ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Επιστήμονες και εξουσία

Και οι θεοί σαν βίαιη υπέρτατη εξουσία στους αυλοκόλακες δώσαν
τιμές και ημίθεους ειρωνικά τους ονομάσαν.

Κατερίνα Γώγου, Με λένε Οδύσσεια

Στην Ελλάδα καλούμαστε συνεχώς να χειριστούμε (πραγματικά ή τεχνητά)
διλήμματα. Οι πολιτικοί κάθε τρεις και λίγο (και πάντα εν όψει κάποιων
εκλογών) αναφέρονται στην «κρίσιμη φάση που περνάει ο τόπος» και μας θέτουν
ενώπιον των ιστορικών μας ευθυνών.

Αυτοί κυβερνούν, εμείς φταίμε για το χάλι της διοίκησης.

Αυτοί τσαρο-ποιούν την αγοραία οικονομία, εμείς καλούμαστε να σαμποτάρουμε τις
υπερτιμήσεις. Αυτοί κοκορεύονταν για το Χρηματιστήριο του λαού, εμείς πρέπει
να κυνηγήσουμε τους κερδοσκόπους. Αυτοί κάνουν τα πάντα για να χάσουν τις
εκλογές, εμείς θα φταίμε αν τελικά τις χάσουνε.

Όλες αυτές οι εκ του πονηρού ενοχοποιήσεις του λαού (ώστε αυτομάτως και
αυτοδικαίως να απαλλάσσονται από τις ευθύνες τους οι πολιτικοί) συμπίπτουν με
περιόδους εκλογικών ή κομματικών κινδύνων, καθώς στις ημέρες της ήρεμης
διακυβέρνησης ουδείς ασχολείται με τη γνώμη των ενεργών (!) πολιτών.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο της πίεσης να τους στηρίξεις για να μην πέσουν (κι όχι
για να μην εκ-πέσουν οι δικές σου αξίες) εμπλέκονται και οι επιστήμονες.

Προσ-καλούνται (στη ρήξη με τις ταυτότητές, στην ένταση με τον φοβικό
ρατσισμό, στην κρίση στα Πανεπιστήμια, στον χειρισμό της τρομοκρατίας ή και –
σήμερα – στην άσφαιρη κόντρα των δημοτικών / νομαρχιακών εκλογών) να δηλώσουν
«με ποιον είναι» και όχι «ποια (νομίζουνε ότι) είναι η αλήθεια».

Ο επιστήμονας (ιδίως ο νομικής και κοινωνικής παιδείας) πρέπει – στο όνομα των
δικών τους σκοπιμοτήτων και των δικών τους στρατηγικών – να πειθαρχοποιήσει,
να στρογγυλέψει, εν ανάγκη να καταπιεί την επιστημονική του άποψη.

Το κρίσιμο ζήτημα για τα κόμματα δεν είναι η αξιοπιστία και η συνέπεια ενός
ακαδημαϊκού/πανεπιστημιακού/ερευνητή που άλλα έγραφε ή έλεγε πριν από λίγα
χρόνια και άλλα μηρυκάζει ή ψελλίζει σήμερα. Το κρίσιμο ζήτημα είναι να
επικρατήσει η άποψη που διατύπωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος ή ο εκπρόσωπος του
κόμματος. Έτσι βλέπουμε στα κανάλια επιστήμονες να παπαγαλίζουν «μασημένες
κομματικές συνταγές» (ίσως για να μην απολέσουν τα δοτά οφίτσιά τους) ή
επιστήμονες να σιωπούν (για να εξαργυρώσουν αργότερα τι σιωπή αυτή στον όποιο
νικητή).

Κατά τη γνώμη μου, ο επιστήμονας πρέπει να υποστηρίζει τις θέσεις του, αλλά
και να αναγνωρίζει τα λάθη του, να παραδέχεται τις άστοχες εκτιμήσεις του.

Δεν είναι όμως, μέσα στον ρόλο (και στην ηθική της λειτουργίας του) η
υπεράσπιση της κομματικής γραμμής σ’ επιστημονικά θέματα.

Δεν υπάρχουν επιστήμονες-υπάλληλοι του συστήματος οι οποίοι απαλλοτριώνουν τις
απόψεις τους. Δεν είναι δυνατόν ο νομικός, ο πολιτικός επιστήμονας, ο
κοινωνιολόγος, να λειτουργούν ως οπαδοί, ως φερέφωνα, ως έμποροι
(επικαλούμενοι την πίστη στον αρχηγό αντί της πίστης στις αρχές της επιστήμης
τους).

Νομίζει πράγματι κανείς από αυτούς που υιοθέτησαν τη σπειροειδή ή αιδήμονα
σιωπή, τη συνωμοτική έκφραση γνώμης στο αυτί του αρμόδιου υπουργού, τη
συκοφάντηση της άλλης άποψης ότι μετά τον ορυμαγδό και μόλις οι πολιτικοί
αισθανθούν ασφαλείς θα τους το ανταποδώσουν; Κάνουν μεγάλο πολιτικό λάθος που
προστίθεται στο ηθικό τους ολίσθημα.

Τα επιστημονικά πειραματόζωα της εξουσίας είναι μίας μόνο χρήσης.

Αυτό ας το θυμούνται όσοι επιστήμονες αποφάσισαν να το παίξουν «ουρά του
καθεστώτος» σε ζητήματα επιστημονικής δεοντολογίας και γνώσης (lege artis) και
να υποκύπτουν – στα επιστημονικά συμβούλια και στις γνωμοδοτικές επιτροπές –
στις σκοπιμότητες της συγκυρίας.

«Η γη κινείται» είτε το θέλει είτε όχι ο πολιτικός τους εργοδότης και οι
διαπλεκόμενοι μιντιακοί μεσάζοντες.

«Η γη κινείται» και ευτυχώς η τροχιά της δεν συμπίπτει με αυτήν των «όπου
φυσάει ο άνεμος επιστημόνων».

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.