Βρήκαν τη ζωή που δεν είχαν

Η 13χρονη Κατερίνα Σ. και ο 16χρονος Αλέξανδρος Μ. μόλις έχουν επιστρέψει
από το σχολείο. «Η Άννα Βίσση είναι η μεγαλύτερη σταρ», λέει εκείνος. «Όχι, η
Τζένιφερ Λόπεζ είναι!», του απαντά εκείνη και δείχνει τη γιγαντοαφίσα πάνω απ’
το κρεβάτι της…

Όχι μόνο διάβασμα. Τα παιδιά της «Ίριδας» έχουν πολλές δραστηριότητες – χορωδία, κολυμβητήριο, γυμναστήριο, αλλά και δημιουργικές κατασκευές: η 11χρονη Ελπίδα Π. δείχνει το… κάστρο της στην υπεύθυνη του σπιτιού, Τζένη Σουμάκη

Θα μπορούσε να είναι αδέλφια που τσακώνονται, όπως όλα τα παιδιά της ηλικίας
τους. Η Κατερίνα και ο Αλέξανδρος είναι δύο απ’ τα παιδιά που φιλοξενούνται
στην «Ίριδα», τον πρώτο στη χώρα μας – στον δημόσιο τομέα – ανοιχτό
θεραπευτικό ξενώνα για εφήβους με ψυχοκοινωνικά προβλήματα.

Η «Ίριδα», που η λειτουργία της άρχισε τον περασμένο Ιούνιο, είναι ένα σπίτι.
Κι αυτό φιλοδοξεί να είναι. Ούτε ίδρυμα ούτε άσυλο. Ένα σπίτι με τους κανόνες
του, αλλά ταυτόχρονα ένας θεραπευτικός ξενώνας με ανοιχτή δομή, χωρίς φύλακες
και κλειδωμένες πόρτες. Οι ένοικοι, παιδιά ηλικίας 11-16 ετών που
αντιμετωπίζουν ψυχοκοινωνικά προβλήματα, συνεχίζουν να πηγαίνουν στο σχολείο
και στις άλλες τους δραστηριότητες και διατηρούν ανοιχτή σχέση με τους γονείς
και τους φίλους.

«Η λειτουργία του ξενώνα “Ίρις” βασίζεται στις αρχές της κοινοτικής
ψυχιατρικής, της εξωνοσοκομειακής φροντίδας, της ψυχοκοινωνικής αποκατάστασης
και της κοινωνικής επανένταξης», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ. Γιάννης Τσιάντης,
αναπληρωτής καθηγητής της Παιδοψυχιατρικής στην Ιατρική Σχολή του
Πανεπιστημίου Αθηνών, διευθυντής της Πανεπιστημιακής Παιδοψυχιατρικής Κλινικής
του Νοσοκομείου Παίδων «Αγία Σοφία» και επιστημονικός υπεύθυνος της Εταιρείας
Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου (ΕΨΥΠΕ), που υλοποίησε το
έργο.

Ενδοοικογενειακά προβλήματα

«Η “Ίριδα” έχει στόχο να βοηθήσει παιδιά με ψυχοκοινωνικά προβλήματα. Υπάρχουν
περιπτώσεις παιδιών με ανορεξία, παιδιά που έχουν υποστεί κακοποίηση, αλλά και
παιδιά που έχουν κάνει απόπειρα αυτοκτονίας και η διερεύνηση έδειξε ότι δεν
υπήρχε καλή επικοινωνία ανάμεσα στην οικογένεια και στο παιδί. Είναι μια απ’
τις περιπτώσεις όπου ο έφηβος αισθάνεται ότι είναι στον αέρα. Όταν έχουμε
σοβαρές ψυχοκοινωνικές δυσκολίες, είναι απαραίτητος ο προσωρινός αποχωρισμός
απ’ την οικογένεια», εξηγεί ο κ. Τσιάντης.

