Τριάντα χρόνια ζητούν… ταυτότητα

Η Μαίρη έχει τουλάχιστον τη δική της «γωνία»! Βρέθηκε στη διασταύρωση των
οδών Ναυπλίου και Χαονίας στον Κολωνό… Ήταν 12 τα μεσάνυχτα μιας
καλοκαιρινής νύχτας του Αυγούστου του ’51 και εκείνη τριών ημερών μωρό. Με
συνοδεία αστυνομικού πήγε εκεί που «πήγαιναν» όλα τα παιδιά της εγκατάλειψης
εκείνη την πικρή και δίχως ταυτότητα εποχή: Στο Δημοτικό Βρεφοκομείο.

Η Μαίρη Θεοδωροπούλου (δεξιά) και η Τασούλα Αγγελακοπούλου δεν βρήκαν ακόμη τις δικές τους ρίζες. Αγωνίζονται όμως για άλλους ανθρώπους…

Η Τασούλα δεν έχει οδό, ούτε «γωνία», ούτε αριθμό. Εξετέθη «έξωθεν του
ιδρύματος» – ούτε καν στην περίφημη «βρεφοδόχο» – 8 μήνες αργότερα, την ίδια
εποχή που η Μαίρη έπαιρνε το μονοπάτι της «αποκατάστασης». Ήταν κι αυτή βρέφος
μόλις 15 ημερών…

«Αποκατάσταση» για τα παιδιά που επιβίωναν (η θνησιμότητα των παιδιών στο
ίδρυμα έφτανε τη μεταπολεμική περίοδο το 80%) σήμαινε υιοθεσία. Είχαν και οι
δυο τους την τύχη να επιβιώσουν αλλά και τη δεύτερη μεγαλύτερη να υιοθετηθούν.
Η Μαίρη από ένα εύπορο ζευγάρι Ελληνοαμερικανών, τον Γιώργο και τη Δήμητρα
Μούγια, στο Παγκράτι. Και η Τασούλα από ένα πάμφτωχο ζευγάρι προσφύγων από την
Κωνσταντινούπολη, τον Γιάννη και τη Φωτεινή Μιχαηλίδη, στη Ν. Ιωνία.

«Εντός των τειχών». Και οι δύο οικογένειες μεγάλωσαν τα κορίτσια με
πανομοιότυπες αντιλήψεις, κάτω από το βαρύ κοινωνικό στίγμα της υιοθεσίας,
εντός των τειχών και μόνο της οικογένειας, αποκλείοντάς τα από συναναστροφές
στη γειτονιά μήπως και μάθουν από κάποιον «καλοθελητή» την αλήθεια! Και φυσικά
τα προόριζαν πολύ νωρίς για γάμο…

Ότι οι γονείς που λάτρευαν δεν ήταν οι πραγματικοί γονείς τους, είναι κάτι που
και οι δυο έμαθαν τυχαία. Η Μαίρη στα 17 της, λίγο πριν από την ημέρα του
γάμου της, από την πράξη υιοθεσίας που της χορήγησε ένας ληξίαρχος αντί για
ληξιαρχική πράξη γέννησης. Και η Τασούλα στα 21, από έναν εργολάβο στη
διάρκεια της μεταβίβασης κάποιου ακινήτου, στο γραφείο ενός συμβολαιογράφου,
όπου έπεσε, όπως ομολογεί, ξερή…

Η Μαίρη (πάνω) και η Τασούλα (κάτω), μωρά, λίγο μετά αφότου βρέθηκαν από τη βρεφοδόχο στην αγκαλιά των θετών τους γονιών

Το σοκ ήταν ισχυρό και διαρκείας! Είναι φοβερό, λένε, να μαθαίνεις ξαφνικά ότι
δεν είσαι αυτή που νόμιζες ότι είσαι. Ότι έζησες σε μια πλάνη. Ότι δεν ξέρεις
τις ρίζες σου. Από πού κληρονόμησες τα μάτια σου, ποιανού τα χέρια κουβαλάς,
γιατί τα παιδιά σου βγήκαν με μάτια γαλανά ή μπούκλες στο κεφάλι, ποια μάνα σε
γέννησε και ποια δυστυχία την κύκλωσε για να σε εγκαταλείψει «έξωθεν» ενός
ιδρύματος.

