ο υποψήφιος Μεταδίδουν γνώσεις, κτίζουν χαρακτήρες

Από την παιδική μέχρι και την εφηβική ηλικία βρίσκονται στο πλευρό των
παιδιών. Περνούν μαζί τους πολλές ώρες, συνήθως περισσότερες απ’ όσες οι
γονείς τους. Εάν η σχέση αυτή σάς εμπνέει, διαθέτετε ένα από τα βασικά
χαρακτηριστικά για να γίνετε εκπαιδευτικός. Όσο για τις επιλογές σπουδών
προκειμένου να ξεκινήσετε μια τέτοια σταδιοδρομία είναι πλέον πολυάριθμες. Για
τα υπέρ και τα κατά του επαγγέλματος προϊδεάζουν καθηγητές, δάσκαλοι και νηπιαγωγοί.

Υποκαθιστάς τη μητρική αγκαλιά

Πρόκειται για ένα επάγγελμα που δεν συγκρίνεται ούτε καν με των υπόλοιπων
εκπαιδευτικών. Αυτό υποστηρίζει η νηπιαγωγός Βικτώρια Πολίτου, επισημαίνοντας
ότι «απαιτεί να δώσεις ψυχή και σώμα· δεν ισχύει το καθεστώς που επικρατεί
αλλού, πως απλώς θα έχω μια θέση στο Δημόσιο». Και αναφέρει χαρακτηριστικά:
«Λαμβάνεις τα παιδιά μετά τη μητέρα και, πέρα από το παιδαγωγικό έργο, πρέπει
να υποκαταστήσεις τη μητρική αγκαλιά». Για τον λόγο αυτό, υποστηρίζει, η
επιλογή κάποιου να γίνει νηπιαγωγός πρέπει να είναι συνειδητή απόφαση. «Πρέπει
να έχει θέληση, να αγαπάει τα παιδιά και να το δει ως λειτούργημα, όχι ως
επάγγελμα», σημειώνει και προσθέτει πως «πρέπει επίσης να διαθέτει την
κατάλληλη προσωπικότητα για να πλησιάσει τα παιδιά· δεν αρκούν οι ξερές
γνώσεις και η θεωρία».

«Το Νηπιαγωγείο δεν είναι μόνο φύλαξη, είναι και αγωγή», επισημαίνει η κ.
Πολίτου. Όπως τονίζει, «σκοπός είναι να αναπτυχθεί ολόπλευρα το παιδί, να
είναι δημιουργικό και να προετοιμαστεί για το Δημοτικό, όχι μαθαίνοντας
γράμματα και αριθμούς, αλλά μαθαίνοντας πώς να μαθαίνει, πώς να σκέπτεται».
Ένας νηπιαγωγός – διευκρινίζει – δουλεύει σε τομείς όπως είναι ο
ψυχοκινητικός, ο νοητικός, ο κοινωνικοσυναισθηματικός, ο
προμαθητικός-προαναγνωστικός και των δραστηριοτήτων. Πρέπει να ετοιμάζει το
πρόγραμμα της ημέρας, τις ενότητες, και στο τέλος της ημέρας να κάνει
αξιολόγηση του έργου του. «Τα πάντα γίνονται μέσα από το παιχνίδι», λέει η κ.
Πολίτου και προσθέτει πως «ακόμη και το πιο απλό παιχνίδι έχει τον σκοπό του».

Θα αναφερθεί και αυτή στα μισθολογικά προβλήματα του κλάδου, αλλά θα μιλήσει
και για κοινωνικό ρατσισμό όσον αφορά τους νηπιαγωγούς. Όπως υποστηρίζει,
αντιμετωπίζονται σαν να είναι υποδεέστερη κατηγορία εκπαιδευτικών, ενώ η αξία
του εκπαιδευτικού έργου στα Νηπιαγωγεία δεν έχει αποκατασταθεί, και τίθενται
σε δεύτερη μοίρα, ακόμη και από άλλους εκπαιδευτικούς.

