Διαστάσεις Η αντιπαράθεση είναι αναπόφευκτη

Στην αρχή του αιώνα, οι Αμερικανοί είπαν στους Ευρωπαίους: «Στριμωχτείτε».
Τώρα γίνεται το αντίθετο. Η Ευρώπη θα πάψει σύντομα να είναι ο πειθήνιος
εταίρος της Ουάσιγκτον. Και θα της ζητήσει με τη σειρά της να στριμωχτεί για
να της κάνει χώρο.

«Όταν τελειώσεις τις συζητήσεις με τους συμμάχους μας, πρέπει να μιλήσουμε» (σκίτσο από τον «Νιου Γιόρκερ»)

Η χθεσινή Χέραλντ Τρίμπιουν πανηγυρίζει: «Ο μεγάλος κερδισμένος από τη
διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι η Ουάσιγκτον». Η ένταξη των
φιλοαμερικανικών χωρών της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης στην Ένωση,
υποστηρίζει η εφημερίδα, έχει ως αποτέλεσμα να αυξηθεί η αμερικανική επιρροή
στην Ευρώπη και να λάβουν τέλος οι όποιες προσπάθειες να συγκροτηθεί μια
ανεξάρτητη, ή ακόμη και «αντιαμερικανική», ευρωπαϊκή πολιτική στους τομείς της
εξωτερικής πολιτικής και της άμυνας.

Η δημοσκόπηση που έγινε πρόσφατα σε 44 χώρες, μερικές από τις οποίες ανήκουν
στην Ευρώπη, δεν επιβεβαιώνει ακριβώς τις παραπάνω εκτιμήσεις: ο
αντιαμερικανισμός ανεβαίνει παντού. Συναισθηματική αντίδραση στην όλο και πιο
πολεμοχαρή στάση της Ουάσιγκτον; Ίσως. Ο Αμερικανός πολιτειολόγος Τσαρλς
Κάπτσαν όμως, ένας ειδικός του Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων και πρώην
σύμβουλος του Μπιλ Κλίντον, πιστεύει ότι πρόκειται για ευρύτερο φαινόμενο. Ο
τίτλος του νέου του βιβλίου είναι χαρακτηριστικός: «Το τέλος της Αμερικανικής
Εποχής» (εκδ. Knopf). Και η θέση του εξαιρετικά ενδιαφέρουσα: με δεδομένο ότι
αυξάνεται η δύναμη της Ευρώπης, και στη συνέχεια της Κίνας, είναι μάταιο, όσο
και επικίνδυνο, να επιχειρείται η διατήρηση της αμερικανικής παντοδυναμίας
στον πλανήτη.

Όταν συγκρίνεις τις Ηνωμένες Πολιτείες με μεμονωμένες χώρες όπως η Κίνα, η
Γερμανία ή η Γαλλία, λέει ο Κάπτσαν σε συνέντευξή του στη Λιμπερασιόν,
η ασυμμετρία είναι τεράστια. Αν εξετάσεις όμως την Ευρώπη συλλογικά, η εικόνα
που προκύπτει είναι τελείως διαφορετική. Η Γηραιά Ήπειρος αποκτά σιγά-σιγά
αυτοπεποίθηση και αντιστέκεται στις Ηνωμένες Πολιτείες σε διάφορους τομείς:
κλιματικές αλλαγές, διεθνές ποινικό δικαστήριο, Ιράκ. Τα επόμενα χρόνια, η
αντιπαράθεση θα καταστεί αναπόφευκτη. Πολύ περισσότερο που ο αμερικανικός
φιλελεύθερος διεθνισμός υποχωρεί, για να πάρει τη θέση του ένας
νεοαπομονωτισμός και μια μονομερής εξωτερική πολιτική.

Οι αναλυτές τείνουν να υπερτιμούν τη στρατιωτική ισχύ, λέει ο 44χρονος
καθηγητής. Η διεθνής πολιτική περιλαμβάνει πολλές ακόμη παραμέτρους, οι
διεθνείς σχέσεις εισέρχονται σε ανεξερεύνητους κόσμους. Καθώς περνάμε από τη
βιομηχανική εποχή σε έναν ψηφιακό τρόπο παραγωγής, οι οικονομικοί και
πολιτικοί θεσμοί αλλάζουν, και μαζί τους αλλάζει ο χαρακτήρας του εθνικού
κράτους. Οι άνθρωποι μετακινούνται πιο εύκολα, και ζουν εκεί που θέλουν, όχι
εκεί που πρέπει. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο ισπανόφωνος πληθυσμός αυξάνεται με
ταχείς ρυθμούς. Ο πρόεδρος Μπους όμως γνωρίζει ότι για να παραμείνει στον
Λευκό Οίκο πρέπει να κερδίσει την Καλιφόρνια, το Τέξας και τη Φλόριντα, τις
τρεις πολιτείες δηλαδή όπου οι ισπανόφωνοι μετρούν όλο και περισσότερο. Αργά ή
γρήγορα, λοιπόν, θα συγκεντρώσει εκεί την προσοχή του.