Μικροτσίπς εναντίον σκακιστικών «νευρώνων»

Ο Βλαντίμιρ Κράμνικ γεννήθηκε το 1975 στα παράλια της Μαύρης Θάλασσας. Για το κάθε φορά ενδεδειγμένο στυλ παιχνιδιού, λέει: «Δεν υπάρχουν παρά δύο στυλ. Εκείνο που κερδίζει και εκείνο που χάνει»

«Έκανα ένα απλό τεστ. Έβαλα στο πρόγραμμα Fritz τις παρτίδες του Κασπάροφ με
τον Deep Blue. Στις μισές περιπτώσεις το Fritz πρότεινε τις ίδιες κινήσεις με
τον Deep Blue. Στις άλλες μισές πρότεινε καλύτερες κινήσεις».

Ο Βλαντίμιρ Κράμνικ, ο μεγάλος Ρώσος σκακιστής, έχει αναλάβει τον ρόλο στον
οποίο απέτυχε ο Κασπάροφ προ πενταετίας, να υπερασπίσει δηλαδή το ανθρώπινο
είδος απέναντι στις τερατώδεις ικανότητες της μηχανής. Η μάχη αυτή των
ανθρώπινων νευρώνων απέναντι στα μικροτσίπς, είναι ένα ματς οκτώ παρτίδων που
ξεκίνησε εχθές στην πρωτεύουσα του Μπαχρέιν, Μανάμα, με έπαθλο ένα εκατομμύριο
δολάρια.

Ο αντίπαλος του ανθρώπου θα είναι ετούτη τη φορά λιγότερο αόρατος. Στην
περίπτωση του Deep Blue, η ΙΒΜ κατασκεύασε ειδικό μηχάνημα το οποίο «έζησε»
μόνο δύο χρόνια. Το 1996 ο Κασπάροφ το νίκησε – ένα αποτέλεσμα που σπάνια
μνημονεύεται -, όταν όμως, το 1997, το μηχάνημα κέρδισε τον Κασπάροφ, η ΙΒΜ το
διέλυσε εις τα εξ ων συνετέθη. Η περίπτωση του Deep Fritz είναι διαφορετική.
Πρόκειται για την τελευταία εκδοχή του προγράμματος Fritz που κατασκευάζει και
εμπορεύεται η γερμανική εταιρεία Chess Base. Κυκλοφορεί – εξελισσόμενο συνεχώς
– στο εμπόριο πάνω από δέκα χρόνια και έχει αποδειχθεί πολλές φορές ότι είναι
το ισχυρότερο πρόγραμμα της αγοράς.

Στο Μπαχρέιν η ισχύς του θα είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς θα υποστηρίζεται από
οκτώ παράλληλα συνδεδεμένους επεξεργαστές.

Ο Βλαντίμιρ Κράμνικ, ίσως ο ισχυρότερος αυτή τη στιγμή σκακιστής στον κόσμο,
προετοιμάστηκε σοβαρά για το ματς αυτό. Μάλιστα δεν ήρθε, όπως κανονικά
προβλεπόταν, στη Χαλκιδική πριν από 15 μέρες, για να παίξει με την ομάδα του
στο κύπελλο πρωταθλητριών ομάδων Ευρώπης. Διότι όπως είπε, δεν ήθελε να
διακόψει την ειδική προετοιμασία του για παιχνίδι εναντίον κομπιούτερ,
παίζοντας εναντίον ανθρώπων.

«Έκανα πολλή γυμναστική. Όσο για τη σκακιστική μου προετοιμασία και
στρατηγική που θα ακολουθήσω, θα μου επιτρέψετε να μην αποκαλύψω πολλά. Ακόμη
κι αν ο Fritz δεν διαβάζει εφημερίδες, πίσω του υπάρχει ομάδα προγραμματιστών
και γκραν μετρ στους οποίους δεν θέλω να δώσω πληροφορίες. Άλλωστε, και
εκείνοι διατηρούν τα μυστικά τους, ιδίως σε σχέση με τους παίκτες οι οποίοι
συνεργάζονται μαζί τους και οι οποίοι εισάγουν στη μνήμη τού υπολογιστή
καινοτομίες στη θεωρία ανοιγμάτων». Παραδέχεται ωστόσο ότι έχει μελετήσει πολύ
την εμπορική εκδοχή του Fritz και θεωρεί ότι γνωρίζει τα ισχυρά του σημεία και
τις αδυναμίες του.