Δίπλα στο Ρέμα Χαλανδρίου, στον αριθμό 2 ενός δρόμου με το… εφηβικό όνομα
«Νυμφών», βρίσκεται η «Ίριδα». Ένα σπίτι φιλόξενο, με δωμάτια για τ’ αγόρια
και τα κορίτσια, με κουζίνα και σαλόνι. Ένα σπίτι όπως όλα τα σπίτια. Που έχει
τη δυνατότητα να φιλοξενήσει μέχρι έξι παιδιά. Αυτός είναι άλλωστε και ο
στόχος του: να είναι μια μικρή, ανοιχτή δομή. Σήμερα φιλοξενούνται τρία
παιδιά: η 11χρονη Ελπίδα Π., η 13χρονη Κατερίνα Σ. και ο 16χρονος Αλέξανδρος
Μ.

Παιχνίδι

Είναι μεσημέρι και το σπίτι γεμίζει απ’ τις φωνές των παιδιών που μόλις έχουν
γυρίσει απ’ το σχολείο. Τα παιδιά κάθονται στο τραπέζι για το μεσημεριανό
γεύμα και μετά τρέχουν στο σαλόνι για παιχνίδι. Είναι Παρασκευή, έχουν μπροστά
τους ένα ολόκληρο τετραήμερο (λόγω 28ης Οκτωβρίου) και δεν μπορούν να κρύψουν
τον ενθουσιασμό τους. Η Ελπίδα και η Κατερίνα κάτι ψιθυρίζουν στο σαλόνι.
Δείχνουν με υπερηφάνεια τις δημιουργίες τους: κατασκευές από πηλό και υλικά,
ζωγραφιές στα χρώματα του ουράνιου τόξου. Τα πολλά χρώματα κυριαρχούν και στο
κοριτσίστικο δωμάτιο. Και κάπου ανάμεσα στα σχολικά βιβλία και στα τετράδια
ξεπροβάλλουν τα πρώτα αντικείμενα της γυναικείας φιλαρέσκειας: πολύχρωμα
βραχιόλια και βερνίκια και ένα ολόσωμο πόστερ της ποπ-σταρ Τζένιφερ Λόπεζ.

Σαν αδέλφια

«Κάνουν παρέα, περνούν πολλές ώρες μαζί. Έχουν αποδεχθεί τις μεταξύ τους
σχέσεις, σαν αδέλφια», λένε οι άνθρωποι του σπιτιού. Τα παιδιά της «Ίριδας»
συνεχίζουν τη ζωή τους κανονικά: συνεχίζουν να πηγαίνουν καθημερινά στο
σχολείο, ενώ έχουν και εξωσχολικές δραστηριότητες. «Ανάλογα με τα ενδιαφέροντα
του καθενός, άλλος πηγαίνει χορωδία, άλλος κολυμβητήριο ή γυμναστήριο. Στόχος
είναι τα παιδιά ν’ ανοίγονται στην κοινότητα. Εδώ μπορούν να μείνουν έως
ενάμιση χρόνο, αφού ο στόχος είναι να γυρίσουν πίσω στα σπίτια τους και όχι να
δημιουργηθούν άσυλα μέσα στην κοινότητα», επισημαίνει η κ. Τζένη Σουμάκη,
παιδοψυχίατρος, υπεύθυνη του σπιτιού και πρόεδρος της Ελληνικής
Παιδοψυχιατρικής Εταιρείας.