Για άλλους. Τριάντα χρόνια τώρα αναζητούν και οι δυο τις ρίζες τους.
Την ταυτότητα και τον επαναπροσδιορισμό του ερχομού τους στον κόσμο. Ανήκουν
και οι δυο στη μεγάλη κατηγορία εκείνων των παιδιών που βρέθηκαν δίχως ή με
παραποιημένα στοιχεία. Δεν το κατάφεραν, αλλά δεν παρέμειναν περιχαρακωμένες
στα στενά όρια του προσωπικού τους προβλήματος. Ξανοίχτηκαν στους πλατείς
ορίζοντες της ζωής εκατοντάδων άλλων ανθρώπων με το ίδιο πρόβλημα.
Αφουγκράστηκαν τα βιώματα, έψαξαν για στοιχεία και κατόρθωσαν να βρουν για
αρκετούς απ’ αυτούς αυτό που δεν κατάφεραν για τον εαυτό τους: πώς ήρθαν στον
κόσμο… Τις ρίζες τους!

Κέντρο Ερευνών «Ρίζες» είναι άλλωστε και το όνομα της οργάνωσης που
εκπροσωπούν, Αινιάνος 8, Αθήνα, τηλ.: 210-8218.701. Μια εθελοντική μη
κυβερνητική οργάνωση που παλεύει να ρίξει φως στο σκοτάδι μιας τρισάθλιας
εποχής. Να βρουν παιδιά τις μανάδες τους και να σμίξουν αδέλφια που δεν ξέρουν
ότι υπάρχουν.

Στο ληξιαρχείο με βρήκαν γραμμένη στις «ειδικές περιπτώσεις»

Οι πρώτες μνήμες ζωής της Μαίρης Θεοδωροπούλου ξετυλίγονται σε ένα σπιτικό με
μια υπερπροστατευτική μητέρα και έναν πατέρα που, όταν την υιοθέτησαν, ήταν 60
χρόνων. Ήταν στα πέντε όταν εκείνος πέθανε. Ύστερα από λίγα χρόνια χηρείας η
θετή της μητέρα ξαναπαντρεύεται έναν «θαυμάσιο άνθρωπο που μου στάθηκε κάτι
περισσότερο από αληθινός πατέρας».

Μόλις πάτησε τα 17 προέκυψε, ως οικογενειακή επιβολή, ο γάμος. Η μητέρα της
την στέλνει να βγάλει τα χαρτιά για την άδεια γάμου: «Στο ληξιαρχείο της
περιοχής μού λένε “δεν είστε γραμμένη εδώ, πηγαίνετε στην Αθήνα”. Αλλά ούτε
στο κεντρικό με βρίσκουν. Επιστρέφω στην περιοχή μου. Κάποιος υπάλληλος κάτι
ψυλλιάστηκε και με ξαναστέλνει στο κεντρικό, αλλά με την ερώτηση “μήπως ανήκω
στις ειδικές περιπτώσεις;”. Ρώτησα, αλλά δεν ήξερα τι ήταν αυτό που ρωτούσα.
Με βρήκαν σε κάτι τόμους που ήταν τόμοι υιοθεσιών και μου είπαν να ξαναπάω σε
τρεις ημέρες για να πάρω αντίγραφο. Πήγα… Θυμάμαι ακριβώς πώς πήγα στην
Πλατεία Κοτζιά. Αλλά δεν θυμάμαι πώς επέστρεψα σπίτι…».