«Δεν αρκεί κάποιος να είναι καλός επιστήμονας»

«Το πιο σημαντικό είναι να δει κανείς τα κίνητρα, διότι η επιλογή ενός τέτοιου
επαγγέλματος έχει να κάνει με ανθρώπινες σχέσεις ευαίσθητες, σε μία κρίσιμη
ηλικία όπου διαπλάθονται χαρακτήρες», επισημαίνει ο φιλόγογος Παύλος Χαραμής.
Και προσθέτει πως «τα κίνητρα πρέπει να παρέχουν εγγύηση ότι θα αντιμετωπιστεί
με σεβασμό η ανθρώπινη προσωπικότητα». Εφόσον διασφαλιστούν τα κίνητρα»,
υπογραμμίζει, «πρέπει να εξεταστεί κατά πόσο κανείς είναι ικανός, γιατί δεν
είναι μόνον η καλή διάθεση, ούτε οι γνώσεις, είναι και η προσωπικότητα».
Διευκρινίζει μάλιστα ότι το επάγγελμα «απαιτεί επαφή με τα παιδιά,
διαπροσωπικές σχέσεις και ενώ κάποιος μπορεί να είναι καλός επιστήμονας,
μπορεί να μην ικανός γι’ αυτά».

Στον τομέα των φυσικών, «πολλοί γίνονται από ανάγκη καθηγητές, γιατί δεν
βρίσκουν αλλού δουλειά», σημειώνει ο φυσικός Σπύρος Σπηλιώτης. Αλλά, όπως
υποστηρίζει, «χωρίς να έχει κέφι και μεράκι για τη δουλειά δεν αποδίδει
κανείς». Αναφέρει χαρακτηριστικά πως «δεν φτάνει η μεταφορά γνώσεων,
χρειάζεται και παιδαγωγική προσέγγιση» και κάνει λόγο για «σύνθετο επάγγελμα,
που απαιτεί ιδιαίτερη ψυχοκινητική κατάσταση, είναι ζήτημα καρδιάς». Στο
μεράκι και στην αγάπη για τους νέους αναφέρεται και ο μαθηματικός Βασίλης
Τζαφάς. «Πρέπει, όμως, ο εκπαιδευτικός να έχει και τη δυνατότητα αυτή την
αγάπη να την κάνει πράξη, γιατί άλλο τα λόγια και άλλο να αντιμετωπίζει τα
καθημερινά προβλήματα και να είναι διαρκώς κοντά στα παιδιά», υποστηρίζει ο
ίδιος.

«Κορεσμένη η αγορά»

Αν και οι δυνατότητες απασχόλησης, που δίνουν τα φροντιστήρια, αυξάνονται, η
επαγγελματική αποκατάσταση στο Δημόσιο δείχνει να στενεύει. Αυτό επισημαίνουν
οι καθηγητές, με πλέον κατηγορηματικό τον κ. Τζαφά, ο οποίος μιλάει για σχεδόν
«κλειστό» επάγγελμα, αναφερόμενος στους μαθηματικούς, και προτρέπει να
συνεχίσουν σε μεταπτυχιακές σπουδές, σε αντικείμενα όπως επιχειρήσεις,
μετεωρολογία, υπολογιστές ή αστροφυσική.

Την άποψη ότι διαρκώς περιορίζονται οι δυνατότητες της αγοράς εργασίας, όσον
αφορά αποκλειστικά τη διδασκαλία της φυσικής, εκφράζει ο κ. Σπηλιώτης. Ο ίδιος
διακρίνει πιθανότητες να ξεφύγει κανείς από τον εκπαιδευτικό τομέα, αλλά όπως
χαρακτηριστικά λέει, «αυτό αποτελεί πλέον μία τελείως διαφορετική επιλογή».
Κορεσμένη βλέπει την αγορά και ο κ. Χαραμής, υποστηρίζει όμως πως ανοίγονται
ορισμένες νέες προοπτικές. Αναφέρει, ως παράδειγμα, πως η παρουσία μεταναστών
και των παιδιών τους σηματοδοτεί την ανάγκη να εργαστούν φιλόλογοι ως δάσκαλοι
ελληνικής γλώσσας σε ανθρώπους που δεν την έχουν ως μητρική.