Οι γονείς

Όσο για τους γονείς, τα επισκέπτονται δύο φορές την εβδομάδα. Όπως τα
επισκέπτονται και οι φίλοι τους. «Δεν είναι εύκολο για ένα γονιό να δεχθεί ότι
το παιδί του θα μένει έξω απ’ το σπίτι. Δεν τους αφήνουμε απ’ έξω. Τους
ενημερώνουμε για τα πάντα. Δεν θέλουμε σε καμία περίπτωση να αισθανθούν
απειλητικά. Τους δίνουμε συμβουλευτική υποστήριξη, με στόχο να εξομαλυνθούν οι
σχέσεις στην οικογένεια. Προετοιμάζουμε το έδαφος, ώστε όταν τα παιδιά
επιστρέψουν να έχουν μια ομαλότερη ζωή», επισημαίνει απ’ την πλευρά της η κ.
Μαρία Καραγεώργου, κοινωνική λειτουργός. Παράλληλα, δύο φορές την εβδομάδα τα
παιδιά κάνουν ατομική ψυχοθεραπεία. «Βγάζουν τις ανησυχίες και τις στενοχώριες
τους. Η θεραπεία λειτουργεί ανακουφιστικά», εξηγεί η κ. Εύη Αθανασιάδου,
ψυχολόγος.

Όλοι μαζί, παιδιά και προσωπικό, συμμετέχουν στη διαχείριση των θεμάτων που
αφορούν το σπίτι. «Μία φορά την εβδομάδα συγκεντρωνόμαστε όλοι, ένοικοι και
προσωπικό, και συζητούμε αιτήματα, προβλήματα, αλλά και… τις εκδρομές που θα
πάμε», λένε.

Οι πόρτες είναι ανοιχτές

Στιγμές χαλάρωσης. Μετά το σχολείο και το μεσημεριανό φαγητό είναι η ώρα του παιχνιδιού και των… πειραγμάτων για τα παιδιά της «Ίριδας»

«Επιθυμούμε τη συγκατάθεση γονέων αλλά και των ίδιων των παιδιών για να έρθουν
εδώ. Το σπίτι είναι ανοιχτό και στόχος μας δεν είναι να παίξουμε τον ρόλο του
φύλακα, ούτε ν’ αλλάξουμε τον χαρακτήρα της δομής κλειδώνοντας τις πόρτες»,
σημειώνει ο διευθυντής της Πανεπιστημιακής Παιδοψυχιατρικής Κλινικής του «Αγία
Σοφία» κ. Γιάννης Τσιάντης, επισημαίνοντας ότι «πολλές φορές οι γονείς δεν
δέχονται εύκολα το παιδί τους να μπει σ’ έναν ξενώνα, γιατί αισθάνονται είτε
ντροπή είτε ενοχή, τα βαθύτερα αίτια της οποίας είναι η δυσκολία επικοινωνίας
στη σχέση παιδιού – γονιών, ενώ συμβάλλει και η έλλειψη ενημέρωσης».

Η «Ίριδα» λειτουργεί σήμερα με έξοδα της Διεύθυνσης Ψυχικής Υγείας του
υπουργείου Υγείας, ενώ τη βοήθειά τους πρόσφεραν και τα Ιδρύματα Κωστόπουλου,
Νιάρχου, Βουδούρη, Target Marine. Επόμενη φιλοδοξία της ΕΨΥΠΕ είναι η «Ίριδα»
να μεταστεγαστεί στη Λαμπρινή, σε ιδιόκτητο κτίριο της Εταιρείας. «Η φιλοδοξία
μας είναι να λειτουργήσει εκεί όχι μόνο ένας ξενώνας για εφήβους, αλλά και ένα
κέντρο εκπαίδευσης στελεχών, όπου φοιτητές και σπουδαστές ειδικοτήτων της
ψυχικής υγείας θα εκπαιδεύονται σε θέματα ομαλής ανάπτυξης παιδιών και εφήβων
και θα προετοιμάζονται σε ειδικές τεχνικές, ώστε να μπορούν ν’ αντεπεξέλθουν
στις δυσκολίες που παρουσιάζουν οι οικογένειες. Ας μην ξεχνάμε ότι ο αριθμός
των παιδοψυχιάτρων δεν επαρκεί στη χώρα μας κι ότι δεν έχουμε αρκετές θέσεις
για να τους εκπαιδεύσουμε», τονίζει.