Αντίγραφο. Της είχαν δώσει αντίγραφο της πράξης υιοθεσίας της! Και έτσι
έμαθε ότι δεν είναι γνήσιο παιδί των γονιών της και ότι οι φυσικοί γονείς της
ήταν άγνωστοι: «Κάτι τέτοιο αργείς να το χωνέψεις, να το συνειδητοποιήσεις.
Δεν το χωράει ο νους σου. Ο δικός μου άρχισε να το χωράει όταν απέκτησα το
πρώτο μου κοριτσάκι. Και ύστερα, κάθε παιδί που ερχόταν στην ζωή μου επαύξανε
και το αγωνιώδες συναίσθημα να ψάξω, να μάθω…».

Μεγάλοι σε ηλικία ήταν και οι γονείς της Τασούλας: «Είχα πάντα την απορία και
ρωτούσα τον πατέρα γιατί είχε άσπρα μαλλιά, ενώ οι άλλοι είχαν μαύρα. Απέφευγε
να μου απαντήσει…».

Η πιο ζωντανή μνήμη της ήταν οι επισκέψεις ενός και μόνο ανθρώπου στο σπιτικό
τους: «Κανένας άλλος, εκτός από εκείνον, δεν περνούσε την πόρτα μας. Ερχόταν
μία φορά τον μήνα, έφερνε τρόφιμα – κυρίως οστρακοειδή – και καλοβαλμένα και
πανάκριβα για την εποχή ρούχα για μένα. Ήταν γύρω στα 35. Προσπαθούσε να
παίξει μαζί μου, αλλά εγώ τον φοβόμουν. Αυτό κράτησε από τα 5 έως τα 11 μου
χρόνια. Όταν άρχισα να ρωτώ, μου είπαν ότι ήταν ένας ξάδερφος του πατέρα,
ψαράς. Και όταν έγινα πολύ επίμονη, ο άνθρωπος σταμάτησε και να έρχεται…».

Εκείνος ο άνθρωπος είναι το κλειδί για τις ρίζες της Τασούλας. Ένα κλειδί που
ποτέ δεν της χαρίστηκε: «Δεν μου είπαν ποτέ ούτε το μικρό του όνομα. Εκείνος
μου χάρισε προφανώς και τον χρυσό καλοδουλεμένο σταυρό που ακόμη έχω και οι
γονείς μου δεν θα μπορούσαν ποτέ να αγοράσουν! Μου τον φορούσε η μητέρα δύο
φορές μόνον τον χρόνο και ύστερα τον κλείδωνε, «να μην τον δουν», όπως μου
έλεγε… ».

«Όχι τράπεζα βρεφών για… τα αζήτητα»

«Βρεφοδόχος», άλλως «δοχείο για μωρά»: κιβώτιον ευμέγεθες δυνάμενον να χωρεί
έως δύο βρέφη εξηπλωμένα. Εντοιχίζεται παρά την εξώθυραν των βρεφοκομείων ίνα
εκτίθενται εν αυτώ κρυφώς απορριπτόμενα ή εγκαταλειπόμενα νεογνά ή βρέφη»,
γράφει η Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια. Η βρεφοδόχος ως σύστημα συλλογής
μωρών λειτούργησε τα μετακατοχικά χρόνια και καταργήθηκε το 1980. Το 1982
άνθρωποι του Δημοτικού Βρεφοκομείου Αθηνών που χειρίζονταν την τελευταία
βρεφοδόχο της Αθήνας την έσπασαν και τα κομμάτια της τα πέταξαν στη γωνία της
Πειραιώς με την Πλ. Κουμουνδούρου. «Κάποιος μάζεψε τα κομμάτια και με δικά του
έξοδα τα ανασκεύασε και έχει τη βρεφοδόχο για να υπάρχει σαν μνήμη που δεν
πρέπει να χαθεί, σαν αντικείμενο που δεν πρέπει ποτέ να ξαναχρησιμοποιηθεί με
καμιά μορφή».

