Τράπεζες: στο κυνήγι των χαμένων κεφαλαίων

Την περασμένη εβδομάδα ο κ. Θ. Καρατζάς συνάντησε τον κ. Ν. Χριστοδουλάκη,
υπουργό Οικονομίας και Οικονομικών, στο γραφείο του τελευταίου. Ο διοικητής
της Εθνικής Τράπεζας και πρόεδρος της Ένωσης Ελληνικών Τραπεζών προσπαθεί για
τη δημιουργία ενός νέου καναλιού άντλησης κεφαλαίων για τις τράπεζες, τη
λεγόμενη τιτλοποίηση. Αντικείμενο της κουβέντας ήταν η πορεία υλοποίησης του
θεσμικού πλαισίου που θα επιτρέπει στα πιστωτικά ιδρύματα να «πακετάρουν» τα
δάνεια που έχουν χορηγήσει και έναντι αυτών να εκδίδουν ομόλογα προκειμένου να
αντλήσουν κεφάλαια.

Η κίνηση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια των τραπεζών να αναπτύξουν
νέους τρόπους άντλησης κεφαλαίων, μετά το στέγνωμα της πηγής του
Χρηματιστηρίου.

Η Σοφοκλέους αποτέλεσε, τα τελευταία χρόνια, μια σημαντική πηγή κεφαλαίων για
τις τράπεζες, βοηθώντας τις να χρηματοδοτήσουν τα επεκτατικά και αναπτυξιακά
τους σχέδια, όπως την πραγματοποίηση εξαγορών, τον τεχνολογικό εκσυγκρονισμό
τους, την ανάπτυξη του δικτύου καταστημάτων και την ανάπτυξη και προώθηση νέων
προϊόντων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο το 1999, χρονιά χρηματιστηριακού παροξυσμού, οι
τράπεζες άντλησαν από το Χρηματιστήριο, με τη μορφή αύξησης μετοχικού
κεφαλαίου και έκδοσης νέων μετοχών, περισσότερα από 1,1 τρισεκατομμύρια
δραχμές. Είναι επίσης χαρακτηριστικό της χρηματιστηριακής ύφεσης που
ακολούθησε, ότι πέρυσι οι τράπεζες δεν άντλησαν από τη Σοφοκλέους ούτε μια
δραχμή.

Σήμερα τα επιτελεία των τραπεζών αναζητούν νέους τρόπους προκειμένου να
ενισχύσουν τη ρευστότητά τους και να αυξήσουν τα ίδια κεφάλαιά τους. Αυτό
βέβαια δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι το ταμείο των ελληνικών τραπεζών
έχει αδειάσει ή ότι αμφισβητείται η φερεγγυότητά τους.

Σε αντίθεση με τα σύννεφα που έχουν εμφανιστεί στον ορίζοντα τραπεζών ξένων
χωρών. Για παράδειγμα οι γερμανικές τράπεζες αντιμετωπίζουν προβλήματα τόσο
λόγω της επιβράδυνσης της γερμανικής οικονομίας όσο και λόγω των αλόγιστων
επεκτατικών τους κινήσεων.

Οι ισπανικές τράπεζες, από την άλλη, κατέγραψαν σημαντικές ζημίες από την
κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος της Αργεντινής, στο οποίο είχαν
οικοδομήσει σημαντική παρουσία.

«Θωρακισμένο»

Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα, όπως εκτιμούν κορυφαία τραπεζικά στελέχη, είναι
θωρακισμένο καθώς η ελληνική οικονομία αναπτύσσεται και θα εξακολουθήσει και
τα επόμενα χρόνια να αναπτύσσεται με σημαντικά υψηλότερους ρυθμούς από το μέσο
όρο των χωρών της ευρωζώνης. Παράλληλα, η κερδοφορία των ελληνικών τραπεζών,
παρά τη μείωσή της, υπάρχει, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει σε άλλες χώρες που
η κερδοφορία των τραπεζών έχει μηδενιστεί.

Ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας των ελληνικών τραπεζών ήταν στα τέλη του
περασμένου έτους 11,9% (εποπτικά ίδια κεφάλαια προς σταθμισμένο ως προς τον
κίνδυνο ενεργητικό), ενώ το όριο που έχει τεθεί από τις διεθνείς
χρηματοπιστωτικές αρχές είναι 8%. Με άλλα λόγια, οι ελληνικές τράπεζες για
κάθε 100 δραχμές που έχουν δώσει με τη μορφή δανείου ή τοποθετήσει σε μετοχές
και πάσης φύσεως περιουσιακά στοιχεία, έχουν στο ταμείο τους 12 δραχμές.
Αντίθετα σε τραπεζικά συστήματα άλλων χωρών της ευρωζώνης ο αντίστοιχος
δείκτης είναι ακόμη και χαμηλότερος από 8.

Νέες πηγές

Πρόσφατα μεγάλη τράπεζα του ιδιωτικού τομέα κατέθεσε αίτημα προς την Τράπεζα
της Ελλάδος προκειμένου να προχωρήσει στην έκδοση ειδικών προνομιούχων
ομολογιών για να αντλήσει κεφάλαια. Πρόκειται για τα λεγόμενα υβριδικά
κεφάλαια (Hybrid capital). Οι συγκεκριμένες ομολογίες θα αγοράζονται από
θεσμικούς επενδυτές, θα έχουν συγκεκριμένη απόδοση, δεν θα είναι μεταβιβάσιμες
ή διαπραγματεύσιμες στις αγορές ομολόγων και θα έχουν μεσομακροπρόθεσμη
διάρκεια.

Ένας άλλος τρόπος άντλησης κεφαλαίων, ο οποίος έχει ήδη χρησιμοποιηθεί από
ελληνικές τράπεζες την τελευταία διετία, είναι η σύναψη ομολογιακών δανείων
μειωμένης εξασφάλισης. Η απόδοση των συγκεκριμένων ομολόγων εξαρτάται από τη
ζήτηση που θα εκδηλωθεί από θεσμικούς επενδυτές.

Λιγότερο γενναιόδωρες προς τους μετόχους τους

Από κορυφαία τραπεζικά στελέχη θεωρείται βέβαιο ότι μεσομακροπρόθεσμα, δηλαδή
μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, οι ελληνικές τράπεζες θα γίνουν λιγότερο
γενναιόδωρες απέναντι στους μετόχους τους. Αυτό σημαίνει ότι θα μειώσουν
σημαντικά το μερίδιο των κερδών τους που διανέμεται ως μέρισμα.

Ας σημειωθεί ότι το μέρισμα που προσφέρουν οι ελληνικές τράπεζες στους
μετόχους τους είναι το υψηλότερο σε σχέση με το μέσο ευρωπαϊκό όρο. Από το
σύνολο των κερδών τους, οι ελληνικές τράπεζες κατά μέσο όρο διανέμουν στους
μετόχους το 50% έως 60%, ενώ αντίστοιχα στις ανεπτυγμένες οικονομίες του
εξωτερικού οι τράπεζες διανέμουν το πολύ το 30% των κερδών τους με τη μορφή
μερίσματος.

Οι ελληνικές τράπεζες δέχονται συστάσεις από διεθνείς οίκους για να γίνουν
λιγότερο γενναιόδωρες. Και απ’ ό,τι φαίνεται η επιδείνωση της κερδοφορίας των
τραπεζών λόγω της πτώσης του Χρηματιστηρίου και της απώλειας των εσόδων από
την αγορά ομολόγων και συναλλάγματος, αποτελεί την κατάλληλη συγκυρία για να
μειώσουν οι τράπεζες τα μερίσματα. Η μείωση αυτή θα πραγματοποιηθεί
μεσοπρόθεσμα, δηλαδή μέσα στα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια.

Μία ακόμη επιλογή για την άντληση κεφαλαίων είναι η πώληση συμμετοχών των
τραπεζών σε άσχετους με τον τραπεζικό χώρο κλάδους της οικονομίας. Είναι
χαρακτηριστικό ότι μεγάλη κρατική τράπεζα έχει δηλώσει την πρόθεσή της να
αποσυρθεί από κλάδους της οικονομίας όπως είναι ο τουρισμός και η τσιμεντοβιομηχανία.