Οι 3 βασικές ειδικότητες

Ο ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ

Κάθε παιδαγωγική σχέση υφίσταται κυρίως μέσω γλώσσας. Ωστόσο, ειδικά οι
φιλόλογοι πρέπει να είναι καλοί χειριστές του προφορικού και του γραπτού
λόγου. Αυτό υποστηρίζει ο κ. Χαραμής, επισημαίνοντας πως όσον αφορά τον
προφορικό λόγο ο καθηγητής πρέπει να διαθέτει την ικανότητα να μεταδίδει με
ακρίβεια και παραστατικότητα τα μηνύματα, ενώ όσον αφορά τον γραπτό λόγο να
μπορεί να αντιλαμβάνεται και να παρεμβαίνει θετικά στα σφάλματα που τυχόν
υπάρχουν στο κείμενο του μαθητή. Παράλληλα, ο κ. Χαραμής υπογραμμίζει πως
χαρακτηριστικό γνώρισμα του φιλολόγου είναι ότι ασχολείται με ιδέες, αξίες,
νοήματα και στην ουσία παρεμβαίνει στις στάσεις και το σύστημα αξιών του
μαθητή. Για τον λόγο αυτό θα πρέπει ο ίδιος να έχει ένα καλά εδραιωμένο
σύστημα αξιών, που να ξεπερνά τους τεχνοκρατικούς περιορισμούς της κοινωνίας.

Ο ΦΥΣΙΚΟΣ

Κριτική σκέψη, παρατηρητικότητα αλλά και ευαισθησία πρέπει να χαρακτηρίζουν
τον φυσικό, σημειώνει ο κ. Σπηλιώτης. Ο φυσικός πλησιάζει τον μαθητή μέσω της
φύσης και πρέπει να τον μάθει να προσεγγίζει με σωστό τρόπο τα φυσικά
φαινόμενα, τα οποία δεν είναι ανεξάρτητα από τις κοινωνικοπολιτικές εξελίξεις.
Γι’ αυτό – όπως αναφέρει ο κ. Σπηλιώτης – πρέπει να μπορεί ο καθηγητής να
προσεγγίσει την εποχή του, να διαθέτει κριτική σκέψη και να βλέπει θετικά τον
κόσμο. Ο κ. Σπηλιώτης επισημαίνει, πάντως, πως δεν υπάρχουν καθηγητικές σχολές
και η σωστή προσέγγιση καλλιεργείται, μέσα από την επαφή με τον νέο άνθρωπο.

Ο ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ

Τη βαθύτερη κατανόηση του ρόλου των μαθηματικών ως εργαλείου στην εξέλιξη των
θετικών επιστημών θέτει ως προαπαιτούμενο ο κ. Τζαφάς. Αναφέρει, μάλιστα,
χαρακτηριστικά πως αν ο μαθηματικός δεν ξεκινήσει με την προσπάθεια να
αποκωδικοποιήσει τον ρόλο του μαθήματος στη ζωή και να το δώσει αυτό στους
μαθητές να το καταλάβουν, δεν θα μπορέσει να διδάξει. Δεδομένου ότι, όπως
επισημαίνει, τη διάσταση αυτή δεν τη δίνει το βιβλίο του μαθήματος. Τέλος,
τονίζει, «εκπαιδευτικός που δεν διαβάζει εφημερίδα είναι ελλειμματικός».

