Δρόμοι

Το μέλλον…

… των πνευματικών δικαιωμάτων συζητείται αυτές τις μέρες στο αμερικανικό
Ανώτατο Δικαστήριο. Αμφισβητείται η συνταγματικότητα νόμου του 1998 που
παρέτεινε τη διάρκεια των πνευματικών δικαιωμάτων. Οι αντίπαλοι αυτού του
νόμου, καθηγητές, οικονομολόγοι και πολιτικές οργανώσεις, υποστηρίζουν πως δεν
εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον. Ασφαλώς, το έργο των καλλιτεχνών και των
συγγραφέων χρειάζεται συνεχή προστασία. Είναι όμως αναγκαίο αυτή η προστασία
να επεκτείνεται στα εγγόνια και τα δισέγγονα;

Η πρόοδος…

… κάθε επόμενης γενιάς κτίζεται πάνω στα επιτεύγματα της προηγούμενης. Όπως
συνέβη με τον τροχό. Από αυτόν προέκυψαν ένα σωρό άλλες εφευρέσεις (γρανάζια,
άμαξες, ποδήλατα, αυτοκίνητα). Άραγε πού θα βρισκόταν σήμερα η πνευματική και
καλλιτεχνική ζωή του κόσμου, αν είχε απαγορευτεί στους συγγραφείς και τους
καλλιτέχνες να «πατάνε» πάνω στο έργο των προηγούμενων γενεών; Αναζητώντας την
αιτία που οδήγησε στην παράταση αυτής της απαγόρευσης, θα τη βρούμε μέσα σε
δυο λέξεις: Μίκι Μάους. Στα τέλη της δεκαετίας του 1990, η εταιρεία Ντίσνεϊ
κυριεύτηκε από πανικό, επειδή τα πνευματικά δικαιώματά της κόντευαν να
εκπνεύσουν. Μάζεψε λοιπόν άλλα μεγάλα ονόματα της βιομηχανίας του Χόλιγουντ
και όλοι μαζί ενίσχυσαν με 6 εκατομμύρια δολάρια την προεκλογική εκστρατεία
για το Κογκρέσο. Μετά τις εκλογές, το Κογκρέσο τούς αντέμειψε με τον παραπάνω
νόμο. Η ειρωνεία είναι πως η ίδια η Ντίσνεϊ είχε κερδίσει δισεκατομμύρια από
τη δωρεάν εκμετάλλευση έργων του δεκάτου ενάτου αιώνα: Χιονάτη, Αλίκη στη χώρα
των θαυμάτων, Πινόκιο, Η Παναγία των Παρισίων, κ.ά.

Το 1790…

… όταν εφαρμόστηκαν για πρώτη φορά τα πνευματικά δικαιώματα (copyright), η
διάρκειά τους δεν ξεπερνούσε τα 14 χρόνια (συν άλλα 14 αν ο συγγραφέας ζούσε
ακόμη). Η τελευταία παράταση δόθηκε με το νόμο του 1998. Έτσι, για τα έργα
μετά το 1978, τα πνευματικά δικαιώματα διαρκούν όσο και η ζωή του συγγραφέα,
συν 70 χρόνια. Τι σημαίνει αυτό; αναρωτιέται ο συγγραφέας Χολ Πλότκιν στην
εφημερίδα «Σαν Φρανσίσκο Κρόνικλ». Ότι ένα έργο που θα γράψει σήμερα ένας
εικοσιπεντάχρονος θα παραμείνει δεσμευμένο μέχρι το 2127 (80 χρόνια που είναι
το προσδόκιμο ζωής, συν άλλα 70 χρόνια).

Ο νόμος…

… αυτός, αν είχε ισχύσει τον περασμένο αιώνα, σε ποια κατάσταση θα βρισκόταν
άραγε σήμερα ο κόσμος; Πόσες ιδέες θα είχαν μείνει ανεκμετάλλευτες; Πόσα
συγγραφικά έργα θα είχαν μείνει άγραφα και πόσες επιστημονικές ανακαλύψεις δεν
θα είχαν γίνει ποτέ; Η ανθρωπότητα θα ήταν υποχρεωμένη να περιμένει άλλον έναν
αιώνα, ή και παραπάνω, για να δει τηλεόραση, αφού η τηλεοπτική συσκευή
προέκυψε από ιδέες που αρχικά είχαν εφαρμοστεί στο ραδιόφωνο. Επίσης, το
αεροπλάνο θα έμενε στα χαρτιά, επειδή το δισέγγονο κάποιου εφευρέτη θα φύλαγε
ζηλότυπα στο χρηματοκιβώτιό του κάποιο εξάρτημα στη δημιουργία του οποίου δεν
είχε καμιά συμμετοχή.