Μουσείο το… υποβρύχιο

Μπορεί να είναι παλιό, σκουριασμένο και στρατιωτικά άχρηστο, αλλά το
υποβρύχιο Νο 105 δεν παύει να συμβολίζει της άλλοτε κομμουνιστικής χώρας τη
στρατιωτική υπερηφάνεια, αλλά και την ημερομηνία που διέκοψε κάθε σχέση με το
σοβιετικό στρατόπεδο.

Πασά Λιμάν, Αλβανία. Τα τέσσερα αλβανικά υποβρύχια σαπίζουν σκουριασμένα

Έχουν περάσει τέσσερις δεκαετίες και το ιστορικό πλέον σκάφος για τους
Αλβανούς ίσως αποκτήσει έναν καινούργιο ρόλο: θα μετατραπεί σε μουσείο. Ο
Αλβανός υπουργός Άμυνας Παντελί Μάικο έχει διατάξει να γίνουν οι απαραίτητες
εργασίες προκειμένου να ανοίξει το σκάφος τον πυργίσκο του και τις καταπακτές
του στο κοινό, παρά να σαπίζει δίπλα σε τρία άλλα υπέργηρα σκάφη που είναι
δεμένα στη νότια αλβανική ναυτική βάση Πασά Λιμάν. «Η Αλβανία δεν χρειάζεται
να διαθέτει υποβρύχια στο μέλλον» είπε ο Μάικο στο Ασοσιέιτεντ Πρες «και το
υποβρύχιο αυτό αποτελεί μέρος των αναμνήσεων των ενόπλων μας δυνάμεων».

Από τις αρχές του 1958 η Σοβιετική Ένωση είχε ναυλοχήσει έναν στόλο 12
ντιζελοκίνητων υποβρυχίων στην Αλβανία. Τέσσερα από τα σκάφη του τύπου «613»
ήταν επανδρωμένα με μεικτό αλβανο-σοβιετικό πλήρωμα, βάσει του σοβιετικού
σχεδίου που εφαρμοζόταν με τις συμμαχικές χώρες την περίοδο του Ψυχρού
Πολέμου.

Όταν όμως το καθεστώς Χότζα διέκοψε τις σχέσεις του με τη Μόσχα, το 1961, οι
Σοβιετικοί είχαν αποσύρει οκτώ από τα υποβρύχιά τους, επιτρέποντας την κοινή
χρήση των υπόλοιπων τεσσάρων καθώς και τη χρήση με ενοίκιο της ναυτικής βάσης.

«Χειμώνας της μεγάλης μοναξιάς»

Το υποβρύχιο «105» ήταν εκείνο που είχε εμπνεύσει τον βραβευμένο Αλβανό
συγγραφέα Ισμαήλ Κανταρέ να γράψει το μυθιστόρημα «Χειμώνας της μεγάλης
μοναξιάς», που αναφέρεται ακριβώς στην περίοδο που «το καθεστώς των Τιράνων τα
σπάει με τη Μόσχα». Τότε είχαν σημειωθεί επεισόδια και είχε απειληθεί
σύγκρουση μέσα στη ναυτική βάση. Το βιβλίο ο συγγραφέας είχε υποχρεωθεί από
την κομμουνιστική ηγεσία της Αλβανίας να το ξαναγράψει τότε για να
κυκλοφορήσει με νέο τίτλο «Ο Μεγάλος Χειμώνας».

Οι περιπέτειες του πληρώματος του υποβρυχίου ενέπνευσαν και μία
κινηματογραφική παραγωγή που γυρίστηκε το 1979, λίγο μετά τη διακοπή των
σχέσεων της Αλβανίας και με την Κίνα – τον τελευταίο εναπομείναντα σύμμαχό
της, με αποτέλεσμα να καταστεί η πλέον απομονωμένη χώρα στον κόσμο.

Η Αλβανία, η πλέον φτωχή ευρωπαϊκή χώρα σήμερα, έχει αποσύρει από την ενεργό
υπηρεσία τα πεπαλαιωμένα ρωσικής κατασκευής υποβρύχιά της. Πουλώντας τα τρία
από αυτά για παλιοσίδερα, θα μπορούσε να συγκεντρώσει αρκετά χρήματα
προκειμένου να μετασκευάσει το «105» σε μουσείο.