ΑΝΤΡΕΪ ΤΑΡΚΟΦΣΚΙ Ο ποιητής των εικόνων και τα μυστικά του

«Οι εικόνες είναι μια εντύπωση της αλήθειας, μια αναλαμπή της αλήθειας που μας επιτρέπεται στην τυφλότητά μας», ήταν η πεποίθηση του ποιητή των εικόνων Αντρέι Ταρκόφσκι

«Η τέχνη γεννιέται και αγκιστρώνεται οπουδήποτε υπάρχει μια ατέλειωτη και
ακόρεστη ανάγκη για το πνευματικό» έγραφε ο Αντρέι Ταρκόφσκι. Άφθαρτος από το
πέρασμα του χρόνου, ο μύθος και το έργο του Αντρέι Ταρκόφσκι, του
ποιητή-σκηνοθέτη, έχουν κατακτήσει μια θέση στην ιστορία του κινηματογράφου
αλλά και των ιδεών του 20ού αιώνα. Το κενό που άφησε με τον πρόωρο θάνατό του,
ο σκηνοθέτης που κατέστησε τον κινηματογράφο όχημα πνευματικής αναζήτησης, δεν
έχει καλυφθεί.

Με αυτό το σκεπτικό οργανώνεται στην Αθήνα μεγάλο διεθνές συμπόσιο και
έκθεση με τίτλο «Αντρέι Ταρκόφσκι: Ο άνθρωπος, η φύση, ο Θεός», με διοργανωτές
το Ίδρυμα Ταρκόφσκι Μόσχας, το Βυζαντινό – Χριστιανικό Μουσείο, τις Διεθνείς
Σχέσεις Πολιτισμού και τη στήριξη του Cine Club της εφημερίδας «ΤΑ ΝΕΑ» και
της ΕΡΤ. Τη στήριξη των εκδηλώσεων ανέλαβαν η Ταινιοθήκη της Ελλάδος, το
Ελληνικό Κέντρο Κινηματογραφίας και το Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ
Θεσσαλονίκης.

Η έκθεση δεν περιορίζεται μόνο σε φωτογραφίες, οπτικοακουστικό υλικό, αφίσες,
σχέδια του ίδιου του Ταρκόφσκι, αλλά γίνεται ακόμα πιο υποβλητική με την
παρουσίαση κοστουμιών από τις ταινίες του.

Αν και στο σύντομο διάστημα της ζωής του ο Ταρκόφσκι γύρισε μόνον επτά ταινίες
μεγάλου μήκους, το έργο του μελετάται από πανεπιστημιακούς και ειδικούς της
τέχνης της κινηματογραφίας σε όλο τον κόσμο, από τη Ρωσία και τη Γαλλία, έως
τη Δανία και την Ισπανία, ενώ οι συνεργάτες του απ’ όλες τις ταινίες
βρίσκονται ακόμα στη ζωή και έτσι μπορούν να μεταδώσουν τις εμπειρίες τους από
τον τρόπο που δούλευε και από το ήθος που δίδασκε. Όλοι αυτοί οι αυτόπτες
μάρτυρες και αναλυτές θα παρουσιάσουν στην Αθήνα τα συστατικά της μαγείας και
της ανθρωπιάς του Ταρκόφσκι, που δεν τόλμησε να αγγίξει ούτε το σοβιετικό
καθεστώς.

Ο Ταρκόφσκι εκτός από ποιητής και στοχαστής ήταν δημιουργός
ανυπέρβλητων εικόνων, που αποτελούν έργα τέχνης καθεαυτές παρότι ο ίδιος
πίστευε ότι «ο καλλιτέχνης είναι ένας υπηρέτης που προσπαθεί συνεχώς να
ανταποδίδει για το χάρισμα που του δόθηκε σαν από θαύμα». Η τέχνη δεν είναι
απλώς αυτοέκφραση, αλλά η πιο ξεκάθαρη μορφή ανιδιοτελούς πράξης επικοινωνίας.

