ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εφημερίδες – φαντάσματα;

Ο Κουβανοαμερικανός Μάριο Γκαρσία είναι ίσως η μεγαλύτερη ανά τον κόσμο
αυθεντία στον σχεδιασμό εφημερίδων. Με εκαντοτάδες εγχειρήματα στην πολυετή
του σταδιοδρομία (με πλέον πρόσφατο την εικαστική «ανάσταση» της –
συντηρητικής μέχρι και στην εμφάνιση – Wall Street Journal), έχει φθάσει να
διεκδικεί ένα είδος αλάθητου, ακόμα κι όταν μιλάει για θέματα των εφημερίδων
που ξεπερνούν τα όρια του αντικειμένου του. Γι’ αυτό και το άρθρο του για την
εφημερίδα του 2020, που δημοσιεύτηκε τον Οκτώβριο στην εβδομαδιαία εγκύκλιο
της IFRA «News on News», έχει προκαλέσει κάποια αναστάτωση στον χώρο των
εκδοτών.

Με εξαίρεση την (για κάποιους) αισιόδοξη πρόβλεψη πως θα υπάρχουν ακόμα
έντυπες εφημερίδες σε είκοσι χρόνια, τα κεντρικά σημεία της θέσης του
προβληματίζουν. Οι περισσότεροι ειδικοί των ΜΜΕ θα συμφωνήσουν με την πρόβλεψή
του πως οι εφημερίδες θα είναι όλες σε σχήμα ταμπλόιντ (δηλαδή αυτό που
κρατάτε τώρα στα χέρια σας) και θα έχουν χρώμα σε κάθε σελίδα. Αυτές είναι
αδιαμφισβήτητες τάσεις, αφού βασίζονται όχι μόνο στις προτιμήσεις των
αναγνωστών, αλλά και στις τεχνικές και οικονομικές παραμέτρους της παραγωγικής
διαδικασίας.

Ωστόσο, τα ερωτηματικά ξεκινούν όταν συνδυάσει κανείς αυτήν την πρόβλεψη με
τις λοιπές που ακολουθούν, όπως την άποψη πως η έντυπη έκδοση θα είναι άρρηκτα
δεμένη με την ηλεκτρονική στο Ίντερνετ, προσφέροντας πληθώρα συνδέσεων ώστε ο
αναγνώστης να μετακινηθεί από το χαρτί στην οθόνη του υπολογιστή. Εκ πρώτης
όψεως, η πρόβλεψη είναι αρκετά βάσιμη- Ήδη, άλλωστε, πολλές εφημερίδες έχουν
ξεκινήσει τη συγκεκριμένη πρακτική. Εν τούτοις, εδώ αγνοείται η σχετική μέχρι
σήμερα εμπειρία που δείχνει πως, ειδικά στον χώρο της «γενικής»
ειδησεογραφίας, η συνδυαστική χρήση εντύπου και Ίντερνετ είναι σε χαμηλά
επίπεδα και ο κανόνας είναι περισσότερο η υποκατάσταση του ενός από το άλλο.
Κοινώς, άλλη η πελατεία της έντυπης έκδοσης και άλλη της ηλεκτρονικής.

Περισσότερο ωστόσο προβληματίζει η θέση πως, εκτός από μικρότερο σχήμα, οι
εφημερίδες θα έχουν και λιγότερες σελίδες που, επιπλέον, θα περιλαμβάνουν
μεγαλύτερες φωτογραφίες και, καίρια, λιγότερο κείμενο, ενώ ο λευκός χώρος θα
είναι περισσότερος ώστε να «αναπνέει» η σελίδα.

Μπορεί όλα αυτά να θεωρούνται φιλικότερα προς τον «μέσο» αναγνώστη, ωστόσο
αυτό που απομένει, μέσω αυτής της συρρικνώσεως, είναι μία εφημερίδα-φάντασμα
που θα έχει περίπου το 20% της ύλης των σημερινών εκδόσεων. Ορισμένοι εδώ
αντιτείνουν πως, ούτως ή άλλως, ο κάθε αναγνώστης διαβάζει μόνο το 20% της
ύλης – ναι, αλλά όχι το ίδιο 20% είναι ο αντίλογος. Πέραν τού ότι αυτή η
πρόβλεψη πιθανότατα είναι εντελώς εκτός πραγματικότητας στις ειδικού
ενδιαφέροντος εκδόσεις (οικονομικά, αθλητικά κ.λπ.) όπου το ποσοστό της ύλης
που διαβάζεται είναι πολύ υψηλότερο (σε ορισμένες περιπτώσεις ξεπερνά το 70%),
αγνοείται επίσης το γεγονός πως υπάρχει ένα κοινό των εφημερίδων που επιθυμεί
την πληθώρα της ύλης, υπολογίζει σε αυτήν για τη σφαιρική του ενημέρωση και θα
επαναστατούσε εάν του την αποψίλωναν. Συνήθως δε, τείνει να αποτελεί την
πιστότερη πελατεία που συνεισφέρει οικονομικά (περισσότερο από τους
ευκαιριακούς αγοραστές) όχι μόνο μέσω της αγοράς του φύλλου, αλλά και ως
κοινό-στόχος για τους διαφημιστές.

Θα αποδειχθούν συνεπώς λανθασμένες οι προβλέψεις του Γκαρσία; Ενδεχομένως, αν
και, σε μία αγορά που εξακολουθεί να μεταλλάσσεται διαρκώς από τις
τεχνολογικές εξελίξεις, οι προβλέψεις για το απώτερο μέλλον δεν έχουν
ιδιαίτερο νόημα. Για παράδειγμα, κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει πώς η διάδοση
του υπολογιστή-ταμπλέτας (σε σχήμα ταμπλόιντ εφημερίδας) θα επηρεάσει την
κατανάλωση της πληροφορίας ή τον σχεδιασμό της ύλης. Έτσι, επανέρχεται κανείς
στην κοινότοπη, αλλά σχετικά βάσιμη, αξιωματική ρήση: «Είναι ιδιαίτερα δύσκολο
να κάνει κανείς προβλέψεις – ειδικά για το μέλλον…».

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
(World Association of Newspapers – WAN) και μέλος του Δ.Σ. της IFRA –
Παγκόσμιου Οργανισμού για την Τεχνολογία στα ΜΜΕ.