Πρόσωπα Ένας νηφάλιος αισιόδοξος

«Γεννήθηκα στη Βουδαπέστη και ανήκω σε μια γενιά, η ζωή της οποίας
χαρακτηρίζεται από μερικές χρονολογίες: 1944, 1945, 1948, 1953, 1956».

Ίμρε Κερτές. Παραλαμβάνει σήμερα το Νόμπελ Λογοτεχνίας στη Στοκχόλμη

Ο Ίμρε Κερτές, ο Ούγγρος συγγραφέας στον οποίο απονέμεται σήμερα στη Στοκχόλμη
το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2002, αναφέρεται στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, την
άνοδο των κομμουνιστών στην εξουσία, τις σταλινικές δίκες και την ουγγρική
εξέγερση. Εβραίος της Ουγγαρίας, υπήρξε θύμα των Ναζί, αλλά και του σοβιετικού
ολοκληρωτισμού. Γεννήθηκε το 1929 στη Βουδαπέστη και 15 χρόνων εκτοπίσθηκε στο
Άουσβιτς και μετά στο Μπούχενβαλντ. Ο ήρωας του πρώτου βιβλίου του,
«Μυθιστόρημα ενός ανθρώπου χωρίς πεπρωμένο» (θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις
Καστανιώτη, από τις οποίες κυκλοφορεί ήδη ένα επόμενο βιβλίο του, το «Εγώ,
ένας άλλος»), είναι ένας ανέμελος νέος που στα ναζιστικά στρατόπεδα ανέχεται
τα καψώνια χωρίς καμιά διαμαρτυρία. «Του είναι απολύτως φυσικό να υφίσταται
διακρίσεις», λέει ο Κερτές. «Ήδη από το 1920, υπήρχε στην Ουγγαρία νόμος που
καθιστούσε την πρόσβαση στα πανεπιστήμια δυσκολότερη για τους Εβραίους».
Περίπου 600.000 Εβραίοι της Ουγγαρίας εξοντώθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Ο Κερτές επέζησε.

Το 1951 απολύθηκε από την εφημερίδα «Vilagossag» που έγινε όργανο του
Κομμουνιστικού Κόμματος, και άρχισε να γράφει βιβλία. Στις δεκαετίες ’60-’70,
θυμάται ο Κερτές, η Ουγγαρία ήταν «ένα ασφυκτικό μικροαστικό αστυνομικό
κράτος». Όσο για τον «σοσιαλισμό του γκούλας», ήταν «πολύ αποτελεσματικός στο
να τσακίζει τις ψυχές». Τιτλοφόρησε το πρώτο βιβλίο του «Μυθιστόρημα ενός
ανθρώπου χωρίς πεπρωμένο», εξηγεί, επειδή «το ανθρώπινο ον καθορίζεται και
εξουσιάζεται σ’ αυτό από μια εξωτερική αρχή. Δεν μπορεί να αναπτυχθεί
ελεύθερα, δεν μπορεί να δράσει ελεύθερα». Το χειρόγραφό του όμως απορρίφθηκε
και η απόρριψη αυτή «ισοδυναμούσε με θανατική καταδίκη». Ο Ίμρε Κερτές έζησε
τα επόμενα σαράντα χρόνια με τη σύζυγό του σε μια μικροσκοπική γκαρσονιέρα.
Κέρδιζε τα προς το ζην γράφοντας μουσικές κωμωδίες και μπουλβάρ, μετά
μεταφράζοντας μεγάλους συγγραφείς – Νίτσε, Φρόυντ, Βιτγκενστάιν. Η διεθνής
καριέρα του ξεκίνησε στη δεκαετία του 1990, ενώ ζούσε στη Γερμανία και
ταξίδευε σε όλη την Ευρώπη. «Εγώ είμαι στην Ευρωπαϊκή Ένωση εδώ και καιρό»,
λέει χαμογελώντας. «Αλλά είμαι ευτυχής που θα μας συναντήσει τώρα και η
Ουγγαρία».

Σήμερα επιτέλους η Ουγγαρία τον τιμά. Γίνεται μάλιστα συζήτηση να τροποποιηθεί
γι’ αυτόν ο φορολογικός νόμος ώστε να μη χρειάζεται να δίνει στο κράτος τα
μισά εισοδήματά του. Εξακολουθεί άραγε να έχει την απαισιοδοξία και την πικρία
που του καταλόγιζε η κριτική στις δεκαετίες ’60-’70; «Ουδέποτε είπα πως το
μέλλον του κόσμου είναι αδιέξοδο», απαντάει ο Νομπελίστας. «Ουδέποτε έκανα την
πραγματικότητα να φαίνεται μαύρη. Ξέρετε τη διαφορά ανάμεσα σ’ έναν
απαισιόδοξο κι έναν αισιόδοξο; Ο απαισιόδοξος είναι καλύτερα πληροφορημένος:
είναι ένας νηφάλιος αισιόδοξος!».