Ραντεβού στο ποτάμι των ταράνδων

«Κάθε καριμπού έχει μέσα του λίγη ανθρώπινη ψυχή και κάθε άνθρωπος έχει
μέσα του λίγη ψυχή καριμπού». Στα βόρεια του Αρκτικού Κύκλου, οι τάρανδοι
καριμπού συμβιώνουν αρμονικά με τους Ινδιάνους Γκουιτσίν εδώ και «χίλιες
γενιές», σύμφωνα με τον θρύλο. Τέσσερις Γάλλοι εξερευνητές ταξίδεψαν πρόσφατα
κοντά τους. Δεν επέλεξαν τυχαία την εποχή.

Κάθε άνοιξη, το κοπάδι των 130.000 καριμπού του ποταμού Πόρκιουπαϊν
συγκεντρώνονται και διασχίζουν περισσότερα από 600 χιλιόμετρα με κατεύθυνση τα
βορειοδυτικά, για να συναντήσουν τα βοσκοτόπια του Αρκτικού Εθνικού Καταφυγίου
Άγριων Ζώων, στις παράκτιες πεδιάδες της Αλάσκας. Εδώ γεννούν τα θηλυκά στα
τέλη του Μαΐου. Η περιοχή αυτή, όπου τα καριμπού έχουν να αντιμετωπίσουν μόνο
τα ενοχλητικά σύννεφα των κουνουπιών, θεωρείται από τους Ινδιάνους Γκουιτσίν
«το ιερό έδαφος όπου ξεκινά η ζωή»· ακόμα και σε περιόδους λιμού, ποτέ δεν
κυνηγούν εδώ τους ταράνδους. Στα τέλη Αυγούστου, με την πτώση της
θερμοκρασίας, η «εμπροσθοφυλακή» του κοπαδιού ξεκινά την πανάρχαια
μετανάστευση από την τούντρα προς την ταϊιγκά.

Τα καριμπού. Στη διάρκεια αυτού του ταξιδιού γίνεται το ζευγάρωμα,
μερικές φορές έπειτα από άγριες μάχες ανάμεσα στα αρσενικά, που χάνουν τα
κέρατά τους στα τέλη του Σεπτεμβρίου. Η μετακίνηση αυτή, όμως, ενέχει και
πολλούς κινδύνους.

Οι Γκουιτσίν θα είχαν χαθεί από αιώνες στον Μεγάλο Βορρά χωρίς τα καριμπού που
τους προσέφεραν τροφή, ρουχισμό και στέγη. Χρησιμοποιούσαν το δέρμα τους για
να φτιάξουν σκηνές και ρούχα. Το λίπος τους για θέρμανση και φωτισμό. Τους
τένοντες για χειροτεχνήματα, τα κέρατα για εργαλεία, τα κόκαλα για βελόνες και
διάφορα σύνεργα. Σήμερα, οι 7.000 άνθρωποι που έχουν απομείνει από τον «Λαό
των Καριμπού» ανεφοδιάζονται στα χωριά τους αεροπορικώς, συνεχίζουν όμως να
χρησιμοποιούν το δέρμα και το κρέας των ταράνδων.

Τα κυνηγετικά όπλα και η ανάπτυξη του κυνηγιού έχουν διαταράξει τη φυσική
ισορροπία. Από το 1920 έως το 1950 σκοτώνονταν κάθε χρόνο 100.000 έως 200.000
καριμπού. Το 1955, ο πληθυσμός τους στον Καναδά είχε συρρικνωθεί στις 350.000
– από 3.000.000 που ήταν αρχικά. Έχοντας συνείδηση της απειλής, οι Γκουιτσίν
θέσπισαν το 1983 νέους κανόνες: το κρέας των καριμπού δεν μπορεί να γίνει
αντικείμενο εμπορικής εκμετάλλευσης· οι κυνηγοί που δεν κατάγονται από την
περιοχή μπορούν να σκοτώσουν έως δύο καριμπού και πρέπει πάντα να συνοδεύονται
από έναν ιθαγενή οδηγό· οι αυτόχθονες έχουν δικαίωμα σε πέντε καριμπού. Στις
17 Ιουλίου του 1987, η καναδική και η αμερικανική κυβέρνηση υπέγραψαν στην
Οτάβα μια συμφωνία για «την προστασία των καριμπού του Πόρκιουπαϊν».