Τις γενικές αρχές της προετοιμασίας του τις περιγράφει πάντως ως εξής: «Το πιο
σημαντικό είναι να μειώσεις στο ελάχιστο τις δυνατότητες για παιχνίδι
μετρήματος και συνδυασμών, όπου το κομπιούτερ είναι ασυναγώνιστο. Όπλο τού
ανθρώπου είναι η βαθιά κατανόηση του παιχνιδιού. Θα κάνω το παν για να παίξω
κινήσεις που δεν θα καταλάβει. Η μηχανή θα αισθανθεί άβολα!

Ένας υπολογιστής δεν είναι ικανός, όπως ένας άνθρωπος, να θέσει τις γνώσεις
του στην υπηρεσία του κατάλληλου σχεδίου. Η έμπνευση είναι κάτι που τού είναι
εντελώς ξένο. Καμιά φορά έχω ένα εσωτερικό προαίσθημα που με κάνει να
αποφασίσω μια κίνηση. Κάτι που σπάνια με βάζει σε κίνδυνο», προσθέτει.

Ο 27χρονος Ρώσος πιστεύει ότι η ήττα του Κασπάροφ από τον Deep Blue προκλήθηκε
κυρίως από ψυχολογικούς λόγους. «Εν μέρει το στυλ τού Κασπάροφ, ως το μη
καταλληλότερο για να αντιμετωπίσει έναν υπολογιστή, μπορεί να έπαιξε ρόλο.
Αλλά η άποψή μου είναι ότι κατέρρευσε ψυχολογικά. Είναι πολύ παράξενη εμπειρία
να παίζεις εναντίον μηχανής. Δεν εκνευρίζεται, δεν κουράζεται. Πρέπει λοιπόν
να παραμείνω πολύ σταθερός και να μην ξεχνάω ποτέ ότι παίζω εναντίον μηχανής».

Ποιος είναι

Ο Κράμνικ είναι ένας σκακιστής – πρότυπο. Ήρεμος και ευγενής, επαναφέρει στη
μνήμη το παλιό μοντέλο του σκακιστή – διανοουμένου που τα τελευταία είκοσι
χρόνια έχει σχεδόν εκλείψει. Γιος ενός γλύπτη και μιας καθηγήτριας πιάνου, ο
Βλαντίμιρ διαβάζει ό,τι καινούργιο βγαίνει στη ρωσική λογοτεχνία, στα κενά των
αγωνιστικών του υποχρεώσεων. Έχει και ένα βιβλίο-φετίχ: «Ο Μετρ και η
Μαργαρίτα» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ. Ήδη από την ηλικία των 19 ετών ήταν ένας
από τους τρεις – τέσσερις καλύτερους παίκτες στον κόσμο. Για χρόνια
ακολουθούσε κατά πόδας τον Κασπάροφ, παρέα με έναν σπουδαίο Ινδό, τον Ανάντ.
Το 2000 ήταν σημαδιακό γι’ αυτόν. Αφαίρεσε τον παγκόσμιο τίτλο από τον
Κασπάροφ σε ένα ματς στο Λονδίνο, κατά το οποίο ο Κασπάροφ δεν μπόρεσε να
κερδίσει ούτε μία παρτίδα. Παρ’ όλα αυτά ο Κασπάροφ, στην ειδική βαθμολογία
της διεθνούς ομοσπονδίας (ανάλογη με τη βαθμολογία του τένις), παραμένει
πρώτος, ο Κράμνικ τον ακολουθεί από κοντά, ενώ ο Ανάντ είναι τρίτος, αλλά σε
μεγάλη απόσταση πια.

