Μη μου το Σύμφωνο τάραττε

Ο υπουργός Οικονομίας κ. Νίκος Χριστοδουλάκης έχει τους λόγους του να
διαψεύδει ότι επίκειται ή – πολύ περισσότερο – ότι αποφασίσθηκε ήδη η χαλάρωση
των αυστηρών κανόνων του Συμφώνου Σταθερότητας.

Μια τέτοια ερμηνεία των αποφάσεων της ομάδας υπουργών Οικονομίας της
Ευρωζώνης, την περασμένη Τρίτη στο Λουξεμβούργο, θα άνοιγε αυτόματα τους
ασκούς του Αιόλου στην Αθήνα, διευκολύνοντας νέες διεκδικήσεις εκ μέρους των
υπουργών για αυξήσεις στις πιστώσεις των προϋπολογισμών τους.

Εν μέσω μιας σκληρής εκλογικής αναμέτρησης και εν όψει κατάθεσης του
προϋπολογισμού του 2003, είναι λογικό να μη θέλει το υπουργείο Οικονομικών να
αφήσει κανένα περιθώριο για μια τέτοια εξέλιξη.

Ο κ. Χριστοδουλάκης δεν είναι, βέβαια, υποστηρικτής της λογικής των παροχών
και της δημιουργίας δημοσιονομικών ελλειμμάτων προκειμένου να ικανοποιηθούν
πολιτικές σκοπιμότητες. Η στάση του αυτή τού έχει, μάλιστα, κοστίσει αρκετές
αντιπαραθέσεις και αντιπάθειες. Όμως, αντίθετα με ό,τι ίσως πιστεύεται, ο
υπουργός Οικονομίας δεν είναι ούτε και υποστηρικτής της αυστηρής λογικής του
Συμφώνου Σταθερότητας. Στην πραγματικότητα πιστεύει ότι τα κράτη-μέλη πρέπει
να έχουν τη δυνατότητα να ασκούν επεκτατική πολιτική, με τους προϋπολογισμούς
τους, αυξάνοντας, λόγου χάριν, τις επενδυτικές τους δαπάνες για να ενισχύσουν
την ανάπτυξή τους.

Στη σημερινή συγκυρία, όμως, δεν είναι καθόλου πρόθυμος να συνυπογράψει με τη
Γαλλία ή οποιονδήποτε άλλον «αμφισβητία» τη δήλωση ότι «η δημοσιονομική
πολιτική ανήκει στη δικαιοδοσία των κρατών-μελών» και, επομένως, δεν μπορεί η
Ευρωπαϊκή Ένωση να επιβάλει σε αυτά τη συμπεριφορά τους και το ύψος των
ελλειμμάτων των προϋπολογισμών τους.

Πρώτα πρώτα, Γαλλία και Ελλάδα δεν είναι συγκρίσιμα μεγέθη. Το «όχι» του ενός
αναστατώνει το κοινοτικό γίγνεσθαι, προκαλεί προβληματισμό και γίνεται θέμα
συζήτησης, ενώ μια ανάλογη στάση της άλλης θα αντιμετωπιζόταν ως ομολογία
αποτυχίας, με σοβαρές συνέπειες για την οικονομία της.

Δεύτερον, η Ελλάδα βαρύνεται από ένα παρελθόν δημοσιονομικής αστάθειας, το
οποίο ξεπέρασε χάρη στην πειθαρχία που τής επέβαλε η Συνθήκη του Μάαστριχτ
στην αρχή και το Σύμφωνο Σταθερότητας στη συνέχεια. Είναι λογικό να σκέφτεται
κανείς ότι, αν δεν υπάρχουν αυτοί οι εξωγενείς παράγοντες πειθαρχίας, θα
επανέλθει στις συνήθειες του φαύλου παρελθόντος της.