«Στοιχειώδεις οικονομικές απολαβές»

Αν οι υποψήφιοι δουν στενά βιοποριστικά το επάγγελμα, θα έπρεπε – όπως
υποστηρίζουν όλοι – να το ξανασκεφτούν. «Αν κάποιος περιμένει να επιλύσει
σοβαρά βιοτικά προβλήματα και να έχει άνετη ζωή, δεν πρόκειται να γίνει μέσω
αυτού του επαγγέλματος», είναι η χαρακτηριστική αναφορά του κ. Χαραμή, ο
οποίος κάνει λόγο για «στοιχειώδεις οικονομικές απολαβές» και επισημαίνει πως
συγκρινόμενο με άλλα επαγγέλματα βρίσκεται στα κατώτερα κλιμάκια αμοιβών. «Θα
πρέπει να έχει δεύτερη δουλειά, για να μπορέσει να ζήσει», επισημαίνει και ο
κ. Τζαφάς, ενώ στις ανάγκες της ζωής αναφέρεται και ο κ. Σπηλιώτης, που
«οδηγούν πολλούς να κάνουν ιδιαίτερα μαθήματα». Αυτό επιβαρύνει και το ωράριο
των εκπαιδευτικών, καθώς – όπως επισημαίνεται – έρχεται να προστεθεί στη
δουλειά του σχολείου και σ’ εκείνη της προετοιμασίας στο σπίτι.

Είναι μια πολύ δύσκολη δουλειά

Όλοι δηλώνουν πως δεν θα άλλαζαν επάγγελμα, παρά τις χαμηλές αμοιβές. Για τους
δύο είναι… οικογενειακή υπόθεση: παντρεμένοι μεταξύ τους, με δύο δικά τους
παιδιά, η Σοφία Μυλωνά και ο Θανάσης Μήνας καλούνται καθημερινά ως δάσκαλοι να
αντιμετωπίσουν δεκάδες προβλήματα. Στη «μάχη» της τάξης έχει ταχθεί και ο
Νίκος Καλόγερος. «Αν σ’ αρέσει, είναι πραγματική απόλαυση», λέει η κ. Μυλωνά.
«Η διδασκαλία είναι ένα ταξίδι που σε γεμίζει ως άνθρωπο», προσθέτει ο κ.
Μήνας, ενώ ο κ. Καλόγερος μιλάει για «επάγγελμα που ακόμη και αν δεν το είχες
επιλέξει από την αρχή, το αγαπάς».

Ωστόσο, η κ. Μυλωνά σπεύδει να διευκρινίσει: «Η αντίληψη πως το επάγγελμα του
δασκάλου είναι εύκολο γιατί δουλεύεις λίγες ώρες και έχεις μεγάλες διακοπές,
είναι λανθασμένη». Έχοντας δε ακούσει πολλούς υποψήφιους να έχουν αυτά τα
κίνητρα για την επιλογή τους να γίνουν δάσκαλοι, υπογραμμίζει ότι «κανείς δεν
πρέπει να επιλέξει το επάγγελμα για τους λόγους αυτούς». Κάνοντας λόγο για
πολλή δουλειά, η ίδια επισημαίνει πως στις ώρες του σχολείου «υπάρχει φοβερή
ένταση», ενώ και στο σπίτι πρέπει να υπολογίζει κανείς ένα 3ωρο δουλειάς.

«Δεν είναι τόσο πολλές οι εργασίες των μαθητών που πρέπει να διορθωθούν στο
σπίτι», αναφέρει ο κ. Μήνας, «αλλά είναι κυρίως η προετοιμασία της επόμενης
ημέρας, όπου πέρα από τη γνώση του αντικειμένου πρέπει να δούμε πώς θα κάνουμε
τη διδασκαλία, για να έχει καλύτερο αποτέλεσμα». Ο ίδιος αναφέρει πως
«στηριζόμαστε στις παιδαγωγικές θεωρίες, αλλά απαιτείται επίσης μεράκι και
φαντασία, που έρχονται να δώσουν το αλάτι και το πιπέρι της διδασκαλίας». Για
δύσκολο επάγγελμα, που απαιτεί πολύ κόπο, κάνει λόγο και ο κ. Καλόγερος.

