Η εισοδηματική ανισότητα είναι αμερικανικό φαινόμενο

Η πλουσιότερη περιοχή των ΗΠΑ βρίσκεται στην ανατολική πλευρά της Νέας Υόρκης,
εκεί που το κατά κεφαλήν εισόδημα φτάνει τα 41.151 δολάρια ετησίως. Η πιο
φτωχή είναι μια περιοχή ισπανόφωνων μεταναστών στο Λος Άντζελες, όπου το
ετήσιο κατά κεφαλήν εισόδημα δεν ξεπερνά τα 6.997 δολάρια. Το 1973 το
φτωχότερο 20% των οικογενειών στις ΗΠΑ είχε ετήσιο μέσο εισόδημα 13.320
δολαρίων (με σημερινές τιμές). Αντίθετα, το πλουσιότερο 5% των οικογενειών,
την ίδια χρονιά, είχε μέσο ετήσιο εισόδημα 149.150 δολαρίων. Το 2000, το μέσο
εισόδημα του πλουσιότερου 5% των οικογενειών στις ΗΠΑ ήταν 254.840 δολάρια τον
χρόνο. Η ανισότητα μεγάλωσε πολύ. Το εισόδημα των πιο πλούσιων αυξήθηκε κατά
τα 2/3, ενώ το εισόδημα της μεσαίας τάξης αυξήθηκε μόνο κατά 10%. Το εισόδημα
των φτωχών δεν αυξήθηκε καθόλου.

Για όσους είναι «έξω από τον χορό» το πιο περίεργο στην αύξηση της ανισότητας
στις ΗΠΑ είναι ότι δεν παραπονούνται γι’ αυτό παρά ελάχιστοι Αμερικανοί.
Σίγουρα, μια κοινωνία όπου τα εισοδήματα μοιράζονται άνισα βρίσκεται σε
χειρότερη θέση από μια κοινωνία όπου τα εισοδήματα μοιράζονται με πιο δίκαιο
τρόπο. 10.000 δολάρια επιπλέον τον χρόνο ίσως να μην κάνουν αίσθηση σε έναν
εκατομμυριούχο, ενώ αντίθετα μπορεί να είναι μεγάλη «ανάσα» για μια μέση
αστική οικογένεια.

Αν ακολουθήσει κανείς το σκεπτικό του κατόχου του βραβείου Νόμπελ, Τζέιμς
Μπιουκάναν, ότι η ευημερία μιας κοινωνίας ορίζεται από την ύπαρξη ίσων
ευκαιριών να γίνει κανείς πλούσιος ή φτωχός, είναι εύκολο να βγει το
συμπέρασμα ότι μια δίκαιη κοινωνία έχει ρυθμίσει καλύτερα το πώς μοιράζεται το
εισόδημα. Με βάση το σκεπτικό αυτό είναι εύκολο να οδηγηθεί κανείς στο
συμπέρασμα ότι – όσο η αναδιανομή των φόρων δεν φρενάρει την οικονομική
ανάπτυξη – όταν μεγαλώνουν οι ανισότητες είναι καθήκον της κυβέρνησης να
φορολογεί τους πλούσιους και να διοχετεύει χρήματα στους φτωχούς, ώστε να
αντισταθμίσει την αύξηση στους φόρους.

Όμως, οι πολιτικοί δεν έχουν την πρόθεση να αυξάνουν τους φόρους προοδευτικά,
με βάση συγκεκριμένη κλίμακα. Ακόμη και οι πιο «αριστερές» παρατάξεις δεν
ζητούν από τους πλούσιους παρά να συνεισφέρουν «το μερίδιο που τους αναλογεί»
για την πληρωμή των εξόδων της κυβέρνησης.

Ένας μύθος

Ο J. Bradford DeLong είναι Καθηγητής Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνιας και πρώην βοηθός του υπουργού Οικονομικών των ΗΠΑ

Η συνεχώς αυξανόμενη ανισότητα στα εισοδήματα δεν φέρνει οικονομική ανάπτυξη.
Έτσι και αλλιώς, η μεγαλύτερη αύξηση των ανισοτήτων καταγράφεται μεταξύ του
1973 και του 1995, σε μια περίοδο κατά την οποία η οικονομική ανάπτυξη στις
ΗΠΑ ήταν χαμηλότερη από κάθε άλλη περίοδο μετά τη μεγάλη οικονομική κρίση του
Μεσοπολέμου. Είναι λανθασμένη η αντίληψη ότι η αύξηση του εισοδήματος της
μεσαίας τάξης ήταν αρκετά μεγάλη, ώστε οι άνθρωποι αυτοί, που είναι και οι
περισσότεροι ψηφοφόροι, να αισθάνονται ευγνώμονες, επειδή είχαν περισσότερα
χρήματα. Εκτός, ίσως από την τελευταία μισή δεκαετία, οι αυξήσεις των
εισοδημάτων – με εξαίρεση τα εισοδήματα των πλουσίων – ήταν τόσο ισχνές, που
δεν είναι σωστό να λέμε πως οι άνθρωποι σήμερα ζουν πολύ καλύτερα από όσο
ζούσαν οι γονείς τους.

Θέμα νοοτροπίας

Γιατί, λοιπόν, οι Αμερικανοί δεν προβληματίζονται με τη συνεχιζόμενη αύξηση
της ανισότητας στην κατανομή του πλούτου; Εν μέρει, επειδή οι περισσότεροι δεν
καταλαβαίνουν τι γίνεται. Βαθιά μέσα στην αμερικανική νοοτροπία βρίσκονται ένα
σωρό ιδεολογίες και πιστεύω: Ότι το μέλλον θα είναι καλύτερο από το παρόν. Πως
ό,τι πετυχαίνει κανείς, το πετυχαίνει με τη δική του εργασία. Ότι οι άνθρωποι
πρέπει να τα καταφέρουν μόνοι τους – και όχι με τη βοήθεια της πολιτείας. Ότι
οι άνθρωποι μπορεί να χρειαστεί να διασχίσουν ωκεανούς και βουνά για να
αποκτήσουν μια καλύτερη ζωή. Και ό,τι πετυχαίνουν δεν τα καταφέρνουν μέσω της
διαφθοράς ή από τύχη, αλλά με σκληρή δουλειά.

Για δύο γενεές, αρχίζοντας από το 1933, η Αμερική έμοιαζε πολύ με μια
δημοκρατία δυτικοευρωπαϊκού τύπου. Το σοκ της ύφεσης και η οικονομική πολιτική
του New Deal, την οποία ακολούθησε ο Ρούζβελτ, πιθανότατα οδήγησαν στην
αναδιανομή του εισοδήματος, που παρατηρήθηκε τότε. Όμως, κάποιος ο οποίος τότε
ήταν δέκα ετών, σήμερα είναι ογδόντα. Οι μνήμες της ύφεσης σβήνουν. Έτσι,
εκείνο που φαίνεται πλέον ως η πιο πιθανή εξήγηση είναι πως η ιδεολογία των
παλαιότερων – όσων ανήκουν στη Χρυσή Εποχή -, η κουλτούρα τους και οι
οικονομικές τους θεωρίες φαίνεται να επαναβεβαιώνονται. Η ανισότητα είναι τόσο
αμερικανικό φαινόμενο όσο και η μηλόπιτα.

© Project Syndicate, Νοέμβριος 2002

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Γ. Κανελλόπουλος