1.007 θανάτους στην Αθήνα έφερε το νέο νέφος!

Το νέφος της Αθήνας έρχεται ξανά στο προσκήνιο, αυτή τη φορά φέρνοντας
θανάτους! Περισσότεροι από 1.000 θάνατοι στην πρωτεύουσα σχετίζονται με τις
υψηλές συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα (στοιχεία 2001).

Τα καυσαέρια των οχημάτων είναι ένας από τους τρεις παράγοντες που προκαλούν το «νέο» νέφος

Την ίδια στιγμή, με βάση τα αποτελέσματα μεγάλου ευρωπαϊκού προγράμματος, ο
ημερήσιος αριθμός θανάτων σε 30 πόλεις της Ευρώπης, ανάμεσά τους και η Αθήνα
σχετίζεται με τον ίδιο παράγοντα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του προγράμματος,
όταν αυξάνονται οι συγκεντρώσεις του ρύπου ΡΜ10 στην ατμόσφαιρα, αυξάνονται
και οι θάνατοι κατά 1,5%.

Τα ΡΜ10 είναι σωματίδια με διάμετρο μικρότερη των 10 εκατομμυριοστών του
μέτρου, για τα οποία πρώτοι οι Αμερικανοί, με μεγάλη επιδημιολογική μελέτη,
απέδειξαν ότι προκαλούν ακόμη και θανάτους, σε μεγάλες συγκεντρώσεις. Τα
σωματίδια αυτά εκλύονται στην ατμόσφαιρα κυρίως από τα αυτοκίνητα, τις
βιομηχανίες και τη σκόνη του εδάφους.

«Εκτιμάται ότι οι θάνατοι που σχετίζονται με την υψηλή συγκέντρωση αυτών των
σωματιδίων στην ατμόσφαιρα κυμαίνονται από 848 έως 1.164», αναφέρει στα «ΝΕΑ»
ο κ. Γιώργος Παπαστεριάδης, μηχανολόγος – μηχανικός. Για τη διπλωματική του
εργασία στο Πολυτεχνείο (Τομέας Βιομηχανικής Διοίκησης και Επιχειρησιακής
Έρευνας) – τα στοιχεία της οποίας παρουσιάζονται σήμερα αποκλειστικά στα «ΝΕΑ»
– εφάρμοσε ένα μοντέλο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), με βάση τις
μετρήσεις σωματιδίων του ΥΠΕΧΩΔΕ για το 2001.

Στα νοσοκομεία

Όπως προκύπτει, κατά μέσο όρο 1.007 θάνατοι στην πρωτεύουσα το 2001 είχαν
σχέση με την ύπαρξη του ΡΜ10. Την ίδια στιγμή, οι εισαγωγές στα νοσοκομεία της
Αθήνας για καρδιαγγειακά προβλήματα σχετιζόμενα με το ΡΜ10 κυμάνθηκαν την ίδια
χρονιά από 353 έως 744 (μέσος όρος 532). Αντίστοιχα, εκτιμάται ότι τα
περιστατικά αναπνευστικών προβλημάτων που εισήχθησαν στα νοσοκομεία και είχαν
την ίδια αιτία ήταν κατά μέσο όρο 1.351!

Σημειώνεται ότι τόσο στη χώρα μας όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη δεν ισχύουν
ακόμη κατώτατα όρια για το ΡΜ10 κάτω από τα οποία να θεωρείται ότι δεν υπάρχει
κίνδυνος για την υγεία. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, επικίνδυνες θεωρούνται ακόμη και
μικρές συγκεντρώσεις τέτοιων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα (από 10 μικρογραμμάρια
ανά κυβικό μέτρο), ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει όρια που φτάνουν τα 50
μg/κυβικό μέτρο το 24ωρο και τα 40 μg/ κυβικό μέτρο ετησίως. Τα όρια αυτά όμως
θα τεθούν σε ισχύ σταδιακά από το 2005.

Όπως αναφέρει ο κ. Παπαστεριάδης, «με βάση τις μετρήσεις από τους σταθμούς του
ΠΕΡΠΑ για τις συγκεντρώσεις ρύπων, αν τα όρια αυτά ίσχυαν σήμερα, η Αθήνα θα
τα είχε ξεπεράσει».

Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Στους οκτώ σταθμούς του ΠΕΡΠΑ (από
Θρακομακεδόνες και Αγία Παρασκευή μέχρι Αριστοτέλους) η μέση συγκέντρωση ΡΜ10
κατά το προηγούμενο έτος κυμάνθηκε από 30,8 μg/κυβικό μέτρο έως και 59,7
μg/κυβικό μέτρο. Επιπλέον, ενώ οι υψηλές συγκεντρώσεις δεν πρέπει να ξεπερνούν
συνολικά τις 35 μέρες τον χρόνο, οι ημέρες του 2001 όπου παρατηρήθηκε μεγάλη
συγκέντρωση ΡΜ10 (πάνω από 70 μg/κυβικό μέτρο) έφτασαν μέχρι και τις 101!

Λιγότερο επιβαρυμένες περιοχές φαίνεται να είναι αυτή του Ζωγράφου αλλά και οι
Θρακομακεδόνες. Ο κ. Παπαστεριάδης εξηγεί πως «αυτό σχετίζεται με τις θέσεις
όπου βρίσκονται οι σταθμοί, οι οποίες δεν είναι τόσο εκτεθειμένες στο ΡΜ10».

