ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η εξωτερική ανισορροπία

Η αλλαγή της ισοτιμίας του ευρώ σε σχέση με το δολάριο κατά 10%-15% από τις
αρχές του έτους 2002, διαμορφώνει για την ελληνική οικονομία πλεονεκτήματα
(μείωση των πραγματικών τιμών των εισαγομένων πρώτων υλών, καυσίμων καθώς και
άλλων αγαθών και υπηρεσιών) αλλά και μειονεκτήματα (αύξηση των τιμών των
εξαγωγών).

Η πρόσφατη αυτή εξέλιξη, που επηρεάζει αρνητικά τις εξαγωγικές επιδόσεις της
χώρας μας, προστέθηκε στην ανοδική πορεία των επενδύσεων σε μηχανικό εξοπλισμό
της τελευταίας εξαετίας η οποία, κατά ένα μεγάλο μέρος, απευθύνεται σε
επιχειρήσεις του εξωτερικού, με αποτέλεσμα να αυξάνονται οι εισαγωγές.

Έτσι, ένα μεγάλο μέρος του εμπορικού ελλείμματος οφείλεται στις εισαγωγές
μηχανολογικού εξοπλισμού, με αποτέλεσμα το έλλειμμα (-7% του ΑΕΠ το 2000 και
-6,2% του ΑΕΠ το 2001) στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών να αποτελεί σημαντικό
στοιχείο της εξωτερικής ανισορροπίας της ελληνικής οικονομίας.

Σε διεθνή σύγκριση (ΟΟΣΑ, 2002) με κριτήριο το έλλειμμα στο ισοζύγιο τρεχουσών
συναλλαγών η Ελλάδα κατέχει την προτελευταία θέση στην κατάταξη των χωρών της
Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πράγματι, τα βιομηχανικά προϊόντα, συμπεριλαμβανομένων και των ενεργειακών
υλών, αποτελούν το 40% των εισαγωγών μας από το εξωτερικό.

Παράλληλα, την τελευταία δεκαετία παρατηρείται μια σημαντική μετατόπιση των
εξαγωγών της χώρας μας προς τις βαλκανικές χώρες, γεγονός που εξηγεί, τόσο το
επίπεδο ποιότητας των εξαγωγικών προϊόντων όσο και το επίπεδο
ανταγωνιστικότητας.

Από την άποψη αυτή, είναι ενδιαφέρον να τονισθεί ότι τα εξαγωγικά προϊόντα της
χώρας μας παραμένουν τα παραδοσιακά γεωργικά και βιομηχανικά προϊόντα, γεγονός
που σημαίνει ότι η αύξηση των ελληνικών εξαγωγών και η διεύρυνση του μεριδίου
τους στις αγορές προορισμού προϋποθέτουν βραχυπρόθεσμα την μείωση των
περιθωρίων κέρδους και μεσομακροπρόθεσμα τη βελτίωση της ποιότητας και της
ανταγωνιστικότητας τιμής καθώς και την διαφοροποίηση τής διάρθρωσης των
εξαγωγών.

Το ίδιο και η αντιμετώπιση του πρόσφατου κύματος ανατιμήσεων και αύξησης του
πληθωρισμού που παρατηρείται στην ελληνική οικονομία απαιτεί τον έλεγχο των
τιμών και την μείωση των περιθωρίων κέρδους και όχι τον περιορισμό των
αυξήσεων στους μισθούς. Αυτό σημαίνει ότι η ελληνική οικονομία βρίσκεται σε
συνθήκες πληθωρισμού κερδών και όχι πληθωρισμού μισθών, δεδομένου ότι τα
τελευταία χρόνια η αύξηση των μισθών δεν ήταν μεγαλύτερη του ποσοστού αύξησης
της παραγωγικότητας της εργασίας.

Διαφορετικά, στην εσωτερική σφαίρα της ελληνικής οικονομίας θα υπονομευθεί η
κινητήρια δύναμη της αύξησης του ΑΕΠ, που την περίοδο 1995-2001 ήταν η εγχώρια
ζήτηση, η οποία την περίοδο αυτή αυξήθηκε κατά 3,8% και στην εξωτερική σφαίρα
της οικονομίας οι εξαγωγικές επιδόσεις της χώρας μας θα παραμείνουν τόσο
μέτριες, ώστε η χρηματοδότηση του διευρυνόμενου ελλείμματος του ισοζυγίου
τρεχουσών συναλλαγών να πραγματοποιηθεί από πόρους που θα μπορούσαν να
χρησιμοποιηθούν στη διαδικασία οικονομικής μεγέθυνσης.

Πράγματι, μετά την ένταξη (2002) της ελληνικής οικονομίας στη ζώνη του ευρώ, η
σημασία του ελλείμματος του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ως περιοριστικού
παράγοντα της οικονομικής πολιτικής έχει αλλάξει, αφού αυτό δεν σχετίζεται
πλέον με την συναλλαγματική ισοτιμία του εθνικού νομίσματος.

Έτσι, το έλλειμμα στο ισοζύγιο παραμένει ένας περιοριστικός παράγοντας, γιατί
δεν είναι δυνατή η συνεχής προσφυγή σε εξωτερικό δανεισμό για την κάλυψή του,
εκτός βέβαια κι εάν το έλλειμμα καλύπτεται από αυτόνομη εισροή ιδιωτικών
κεφαλαίων.

Εάν το έλλειμμα οδηγήσει σε αυξανόμενο εξωτερικό δανεισμό για την κάλυψή του,
τότε στο πλαίσιο της δημοσιονομικής σταθερότητας η πιθανότερη πηγή
χρηματοδότησής του θα είναι η επιβράδυνση της οικονομικής μεγέθυνσης της χώρας
(ΙΝΕ / ΓΣΕΕ – ΑΔΕΔΥ 2002).

Επομένως, η επιδείνωση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών, όπως και στο
παρελθόν, επωάζει σοβαρά μελλοντικά προβλήματα και γι’ αυτό θα πρέπει να
προβληματίζει σοβαρά την οικονομική πολιτική της χώρας.

Βέβαια υπάρχουν και θετικές πλευρές στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, όπως το
ισοζύγιο υπηρεσιών και οι μονομερείς μεταβιβάσεις προς την Ελλάδα οι οποίες
συνεχώς βελτιώνονται.

Η παρατήρηση αυτή σημαίνει ότι η ενδεχόμενη σημαντική μείωση εισροών στην
ελληνική οικονομία, είτε από τη ναυτιλία, είτε από τον τουρισμό, είτε από την
Ευρωπαϊκή Ένωση, θα διευρύνει σε λίγα χρόνια το έλλειμμα στο ισοζύγιο
τρεχουσών συναλλαγών.

Στην περίπτωση αυτή, η οικονομική πολιτική θα προσανατολισθεί στην
αποκατάσταση της εξωτερικής ισορροπίας, με τον περιορισμό της συνολικής
ζήτησης, επιβραδύνοντας τον ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ καθώς και την διαδικασία της
πραγματικής σύγκλισης.

Από την άποψη αυτή αποδεικνύεται ότι η διεύρυνση της εξωτερικής ανισορροπίας
της χώρας μας, αποτελεί, εκτός των άλλων, σημαντικό περιοριστικό παράγοντα της
πραγματικής σύγκλισης με το μέσο ΑΕΠ ανά κάτοικο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Σάββας Γ. Ρομπόλης είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και επιστ.
δ/ντής ΙΝΕ / ΓΣΕΕ-ΑΔΕΔΥ