Θέμα χρόνου ο «πράσινος φόρος»

Ανοίγει και στην Ελλάδα ο διάλογος για την επιβολή του λεγόμενου «πράσινου
φόρου». Σε άλλες έντεκα ευρωπαϊκές χώρες έχουν ήδη επιβληθεί φόροι στις
βιομηχανίες που ρυπαίνουν και στα καύσιμα των Ι.Χ., ενώ αντίστοιχα μειώθηκαν
εργοδοτικές εισφορές και άλλοι φόροι σε όσους χρησιμοποιούν καθαρές μορφές ενέργειας.

Οι αλλαγές στο φορολογικό σύστημα, όπως εκτιμούν στις Βρυξέλλες, είναι θέμα
χρόνου να έρθουν και στην Ελλάδα, η οποία μέχρι στιγμής παρακολουθεί με
επιφύλαξη. Για την ακρίβεια, στην Ελλάδα – όπου το ’92 επεβλήθη το περίφημο
«τάλιρο στη βενζίνη» υπέρ ενός ειδικού ταμείου για το περιβάλλον, αλλά μέχρι
σήμερα δεν έχει γίνει αξιολόγηση του μέτρου -, τόσο στην κυβέρνηση όσο και σε
σημαντικούς κοινωνικούς εταίρους όπως στη ΓΣΕΕ, εκφράζονται φόβοι για τις
επιπτώσεις στην οικονομία από την επιβολή νέων φόρων και μεγάλη επιφύλαξη για
την αποτελεσματικότητα του μέτρου.

Τα μέτρα επιβολής «πράσινης» φορολογίας «και οι όποιες αλλαγές», όπως
χαρακτηριστικά τονίζει η υφυπουργός Περιβάλλοντος κ. Ροδούλα Ζήση, «θα πρέπει
να γίνουν στη βάση ισότιμης αντιμετώπισης των παραμέτρων της οικονομίας, της
κοινωνίας και του περιβάλλοντος». Δηλαδή, ένα μέτρο που μπορεί να έχει πολύ
θετικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, μπορεί να προκαλέσει ζημιά στην οικονομία
ή την κοινωνία. Και το αντίστροφο.

Η επιβολή «πράσινης» φορολογίας εφαρμόστηκε αλλού με μεγαλύτερη επιτυχία (στις
σκανδιναβικές χώρες και την Ολλανδία) κι αλλού με έντονες αντιδράσεις. Στη
Γερμανία, για παράδειγμα, η επιβολή «πράσινου φόρου» το ’99 οδήγησε στον
διπλασιασμό της τιμής της βενζίνης, έπληξε οικονομικά τις ασθενέστερες τάξεις,
ενώ πολιτικά στοίχισε στον σοσιαλδημοκράτη Σρέντερ την απώλεια δέκα κρατιδίων!

Νορβηγία, Φινλανδία, Σουηδία, Δανία, Ισπανία, Αγγλία, Γερμανία, Ιταλία και
Γαλλία έχουν θεσπίσει φόρους στα καύσιμα των Ι.Χ., στην κατανάλωση ενέργειας
που προέρχεται από περιβαλλοντικά επιζήμιες πηγές, ακόμα και στην ανεξέλεγκτη
εναπόθεση σκουπιδιών, μειώνοντας ταυτόχρονα τη φορολογία εισοδήματος στις
επιχειρήσεις και τις εργοδοτικές εισφορές ή μειώνοντας τους φόρους στα κέρδη
επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν καθαρές μορφές ενέργειας.

Φρένο στη σπατάλη. Πρόσφατα έγινε στην Αθήνα διεθνής συνάντηση που διοργάνωσε
η Ελληνική Εταιρεία για την Προστασία του Περιβάλλοντος και της Πολιτιστικής
Κληρονομιάς, στην οποία ομιλητές ήταν, μεταξύ άλλων, ο Ερνστ φον Βαϊτσέκερ,
πρόεδρος της Επιτροπής Περιβάλλοντος της γερμανικής Βουλής. Ο κ. Βαϊτσέκερ των
Σοσιαλδημοκρατών, αδελφός του πρώην Προέδρου της Γερμανίας των
Χριστιανοδημοκρατών, επισήμανε την ανάγκη «ελέγχου της σπατάλης των φυσικών
πόρων μέσω της περιβαλλοντικής φορολογίας». Στο τραπέζι του διαλόγου, τον
οποίο η Ελλάδα παρακολουθεί εκ του μακρόθεν, κατατέθηκαν και «ακραίες» απόψεις
όπως η άμεση κατάργηση του ΦΠΑ που θεωρείται «κακός περιβαλλοντικά φόρος γιατί
φορολογεί το τελικό προϊόν και όχι την παραγωγή».

Στο πλαίσιο των εργασιών, η αρμόδια υφυπουργός Περιβάλλοντος «έριξε το γάντι»
προς κάθε κατεύθυνση, καλώντας προς υποβολή «ρεαλιστικών προτάσεων ώστε να
προωθηθούν σταδιακά και με τις ελάχιστες δυνατές οικονομικές και κοινωνικές
επιπτώσεις οι αλλαγές που χρειάζονται».

Την ίδια επιφυλακτική στάση τηρούν και σημαντικοί εκπρόσωποι κοινωνικών
εταίρων, όπως η ΓΣΕΕ. Η επιβολή των νέων φόρων στις 11 ευρωπαϊκές χώρες
συνοδεύτηκε με ταυτόχρονη μείωση των εργοδοτικών εισφορών και επέφερε αλλαγές
τόσο στο εργασιακό όσο και στο ασφαλιστικό καθεστώς.

Όπως τονίζει ο γραμματέας της ΓΣΕΕ κ. Γιάννης Παναγόπουλος, «για να να μη
μείνουμε στα ευχολόγια, η επιβολή ενός “πράσινου φόρου” θα πρέπει να
υλοποιηθεί έπειτα από συνεννόηση των φορέων – εργοδοτών, εργαζομένων και
κυβέρνησης – εις τρόπον ώστε η όποια επιβάρυνση να μη στερεί τη δυνατότητα της
ανάπτυξης της επιχειρηματικότητας και της οικονομίας».

Οι φυσικοί πόροι δεν είναι «δωρεάν αγαθά»

Όπως τονίζουν όμως ακόμα και οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, η αλλαγή στη
φορολογία δεν θα πρέπει να έχει εισπρακτικό χαρακτήρα. Και το κυριότερο, θα
πρέπει να διασφαλιστεί ότι τα χρήματα που θα εξοικονομηθούν από τους νέους
φόρους θα πηγαίνουν στην προστασία του περιβάλλοντος και όχι στη… μαύρη
χοάνη του κρατικού προϋπολογισμού. Επίσης τονίζουν πως θα πρέπει να γίνει
κατανοητό απ’ όλους ότι τα φυσικά αγαθά, όπως το νερό των ποταμών, της
θάλασσας, η γη, τα δέντρα δεν είναι «δωρεάν»: αν μια επιχείρηση ρυπαίνει, θα
πρέπει να πληρώσει. Η κ. θεοδώρα Νάντσου, συντονίστρια προγραμμάτων του WWF,
τονίζει πως είναι πολύ σημαντική η αναμόρφωση του φορολογικού συστήματος που
σήμερα «θεωρεί τους φυσικούς πόρους ως “δωρεάν αγαθά”».