Αγάπη και υπομονή

«Για να μπορέσεις να αντέξεις, πρέπει να σου αρέσει να είσαι με παιδιά, να
μπορείς να κατέβεις στο δικό τους επίπεδο, να έχεις υπομονή, να ξέρεις να
χειρίζεσαι διάφορους χαρακτήρες», υποστηρίζει η κ. Μυλωνά. «Είναι σαν τον
χειρουργό, άμα δεν μπορείς να αντέξεις το χειρουργείο, το αίμα, δεν κάνεις για
το επάγγελμα. Έτσι και ο δάσκαλος, άμα δεν μπορεί να αντέξει την τάξη, τη
φασαρία, θα είναι δυστυχής», τονίζει η ίδια. Προσθέτει μάλιστα πως «δεν αρκεί
μόνον ν’ αγαπάς τα παιδιά, αλλά πρέπει να κρατάς ισορροπίες, να μπορείς δηλαδή
να τα ελέγξεις και όταν χρειάζεται, ενώ πρέπει να έχεις και ικανότητες
μετάδοσης».

Ο κ. Καλόγερος υπογραμμίζει πως απαιτείται «να έχεις την ψυχοπαιδαγωγική μέσα
σου», επισημαίνοντας χαρακτηριστικά ότι «ένας καθηγητής θα μπορούσε να
επιβιώσει και με μία καλή διδακτική μέθοδο, ένας δάσκαλος όχι».

Ιδιαίτερη αναφορά κάνουν και οι τρεις στην ιδιαίτερη σχέση δασκάλου – μαθητών.
«Η αλληλεπίδραση, αυτή η σχέση που αναπτύσσεται, είναι πολύ όμορφη», λέει ο κ.
Μήνας, επισημαίνοντας πως «αξίζει κάποιος να γίνει δάσκαλος». Για «σχέση πολύ
έντονη» μιλά και η κ. Μυλωνά, αναφέροντας πως «στέκεσαι δίπλα τους και, ειδικά
στις μικρότερες τάξεις, ο δάσκαλος αντικαθιστά τη μητέρα».

Η σχέση αυτή απαιτεί, όμως, και μεγάλη ψυχική αντοχή. «Δεν είναι ένα επάγγελμα
όπου θα πας, για παράδειγμα, στην τράπεζα, θα γυρίσεις και θα ξανασκεφτείς τη
δουλειά σου την επόμενη ημέρα», λέει η κ. Μυλωνά. «Έχεις να κάνεις με
ανθρώπινο υλικό, όχι με νούμερα και χαρτιά και σε μία λάθος συμπεριφορά σου
είναι πολύ μεγαλύτερες οι συνέπειες, απ’ ό,τι σε ένα αριθμητικό λάθος».

Συνεχής επιμόρφωση

Προϋπόθεση για έναν δάσκαλο θεωρούν όλοι τη συνεχή επιμόρφωση. «Άμεση
προτεραιότητα» χαρακτηρίζει την επιμόρφωση ο κ. Καλόγερος, ενώ ο κ. Μήνας
σημειώνει ότι «πρέπει να την αναζητήσουμε μόνοι μας, γιατί η Πολιτεία δεν
φροντίζει». Την άποψη πως το επάγγελμα «δεν έχει σχέση με παλιά» εκφράζει η κ.
Μυλωνά, υποστηρίζοντας ότι «σήμερα ο δάσκαλος πρέπει να ξέρει πράγματα που
απαιτούν εξειδίκευση, τα μαθήματα έχουν δυσκολέψει και πολλές φορές χρειάζεται
ιδιαίτερη γνώση άλλων ειδικοτήτων».