Διαστάσεις Ο θάνατος του Πανεπιστημίου

Το μεγάλο αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου της Γένοβας

Παγιδευμένο σε μια μεταρρύθμιση που απαιτεί μεγαλύτερη «ελαστικότητα» απέναντι
στις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας, το Πανεπιστήμιο πεθαίνει. Στην κηδεία
του, το φέρετρο θα είναι καλυμμένο από τη σημαία του εκσυγχρονισμού και της
ευρωπαϊκής σύγκλισης. Και το πιστοποιητικό θανάτου θα γράφει ότι το
Πανεπιστήμιο δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στην αντίληψη της «επιχείρησης», δεν
μπόρεσε δηλαδή να αποκτήσει γλώσσα, διαχείριση και παραγωγικότητα, κι έτσι
αφέθηκε να πεθάνει, μόνο, αβοήθητο, ατιμασμένο.

Αυτά γράφει ο Πιερ Άλντο Ροβάτι, καθηγητής Θεωρητικής Φιλοσοφίας στην
Τεργέστη, σε ένα βιβλιαράκι με τίτλο «Πανεπιστήμιο χωρίς όρους» (Εκδ.
Raffaello Cortina), που περιλαμβάνει επίσης ένα κείμενο του Ζακ Ντεριντά. Οι
δύο φιλόσοφοι επισημαίνουν ότι η έρευνα και η εκπαίδευση χωρίς όρους αποτελεί
τον λόγο ύπαρξης του Πανεπιστημίου. Σήμερα, όμως, γίνεται ακριβώς το αντίθετο.
Ολοκληρώνοντας μια μεταρρύθμιση που ξεκίνησαν – δυστυχώς – οι προηγούμενες
κεντροαριστερές κυβερνήσεις, η σημερινή κυβέρνηση περικόπτει τις επιδοτήσεις
σε όλα τα Πανεπιστήμια, στραγγαλίζει κάθε πρωτοβουλία, πνίγει κάθε ερευνητική
προσπάθεια στο όνομα της αρχής «περισσότεροι δυνατοί πτυχιούχοι στον λιγότερο
δυνατό χρόνο». Η έννοια της «μελέτης» έχει εκφυλιστεί στην «απόκτηση
ικανοτήτων για εργασία», όπου ο μοναδικός παράγων που μετράει είναι το χρήμα.
Η διαμόρφωση της προσωπικότητας, η αναγνώριση, η αυτοπραγμάτωση, χωρίς τις
οποίες ο φοιτητής δεν μπορεί να αποκτήσει ισχυρή ταυτότητα, είναι έννοιες που
η πανεπιστημιακή «μεταρρύθμιση» πετάει στα σκουπίδια, καθώς ανήκουν σε μια
άλλη οικονομία κι όχι στην οικονομία της αγοράς, όπου το μόνο που έχει σημασία
είναι η συγκέντρωση «μονάδων» (κάθε μονάδα αντιστοιχεί σε 25 ώρες, στις 180
μονάδες παίρνεις πτυχίο, με άλλες 120 αποκτάς ειδίκευση) και η αποπληρωμή
χρεών.

Προκειμένου να βελτιώσουν την «ποσοτική» προσφορά διδασκαλίας, και άρα
μονάδων, οι καθηγητές αναγκάζονται να αυξήσουν από 50% σε 100% τον χρόνο που
αφιερώνουν σε διαλέξεις και, άρα, να μηδενίσουν τον χρόνο που αφιερώνουν στην
έρευνα, το διάβασμα, το εργαστήριο. Με τον τρόπο αυτόν αναπαράγουν και
επαναλαμβάνουν απλώς την υπάρχουσα γνώση, αντί να παράγουν καινούργια, αφού η
διαδικασία αυτή θεωρείται «αντιπαραγωγική». Αποτέλεσμα: οι άνθρωποι που θέλουν
πραγματικά να μάθουν φεύγουν στο εξωτερικό, ενώ η χώρα αναγκάζεται να εισάγει
καθηγητές, ώστε να διδάξουν τις νέες ανακαλύψεις, τις νέες τάσεις, τις νέες
γνώσεις.

Οι αντιφάσεις είναι εμφανείς και καταστροφικές. Είναι δυνατόν να
αντιμετωπίζεται η γνώση ως ένα ακόμη προϊόν; Είναι δυνατόν να ρυθμίζεται και
να κωδικοποιείται η γνώση με υπουργικά διατάγματα, χωρίς τη συμμετοχή των
παραγωγών της, που είναι οι πανεπιστημιακοί καθηγητές; Η καθυπόταξη του
Πανεπιστημίου ισοδυναμεί με καθυπόταξη του πολιτισμού μιας χώρας. Κι αυτό,
εκτός όλων των άλλων, έχει οδυνηρές συνέπειες και στην οικονομία της. Άρα – τι
ειρωνεία! – και στα κέρδη.