ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κουλτούρα του τρόμου

(From Russia with love)

Τελικά ποιος βγήκε νικητής από την επιχείρηση «Αστραπή» στο μοσχοβίτικο
θέατρο;

Ορατές και αθέατες όψεις μιας νίκης και μιας ήττας υφέρπουν, διαταράσσοντας το
διαταραγμένο σκηνικό.

Νίκησε ο Πούτιν. Η κοινή γνώμη είναι μαζί του. Πέτυχε μια δύσκολη πλην όμως
ισχυρή απόφαση. Και ο ταλαιπωρημένος ρωσικός λαός αντλεί δύναμη από την
άρθρωση ενός αποφασιστικού, δυναμικού λόγου, ενός λόγου που τον καθιστά
υποκείμενο και όχι αντικείμενο των εξελίξεων.

Έγινε το κακό, απεφεύχθη όμως το χειρότερο.

«Αν δεν είχε γίνει η επιχείρηση εκείνη τη στιγμή θα είχαμε πεθάνει όλοι»,
δήλωσε η Όλγα Τσερνιάκ, δημοσιογράφος και όμηρος, συνοψίζοντας την ουσία της
επιτυχίας. Άλλωστε, είναι γνωστό πως αν οι απώλειες είναι κάτω από 30% η
επιχείρηση θεωρείται πετυχημένη!!!…

Επιπλέον, ιδιαίτερα σημαντική ήταν η επίδειξη (on line μάλιστα) του αμείλικτου
αφανισμού των τρομοκρατών. Μόνον ως μελλοθάνατοι θα φαντασιώνουν εφεξής οι
επίδοξοι τρομοκράτες τον εαυτό τους.

Αν και ο φόβος αυτός δεν τους αφορά. Δεν έχουν τίποτα να χάσουν, ούτε καν τη
ζωή τους που την έχουν ήδη προσφέρει, εφόσον ως ήδη νεκροί πολεμούν και
μάχονται την απειλή της συντριβής τους.

Έτσι, θα μπορούν ορισμένοι να αντιτάξουν ότι δεν είναι ο Πούτιν ο μόνος – έστω
σχετικά – κερδισμένος, διότι κερδισμένοι, – έστω και ως νεκροί – αν όχι κυρίως
ως νεκροί, μοιάζει να είναι και οι Τσετσένοι τρομοκράτες.

Πράγματι, κατάφεραν να φέρουν το πρόβλημα της Τσετσενίας στο επίκεντρο του
παγκόσμιου ενδιαφέροντος.

Ούτε καν πού βρίσκεται στον χάρτη δεν γνώριζαν οι περισσότεροι, οι εκτός
Ρωσίας διαμένοντες. Κι όμως κοντά 10 χρόνια τώρα ο τόπος σπαράσσεται από τον
πόλεμο και τον αφανισμό.

Για τον έλεγχο του Καυκάσου, για τα πετρέλαια, για τη χαμένη ανεξαρτησία τους,
για την αποτίναξη της υποταγής ή απλά και μόνον για την αποτροπή της
ψυχολογίας της υποταγής.

Το «περιφερειακό» ζήτημα της Τσετσενίας από μια εσωτερική, προς διαχείριση,
υπόθεση, μεταμορφώθηκε, έστω για λίγο, για όσο δηλαδή αντέχει η καυτή
τηλε-επικαιρότηττα, σε ένα πολιτικό ζήτημα που χρήζει διευθέτησης.

Οι τρομοκράτες, μεταποιημένοι σε τηλε-τρομοκράτες, κατάφεραν να κρατήσουν στην
κόψη του ξυραφιού την αναπνοή μιας ολόκληρης καλωδιωμένης στους δέκτες της
οικουμένης.

Βέβαια, όλα στέφθηκαν από το γνωστό αδιέξοδο. Και το μόνο που δεν κέρδισε η
Τσετσενία είναι η ανεξαρτησία της.

Έχουμε λοιπόν δύο αλληλοσυγκρουόμενες τάξεις νικητών. Ουδείς βγήκε απόλυτα
κερδισμένος, ουδείς όμως βγήκε και απόλυτα χαμένος.

Κι όμως υπάρχουν ΔΥΟ αμιγείς νικητές που παρ’ όλα αυτά αναδείχθηκαν. Αξίζει να
τους επισημάνουμε.

Ο πρώτος είναι για μια ακόμη φορά η τηλεόραση. Φανέρωσε και πάλι πόσο
αυτή και μόνον αυτή παραμένει ο παντοδύναμος κυρίαρχος των παιχνιδιών. Των
μικρών και των μεγάλων της ζωής μας παιχνιδιών.

Στο θέατρο του τρόμου στήθηκε μια άλλη παράσταση. Μέσα στο θέατρο στήθηκε ένα
άλλο θέατρο. Οι αντάρτες είχαν φροντίσει να μεταφέρουν μια τηλεόραση και να τη
στήσουν στο κέντρο της σκηνής. Από εκεί παρακολουθούσαν την εξέλιξη της
αναμετάδοσης των γεγονότων. Στημένη στο κέντρο του θεάτρου, υπερυψωμένη σε
περίοπτη θέση η μικρή οθόνη συντόνιζε όλες τις κινήσεις.

Η Μικρή οθόνη, ο μέγας αποδέκτης. Σε αυτήν όλα καταλήγανε, αυτήν είχανε κατά
νου οι συντελεστές της επιχείρησης.

Για τα μάτια της τηλεόρασης εκδιπλώθηκε σε όλο της το μεγαλείο η φρίκη. Για τα
μάτια της τηλεόρασης στήθηκε το σκηνικό του τρόμου. Όλα ίσως να ήσαν αλλιώς αν
οι τρομοκράτες εκτός από τα εκρηκτικά δεν ήσαν ζωσμένοι και με τηλε-καλώδια.

«Εικόνες σκληρές, σας προειδοποιούμε», ανήγγελλαν τα κανάλια, αυξάνοντας την
αδημονία του τηλεθεατή, φθάνοντας στα ύψη την τηλεθέαση. Και σαν να κοιμούνται
οι γυναίκες-βόμβα απλωμένες, ξαπλωμένες στα καθίσματα. Μαύρο, κατάμαυρο το
ένδυμά τους. Κόκκινο, κατακόκκινο το θεατρικό κάθισμα.

Ο Μινώταυρος που ζητά και άλλο αίμα και άλλο θέαμα και άλλη φρίκη, καμία
θυσία, καμία σπατάλη αίματος δεν είναι αρκετή.

Υπάρχει όμως και ένας άλλος νικητής. Ένας χθόνιος «άλλος» νικητής. Το όνομά
του «τρόμος».

Ένας τρόμος που τώρα δεν έχει να κάνει με την τρομοκρατία μόνον αλλά με έναν
τρόμο που γεννιέται από την πάταξη του τρόμου.

Ο τρόμος στο τετράγωνο. Αν η ανασφάλεια, ο διάχυτος φόβος είναι oι θανάσιμες
παρενέργειες της τρομοκρατίας, από την 11η Σεπτεμβρίου κι έπειτα, αυτές τώρα
πολλαπλασιάζονται.

Ο θεός να μας φυλάει από τους τρομοκράτες αλλά και από αυτούς που θα
επιχειρήσουν να τους πατάξουν.

Ο ενισχυμένος και αναδιπλασιασμένος φόβος είναι τελικά ο νικητής.

Ναι! Είναι αλήθεια. Το παλιό τραγούδι άλλαξε σκοπό.
Τώρα λέγεται From Russia with fear.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.