Γεννήθηκε το 1932 στο Λαβοράτζε και πέθανε από καρκίνο στο Παρίσι το 1986.
Ήταν γιος του ποιητή Αρσένι Ταρκόφσκι. Κάθε ταινία του είναι ένα δοκίμιο για
τον άνθρωπο, για το εσωτερικό ταξίδι που αναζητεί ειρήνη και ομορφιά ενώ είναι
αντιμέτωπος με την αβεβαιότητα και την αποξένωση. Η συμβολή του, σύμφωνα με
τον Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, ήταν η επινόηση μιας νέας γλώσσας που μας επιτρέπει να
συλλάβουμε τη ζωή σαν «όνειρο».

Εκτός από κινηματογράφο, σπούδασε αραβικά στο Ινστιτούτο Ανατολικών Γλωσσών
και πρωτοεμφανίσθηκε στον κινηματογράφο με «Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν» για να
αποσπάσει το Χρυσό Λιοντάρι του Φεστιβάλ Βενετίας, παρά το αντιηρωικό ύφος,
τους μεταφυσικούς προβληματισμούς και τη «χριστιανική» ηθική που απέπνεε η
ταινία. Το 1969 ανέδειξε τον άγνωστο θρησκευτικό ζωγράφο στη Ρωσία του 1400
Αντρέι Ρουμπλιόφ σε εμβληματική μορφή του σιωπηλού οραματιστή, για να μιλήσει
σε μια Ρωσία διαιρεμένη για την «πίστη» στον εαυτό μας αλλά και γενικότερα.
Ήταν μια ταινία που είχε απαγορευθεί στη Σοβιετική Ένωση μέχρι το 1971 και
κατετάγη στις 15 καλύτερες ταινίες που έγιναν ποτέ.

Το 1972 με το «Σολάρις» – την ταινία που σε πρώτο επίπεδο απαντούσε
στην αμερικανική «Οδύσσεια του Διαστήματος» του Κιούμπρικ – πρότεινε την
ποίηση και τη διαλεκτική ως απάντηση στην ψυχολογία της «παιδικής χαράς». Μ’
αυτή την ταινία, ο Ταρκόφσκι τιμήθηκε με το Ειδικό Βραβείο του Φεστιβάλ των
Καννών το 1972 και ακολούθησε το 1974 «Ο καθρέφτης», μια ταινία αυτοβιογραφική
όπου ο Ταρκόφσκι ανατέμνει το θέμα της πολιτικοποιημένης τέχνης παρεμβάλλοντας
μνήμες και επεισόδια που υπακούουν μόνο στην εσωτερική λογική και το όνειρο,
ώσπου το προσωπικό στοιχείο απλώνεται προς το πολιτικό.

Με το «Στάλκερ» – το 1978 – ο σκηνοθέτης-στοχαστής αναζήτησε την απόλυτη
απλότητα οδηγώντας έναν συγγραφέα κι έναν καθηγητή μέσα στην απαγορευμένη ζώνη
και μέσα στο γυμνό δωμάτιο όπου μπορούν να πραγματοποιήσουν όλες τις επιθυμίες
τους, όμως ποιες; Στοιχειωμένος με την αναζήτηση του εαυτού, ο σκηνοθέτης
φθάνει στην Τοσκάνη – στη «Νοσταλγία» – αναζητώντας τα ίχνη ενός σκοτεινού
Ρώσου συνθέτη και συνθέτοντας μια «συμμαχία» με κάποιους από τους ξένους
ανθρώπους που συναντά ο Ταρκόφσκι. Μετά την ταινία διέφυγε στη Δύση με τη
γυναίκα του Λαρίσα.

Η «συμμαχία» μεταφέρεται και στο κύκνειο άσμα του Ταρκόφσκι, τη «Θυσία», μόνο
που τώρα αφορά τη συμμαχία με τον Παντοδύναμο για να σωθεί μέσα από μια κρυφή
θυσία του εαυτού του ο υπόλοιπος κόσμος από την καταστροφή.

INFO

Οι ταινίες του Ταρκόφσκι θα προβληθούν στη διάρκεια του αφιερώματος (6-9
Δεκεμβρίου) στον κινηματογράφο «Άστρον» (Κηφισίας). Με τη στήριξη του Cine
Club των «ΝΕΩΝ».