Ο Ισαάκ Ρος, κυνηγός της φυλής των Γκουιτσίν. Οι αυτόχθονες έχουν δικαίωμα να σκοτώνουν πέντε καριμπού

Ο Περιγκό ζει στο Μπορντό της Γαλλίας, είναι επαγγελματίας αλπινιστής και
ταξιδεύει κάθε χρόνο στον Μεγάλο Βορρά, όπου και διοργανώνει εκδρομές με
καγιάκ, κανό ή απλώς πέδιλα του σκι. Αυτήν τη φορά, μαζί με τρεις ακόμη φίλους
του, θέλησε να απολαύσει, στα τέλη του καλοκαιριού, την καναδική ταϊγκά και να
συναντήσει τα καριμπού του Πόρκιουμπαϊν, καθώς μετανάστευαν προς τον νότο.
Ξεκίνησαν στις 11 Αυγούστου από το Φορτ Μακφέρσον, ένα χωριό 300 κατοίκων που
σηματοδοτεί την είσοδο στα εδάφη των Ινδιάνων Γκουιτσίν. Προορισμός τους ήταν
το Ολντ Κρόου, ένα ακόμη ινδιάνικο χωριό 300 κατοίκων που βρίσκεται στη λεκάνη
του Πόρκιουπαϊν, σε απόσταση 600 χιλιομέτρων δυτικά τού Φορτ Μακφέρσον. Το
Ολντ Κρόου είναι προσβάσιμο μόνο μέσω των ποταμών ή με αεροπλάνο. Οι τέσσερις
εξερευνητές έπρεπε να κατέβουν ένα μέρος του δέλτα του Μακένζι, να ανέβουν τον
ποταμό Ρατ για 200 χιλιόμετρα, να φτάσουν στη λίμνη Σάμιτ και το ορεινό
πέρασμα Μακ Ντάγκαλ, τη γραμμή διαχωρισμού των υδάτων ανάμεσα στη λεκάνη του
Μακένζι και εκείνη του Γιούκον. Κατόπιν, έπρεπε να κατέβουν τον Λιτλ Μπελ και
τον Μπελ, και να διασχίσουν τα τελευταία 400 χιλιόμετρα μέχρι το Ολντ Κρόου.
Όλα αυτά, φυσικά, με κανό: «Χάρη σ’ αυτό το παραδοσιακό μέσον μεταφοράς των
Ινδιάνων, ήθελα να ξανακάνω, από το Μακφέρσον έως το Ολντ Κρόου, μια διαδρομή
φορτισμένη συναισθηματικά από την ιστορία: τον 18ο αιώνα χρησιμοποιούνταν για
το εμπόριο γούνας, το 1897 για την εφόρμηση στο χρυσό του Κλόνταϊκ», λέει ο Περιγκό.

Ο πλούτος της πανίδας

Το ταξίδι δεν ήταν απρόσκοπτο. Οι κατακλυσμιαίες βροχές του φετινού
καλοκαιριού επιβράδυναν την πορεία τους. Η στάθμη των υδάτων των ποταμών είχε
ανέβει σημαντικά, δημιουργώντας ένα ισχυρό ρεύμα, και οι τέσσερις άνδρες συχνά
αδυνατούσαν ακόμα και να τραβήξουν από τις όχθες τα δύο κανό, που ήταν
φορτωμένα με 100 κιλά τρόφιμα και εξοπλισμό. Πολλές φορές, αναγκάστηκαν να
ανοίξουν δρόμο μέσα από το δάσος. Κάποιες φορές διένυαν λιγότερο από 2
χιλιόμετρα την μέρα. Ένιωσαν λοιπόν μεγάλη ανακούφιση, όταν έφτασαν στο ορεινό
πέρασμα Μακ Ντάγκαλ. Ο καλός καιρός τούς επέτρεψε επιτέλους να απολαύσουν το
τοπίο και, κυρίως, τον πλούτο της πανίδας: κάστορες, λύκοι, σκίουροι,
σκαντζόχοιροι, ερμίνες αλλά και αετοί, γεράκια, πάπιες, χήνες, κύκνοι, μικρές
μπεκάτσες… Ανυπομονούσαν, όμως, να συναντήσουν τα καριμπού. Έφτασαν στο Ολντ
Κρόου στις 9 Σεπτεμβρίου. Αλλά τα καριμπού δεν ήταν φέτος πιστά στο ραντεβού
τους. Άρχισαν να διασχίζουν τον Πόρκιουπαϊν είκοσι ημέρες αργότερα. «Οι
ασυνήθιστες πλημμύρες καθυστέρησαν, ίσως, τη μετανάστευση», λέει ο Περιγκό, ο
οποίος αναγκάστηκε, στο μεταξύ, και προς μεγάλη του απογοήτευση, να επιστρέψει
στη Γαλλία. «Τα καριμπού είναι δεινοί κολυμβητές, αλλά το ρεύμα απειλούσε να
τα παρασύρει». Οι Ινδιάνοι, επιρρίπτουν την καθυστέρηση της αναχώρησης των
ιερών τους ζώων στο φαινόμενο του θερμοκηπίου…

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κίττυ Ξενάκη