Σύμφωνα, εξάλλου, με τα μέχρι στιγμής συμπεράσματα του μεγάλου ευρωπαϊκού
προγράμματος ΑΡΗΕΑ2 (Ατμοσφαιρική Ρύπανση και Υγεία: μια ευρωπαϊκή προσέγγιση)
το οποίο διεξάγεται εδώ και χρόνια σε 30 πόλεις της Ευρώπης, η αύξηση της
τιμής του ΡΜ10 (από 50 σε 100 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο) σχετίζεται με
1,5% αύξηση του ημερήσιου αριθμού θανάτων.

Οι άλλοι ρύποι

Οι ερευνητές του προγράμματος μελετούν και τις επιπτώσεις άλλων ρύπων, όπως
του όζοντος και του διοξειδίου του αζώτου (ΝΟ2). Ειδικότερα για τις ηλικίες
άνω των 65 βρέθηκε ότι οι υψηλές συγκεντρώσεις ΝΟ2 αυξάνουν την ημερήσια
θνησιμότητα σε αυτές τις ηλικίες κατά 0,37%. Η αντίστοιχη αύξηση που
σχετίζεται με το όζον είναι 0,31%.

Τα παραπάνω στοιχεία παρουσίασε χθες η Κλέα Κατσουγιάννη, αναπληρώτρια
καθηγήτρια στο Τμήμα Υγιεινής και Επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, η
οποία συμμετέχει στο ΑΡΗΕΑ2, στη διάρκεια του 3ου Πανελλήνιου Συνεδρίου
Προαγωγής και Αγωγής της Υγείας.

Θα μετρώνται και μικρότερα σωματίδια από το 2003

Μετρήσεις των αιωρούμενων σωματιδίων pm2,5, δηλαδή ακόμη μικρότερα από
τα pm10, αρχίζουν από τον επόμενο χρόνο και στην Ελλάδα. Εντός του 2003 θα
τοποθετηθούν, σε πιλοτική βάση, τρία ειδικά μηχανήματα μέτρησης στον Νομό
Αττικής, πιθανότατα στους υπάρχοντες σταθμούς μέτρησης του ΠΕΡΠΑ.

Παράλληλα αυξάνεται ο αριθμός των περιοχών που παρακολουθούνται μετρήσεις για
τα αιωρούμενα σωματίδια pm10, με την προσθήκη ακόμα 8 ειδικών μηχανημάτων.
Αυτά θα τοποθετηθούν σε πόλεις της Περιφέρειας, μεταξύ των οποίων είναι τα
Γιάννινα και η Καβάλα. Δεν αποκλείεται όμως, ανάλογα με τα αποτελέσματα, να
ληφθούν μέτρα για τον περιορισμό των «μοντέρνων» ρύπων και εκτός Αθήνας.

Τα pm2,5 – είναι πολύ λεπτή σκόνη – θεωρούνται ακόμα περισσότερο εισπνεύσιμα
από τα pm10. Σύμφωνα με επιδημιολογικές μελέτες που έχουν γίνει κυρίως στις
ΗΠΑ, όπου τα αιωρούμενα σωματίδια και οι επιπτώσεις τους στην υγεία αποτελούν
αντικείμενο έρευνας την τελευταία δεκαετία, αυτή η πολύ λεπτή σκόνη εισέρχεται
στον οργανισμό και επικάθεται στους πνεύμονες.

Η ζημιά που προκαλούν στην υγεία θεωρείται σωρευτική. Όσο περισσότερη σκόνη
εισπνέει κανείς τόσο μεγαλώνει το πρόβλημα.

Στην Ευρώπη μόλις ξεκίνησαν οι μετρήσεις των αιωρούμενων σωματιδίων από τους
επίσημους φορείς, ενώ η σχετική Οδηγία βάζει όρια περιεκτικότητας των
σωματιδίων στην ατμόσφαιρα τα 50 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα, με
χρονικό ορίζοντα το 2005.

Στην Ελλάδα οι μετρήσεις των αιωρούμενων σωματιδίων άρχισαν το 2000, αλλά τα
αποτελέσματα ανακοινώθηκαν ενάμιση χρόνο μετά. Από τον περασμένο Οκτώβριο τα
αποτελέσματα των μετρήσεων στους σταθμούς της Αττικής περιλαμβάνονται στο
Ημερήσιο Δελτίο Τιμών Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης που εκδίδει το ΠΕΡΠΑ.

Σε ό,τι αφορά τη λήψη μέτρων για τον περιορισμό της ρύπανσης των αιωρούμενων
σωματιδίων, η υπουργός ΠΕΧΩΔΕ Βάσω Παπανδρέου ανακοίνωσε το περασμένο
καλοκαίρι ένα «πακέτο» μέτρων, τα οποία αναμένεται να εξειδικευτούν σε
συνεργασία με τα υπουργεία Οικονομικών και Μεταφορών.

Τα μέτρα αυτά αφορούν τον περιορισμό των ρύπων στις πηγές εκπομπής, που είναι
κυρίως:

Το Ι.Χ. (τριβή ελαστικών στην άσφαλτο, πετρελαιοκίνηση), οι κεντρικές
θερμάνσεις, η βιομηχανία και γενικότερα οι μεταφορές. Πηγές εκπομπής
αιωρούμενων σωματιδίων όμως είναι και οι φυσικές, με κυριότερη τον αέρα που
μεταφέρει τη σκόνη από τη Σαχάρα, τα σωματίδια που μεταφέρονται στην πόλη από
τις αποψιλωμένες από δέντρα περιοχές της Αττικής και την ανακύκλωσή της από τα
Ι.Χ. (σκόνη που έχει επικαθίσει στον δρόμο ξαναγυρνάει στην ατμόσφαιρα).