Υπολογίζουν και τις… κακές κινήσεις

Το παιχνίδι των υπολογιστών στηρίζεται αποκλειστικά στους υπολογισμούς.
Υπολογίζουν και βαθμολογούν κάθε δυνατή κίνηση επιλέγοντας εκείνη στην οποία
δίνουν τον μεγαλύτερο βαθμό. Τα κριτήρια είναι ποικίλα και δεν αφορούν μόνο
την αξία των κομματιών και την υλική υπεροχή, αλλά και τη θέση των πιονιών,
την κινητικότητα των κομματιών και την προστασία του βασιλιά.

Το μεγάλο τους μειονέκτημα είναι ότι υπολογίζουν ακόμη και τις προφανώς κακές
κινήσεις. Έχουν όμως στη μνήμη τους όλη τη θεωρία ανοιγμάτων και όλα τα
αναλυμένα φινάλε (τελική φάση της παρτίδας) με πέντε ή λιγότερα κομμάτια στη
σκακιέρα. Το μεγάλο πρόβλημα όμως των υπολογιστών μπορεί να περιγραφεί ως
εξής: Ούτως ή άλλως δεν μπορούν να μετρήσουν τα πάντα. Διαφορετικά το παιχνίδι
θα είχε «λυθεί» και θα ξέραμε τον νικητή πριν ξεκινήσει η παρτίδα.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς των ειδικών, οι παρτίδες που είναι δυνατόν να
παιχτούν φθάνουν στο 10 (120). Εφόσον δεν καταφέρνουν να μετρήσουν τα πάντα,
έχουν έναν ορίζοντα υπολογισμού. Και καμιά φορά σταματούν την ανάλυση πρόωρα.
Άλλοτε είχαν πολύ μικρό ορίζοντα. Σταματούσαν, για παράδειγμα, την ανάλυση
εκεί που έτρωγαν ένα κομμάτι, χωρίς να «δουν» ότι μετά υπήρχε κίνηση με την
οποία έχαναν αμέσως. Η αλλαγή τώρα είναι ότι ο ορίζοντας αυτός έχει μεγαλώσει.
Ο Κράμνικ θα πρέπει να αποκτά πολλά μικρά πλεονεκτήματα που θα του αποδώσουν
πολύ αργότερα, αν θέλει να κερδίσει.

Χριστόδουλος Μπανίκας: «Ο Κράμνικ θα κερδίσει»

Ο πρωταθλητής Ελλάδας Χριστόδουλος Μπανίκας έχασε στο παρελθόν από άλλο ισχυρό ηλεκτρονικό πρόγραμμα, αλλά σε παρτίδες μιάς ώρας

Ο Χριστόδουλος Μπανίκας, πρωταθλητής Ελλάδας τα τελευταία δύο χρόνια,
πιστεύει ότι ο Κράμνικ θα κερδίσει. «Χωρίς να αποκλείουμε την πιθανότητα της
ήττας, θεωρώ ότι ο άνθρωπος παίζει πολύ καλύτερα από το κομπιούτερ. Οι
υπολογιστές είναι ισχυρότεροι – ως γρηγορότεροι – στις παρτίδες μιάς ώρας
(σ.σ.: ο Θεσσαλονικιός σκακιστής έχει χάσει από το πρόγραμμα Junior σε
γρήγορες παρτίδες, με σκορ 2,5-1,5). Στον συνήθη χρόνο σκέψης όμως (επτάωρες
παρτίδες) ο άνθρωπος είναι ισχυρότερος. Όσο για το στυλ του παίκτη, δεν νομίζω
ότι παίζει ρόλο στο επίπεδο του Κασπάροφ και του Κράμνικ. Εναντίον υπολογιστών
πρέπει να παίζεις στρατηγικά, ωστόσο οι παίκτες αυτοί μπορούν να προσαρμόζουν
το στυλ τους.