Ο «Ριζοσπάστης» γράφει Ιστορία

Ο γιατρός Κώστας Γυφτοδήμος (Καραγιώργης), ο διευθυντής του «Ριζοσπάστη»,
δεν κοιμήθηκε εκείνη την Κυριακή, 3 Δεκεμβρίου του ’44. Ζήτησε άδεια από την
αγαπημένη σύντροφό του Μαρία και ρίχτηκε στη δουλειά· σ’ εκείνο το μικρό
γραφείο της οδού Όθωνος του Συντάγματος δεν είχαν κλείσει ούτε δύο μήνες μετά
την απελευθέρωση από τους ναζί.

Οι πληροφορίες για τους νεκρούς της μεγάλης ειρηνικής διαδήλωσης στο κέντρο
της Αθήνας στην οποία είχαν συμμετάσχει, όπως χιλιάδες άλλοι, και ο Κώστας με
τη Μαρία Καραγιώργη, έδιναν και έπαιρναν. Έπρεπε, όμως, να διασταυρωθούν. Και
η εφημερίδα του Κομμουνιστικού Κόμματος έπρεπε να κυκλοφορήσει και σε δεύτερη
έκδοση για να περιλαμβάνει όσο γινόταν σε εκείνες τις τραγικές συνθήκες τις
τελευταίες εξελίξεις.

Έπρεπε το φύλλο του «Ριζοσπάστη» που θα έβγαινε τη Δευτέρα 4 Δεκεμβρίου να
έχει ακριβείς ειδήσεις, κυρίως για το πόσοι σκοτώθηκαν και πόσοι
τραυματίσθηκαν από τα πυρά της αστυνομίας που έπεφταν βροχή από την ταράτσα
του νεοκλασικού, γωνία Πανεπιστημίου και Βασιλίσσης Σοφίας, στους
γονατισμένους μπροστά στον Άγνωστο Στρατιώτη διαδηλωτές, οι οποίοι έψαλλαν τον
Εθνικό Ύμνο.

«Τι τίτλο θα βάλουμε στη δεύτερη έκδοση της εφημερίδας;», ρώτησε ο Καραγιώργης
τους συντρόφους του, που έσφιγγαν τα δόντια από αγανάκτηση για τη στάση της
κυβέρνησης και της αστυνομίας.

Η απόφαση ελήφθη στα γρήγορα. Το κεντρικό άρθρο «Ό, τι θέλει ο λαός» έπρεπε να
παραμείνει, έστω λίγο στριμωγμένο και με λιγότερες αράδες. Και ένας μικρότερος
τίτλος «Η μεγαλειώδης διαδήλωση του αθηναϊκού και πειραϊκού λαού» έπρεπε να
μεγαλώσει και να πάρει τη θέση του τίτλου του πρωτοσέλιδου.

Και απέναντι στους Βρετανούς, που βρίσκονταν πίσω από το αιματοκύλισμα, τι
στάση θα έπρεπε να τηρηθεί; Πώς θα μπορούσε να χωνέψει ο λαός τον νέο ρόλο των
Άγγλων, όταν στις 12 Οκτωβρίου κατέβαινε σε διαδήλωση για την απελευθέρωση
κρατώντας και βρετανικές μαζί με τις ελληνικές σημαίες.

Τελικώς, βρέθηκε η λύση σ’ εκείνη τη μικρή και εκ των ενόντων σύσκεψη του
«Ριζοσπάστη»: θα έμπαινε ένας υπότιτλος, που θα έγραφε «τα βρετανικά μέτρα»
και παρακάτω ένα μικρότερο θεματάκι – στην πρώτη πάντα σελίδα – με τίτλο «Τα
βρετανικά τανκς».

Το κείμενο το έλεγξε προσωπικά ο Κώστας Καραγιώργης. Ήθελε να είναι πολύ
προσεκτικός. Γνώριζε ότι οι Βρετανοί είχαν ήδη βάλει τη φωτιά της εμφύλιας
διαμάχης. Και ήθελε κάθε λέξη να είναι σωστή και να μην υπάρχει τίποτα το
υπερβολικό.

Διάβασε και ξαναδιάβασε το σχετικό κείμενο και το έδωσε για δημοσίευση: «Από
το πρωί της Κυριακής τριγύριζαν στους κεντρικούς δρόμους μεγάλα βρετανικά
τανκς και θωρακισμένα αυτοκίνητα. Επίσης σημαντικές δυνάμεις των Βρετανών
στρατιωτών, που στο τέλος του συλλαλητηρίου απέκλεισαν ολότελα την πλατεία
Συντάγματος, τη λεωφόρο Κηφισίας, από την πλατεία Ρηγίλλης, την οδό Σταδίου
και Πανεπιστημίου, στήνοντας πολυβόλα στα σταυροδρόμια. Στο Σύνταγμα μέσα στο
πλήθος κυκλοφορούσαν τα τανκς, ενώ ο κόσμος έγραφε πάνω τους με το αίμα των
θυμάτων έναν αγκυλωτό σταυρό. Η δυσφορία και η αγανάκτηση του κόσμου για τα
απροσδόκητα αυτά μέτρα ήταν τεράστια. Μέσα από τη μάζα βγήκε το σύνθημα: «Όχι
άλλη κατοχή»».

Το τελευταίο αυτό κείμενο, όπως και πολλά άλλα περιλαμβάνονται στον καλαίσθητο
τόμο που θα κυκλοφορήσει την προσεχή Δευτέρα η Σύγχρονη Εποχή με τίτλο
«Ριζοσπάστης, περίοδος 1941-1945, Κατοχή – Δεκεμβριανά» και θα παρουσιασθεί
στην έδρα της Κ.Ε. του ΚΚΕ, στον Περισσό, από τη γραμματέα του κόμματος Αλέκα
Παπαρήγα.

Στον τόμο – λεύκωμα, που προσλαμβάνει ιδιαίτερη ιστορική αξία λόγω του ότι
περιλαμβάνει σε αντίγραφα δυσεύρετα φύλλα του «Ριζοσπάστη» της Κατοχής,
ουσιαστικά περικλείεται όλη η ιστορία της Εθνικής Αντίστασης και των πρώτων
ημερών της εμφύλιας διαμάχης που ξέσπασε τον χειμώνα του 1944-45.

Η έκδοση αυτή – ο «Ριζοσπάστης» έχει κάνει κι άλλες εκδόσεις για διαφορετικές
περιόδους – προετοιμάσθηκε από ομάδα δημοσιογράφων της εφημερίδας και
ιστορικών του κόμματος, αναμένεται δε να συνεχισθεί με την κυκλοφορία στο
προσεχές μέλλον ενός άλλου τόμου. Σ’ αυτόν θα περιλαμβάνονται ανατυπωμένα
φύλλα του «Ριζοσπάστη» από το ’45 έως τον Εμφύλιο, όταν τον έκλεισαν για 27
ολόκληρα χρόνια, οπότε και ξανακυκλοφόρησε ελεύθερα στη μεταπολίτευση.