Τρίτον και σπουδαιότερο, ακόμη και σήμερα η Ελλάδα έχει ένα πολύ σοβαρό
πρόβλημα: το ύψος του δημοσίου χρέους της. Η Ελλάδα χρωστά πάνω από 100% του
ΑΕΠ της και αυτό σημαίνει ότι πρέπει να εμφανίζει πλεονασματική δημοσιονομική
διαχείριση κάθε χρόνο, επί πολλά χρόνια, για να μπορέσει κάποτε να περιορίσει
το χρέος της σε ανεκτά επίπεδα. Κατά τη Συνθήκη του Μάαστριχτ, ανεκτό είναι
ένα επίπεδο δημοσίου χρέους ίσο με το 60% του

ΑΕΠ.

Για όλους αυτούς τους λόγους η Ελλάδα εμφανίζεται να κρατά ψηλά τη σημαία του
Συμφώνου Σταθερότητας και ο κ. Χριστοδουλάκης διαβεβαιώνει, όπου σταθεί κι
όπου βρεθεί, ότι «δεν υπάρχει θέμα εγκατάλειψης ή ανατροπής του».

Υπό αμφισβήτηση

Στην πραγματικότητα, και ανεξάρτητα από το τι θέλει η Ελλάδα, το Σύμφωνο
Σταθερότητας είναι υπό αμφισβήτηση, αν όχι υπό κατάργηση. Η απόφαση, μάλιστα,
που πήραν οι υπουργοί Οικονομίας της Ευρωζώνης την περασμένη Τρίτη στο
Λουξεμβούργο, μάλλον ενισχύει παρά αποδυναμώνει την ύπαρξή του. Αυτό που
αποφάσισαν οι υπουργοί Οικονομίας στο Λουξεμβούργο είναι ότι ο στόχος του
Συμφώνου Σταθερότητας για «μεσοπρόθεσμο» μηδενισμό των δημοσιονομικών
ελλειμμάτων ή εμφάνιση πλεονασμάτων θα επιτευχθεί με έναν ευέλικτο τρόπο και
με σταδιακή προσαρμογή. Έτσι, ενώ οι αρχηγοί των κρατών- μελών είχαν
ερμηνεύσει, με απόφασή τους το 2001, το Σύμφωνο Σταθερότητας λέγοντας ότι η
«μεσοπρόθεσμη» ισοσκέλιση των προϋπολογισμών πρέπει να επιτευχθεί το 2004,
τώρα οι υπουργοί Οικονομίας εμφανίζονται με μια νέα «ερμηνεία»: τη μείωση των
«διαρθρωτικών» ελλειμμάτων, δηλαδή αυτών που δεν περιλαμβάνουν την επίπτωση
από την ύφεση, κατά 0,5% του ΑΕΠ κάθε χρόνο, αρχής γενομένης από το 2003. Η
μείωση αυτή υπολογίζεται ότι μπορεί να οδηγεί σε ισοσκέλιση το 2006, όπως είχε
προτείνει και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για τα κράτη-μέλη που αντιμετωπίζουν
πρόβλημα.

Οπισθοχώρηση

Η απόφαση αυτή της ομάδας της Ευρωζώνης πρέπει να υιοθετηθεί από τους αρχηγούς
των κρατών-μελών τον Ιούνιο, ώστε να αντικατασταθεί η προηγούμενη απόφασή τους
για ισοσκέλιση το 2004.

Η αλλαγή αυτή θα αποτελέσει, βέβαια, μια οπισθοχώρηση έναντι των αρχικών
στόχων των εμπνευστών του Συμφώνου. Όμως, η εμμονή σε ανέφικτους στόχους,
δεδομένης της ύφεσης των οικονομιών, θα ήταν ανοησία. Το μοναδικό αποτέλεσμα
θα ήταν η ντε φάκτο κατάργηση του Συμφώνου Σταθερότητας. Η ελαστική ερμηνεία
που δίνεται τώρα διασώζει το Σύμφωνο και επιτρέπει σε χώρες όπως η Ελλάδα να
συνεχίσουν να το επικαλούνται, για να διατηρήσουν την εσωτερική πειθαρχία
τους. Ίσως, μάλιστα, μακροπρόθεσμα να αποτελέσει τη βάση για μια αναδιατύπωση
του Συμφώνου σε πιο χαλαρή κατεύθυνση.