Σε τρεις χώρες. Κι όμως, αυτή τη στιγμή ξαναλειτουργεί ως σύστημα σε
τρεις χώρες της Ευρώπης (Γερμανία, Βέλγιο, Ελβετία) και ακούει στο όνομα Baby
Fenster! Εξευγενισμένα σημαίνει «παράθυρο για μωρά», μα στην ουσία δεν κάνει
τίποτα περισσότερο από την παλιά βρεφοδόχο. Υποδέχεται ό,τι… περισσεύει,
μικρές ζωές που προορίζονται για τον δρόμο ή τα σκουπίδια…

Άνθρωποι όπως η Μαίρη και η Τασούλα, που ξέρουν όσα οι περισσότεροι αγνοούμε,
ανατριχιάζουν ακόμα και στην ιδέα της αναβίωσης ενός τέτοιο θεσμού στην
Ελλάδα. Ακούστηκε σαν πρόταση – πρόταση-βόμβα – πρόσφατα, στο διεθνές συνέδριο
«Οικογένεια στην τρίτη χιλιετία», που οργάνωσε στην πρωτεύουσα η Ιερά
Αρχιεπισκοπή Αθηνών. Η πρόταση μάλιστα που ανήκει στο Κέντρο Στήριξης
Οικογένειας (ΚΕΣΟ) της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών ήταν διπλή. Το ΚΕΣΟ ζήτησε
να θεσμοθετηθεί από τη μια ο «ανώνυμος τοκετός», ώστε να μπορεί μια γυναίκα να
γεννά χωρίς να δίνει τα στοιχεία της στο μαιευτήριο και αν δεν θέλει το παιδί
να το αφήνει και να φεύγει και, από την άλλη, να δημιουργηθεί και στην Ελλάδα
τράπεζα βρεφών, που θα μαζεύει τα αζήτητα μωρά ώστε να μην εγκαταλείπονται
στον δρόμο ή στα σκουπίδια. Το να μπορούν ελεύθερα γυναίκες να γεννούν δίχως
στοιχεία και τα μωρά να περισυλλέγονται από μια τράπεζα σημαίνει με μαθηματική
ακρίβεια για τη Μαίρη Θεοδωροπούλου «μια μελλοντική στρατιά ενηλίκων που δεν
μάθουν ποτέ πώς γεννήθηκαν! Κι αυτό είναι φοβερό. Τα ποσοστά των μητέρων που
εγκαταλείπουν σήμερα τα παιδιά τους είναι πολύ μικρό – μόλις το 2,8-3% των
γεννήσεων είναι εκτός γάμου. Αλλά και το αποτρόπαιο φαινόμενο να πετάνε
κάποιες ανήμπορες και ανύπαντρες μάνες τα μωρά τους στα σκουπίδια έχει
περιορισθεί σε ένα ή δυο περιστατικά τον χρόνο. Δεν υπάρχει τέτοιο κοινωνικό
πρόβλημα ώστε να επιτρέψουμε την δημιουργία ενός θεσμού που μπορεί να έσωσε
κάποτε ανθρώπους αλλά τους πλήγωσε, τους εξουθένωσε και τους ανάγκασε να
ζήσουν χωρίς ταυτότητα…».

«Απρόσωπη κοινωνία».Το ίδιο πιστεύει και η Τασούλα Αγγελακοπούλου, η
οποία θεωρεί ότι η δημιουργία τέτοιων τραπεζών σήμερα, που τις ονομάζει
«φούρνους μικροκυμάτων για μωρά», δείχνει απρόσωπες κοινωνίες και ανήμπορες να
αντιμετωπίσουν με ευαισθησία την εγκατάλειψη ενός βρέφους: «Κάθε παιδί έχει
δικαίωμα να ξέρει από ποιους, πότε και πώς γεννήθηκε. Κανείς δεν μπορεί να του
το στερήσει αυτό. Ας μην επιστρέψουμε σε πρακτικές που προκάλεσαν τεράστια
ηθικά και ψυχολογικά προβλήματα σε χιλιάδες ανθρώπους – 60.000 είναι μόνο οι
δηλωμένοι ενήλικες, παιδιά όλοι της Κατοχής και της μεταπολεμικής περιόδου –
που έψαξαν τα τελευταία χρόνια να βρουν τις ρίζες τους».