Μετοχές και πετρέλαιο, νάρκες για την οικονομία

Τα μαύρα σύννεφα που συγκεντρώνονται πάνω από την παγκόσμια οικονομία
απλώνονται τώρα απειλητικά πάνω και από την ελληνική. Η καθυστέρηση της
ανάκαμψης της παγκόσμιας οικονομίας και η μετάθεσή της για το 2003, σε
συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη κατρακύλα των διεθνών χρηματιστηρίων και το
ενδεχόμενο ενός πολέμου στο Ιράκ, δημιουργούν ένα εκρηκτικό διεθνές οικονομικό
περιβάλλον, το οποίο θα επηρεάσει αρνητικά και την ελληνική οικονομία.

Άλλωστε, ο ίδιος ο υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών κ. Νίκος
Χριστοδουλάκης, αμέσως μετά την επιστροφή του από τη Σύνοδο του ΔΝΤ, έσπευσε
να προϊδεάσει για τις επιπτώσεις αυτές και ουσιαστικά δεν απέκλεισε το
ενδεχόμενο ο ρυθμός μεγέθυνσης της ελληνικής οικονομίας το 2003 να περιοριστεί
στο 3% – 3,1%, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τα εισοδήματα στην Ελλάδα, στην
περίπτωση που εκδηλωθούν ακραίες εξελίξεις στο διεθνές οικονομικό σκηνικό τους
επόμενους μήνες.

Για το ότι η διεθνής οικονομική κατάσταση είναι δύσκολη, κανείς δεν
αμφιβάλλει. Όμως, αυτό που προκαλεί ρίγη φόβου στους αρμόδιους για την άσκηση
της οικονομικής πολιτικής σε ολόκληρο τον πλανήτη – και στην Ελλάδα – είναι το
ενδεχόμενο να μην έχουν έλθει ακόμη τα χειρότερα για την παγκόσμια οικονομία.
Αυτό φάνηκε στις τοποθετήσεις των υπουργών Οικονομικών και των Κεντρικών
Τραπεζών στο πλαίσιο της Συνόδου του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στην
Ουάσιγκτον, την περασμένη εβδομάδα, και κυρίως στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις τους
στους διαδρόμους του κτιρίου του ΔΝΤ που φιλοξένησε τη Σύνοδο.

Λόγοι απαισιοδοξίας

Η επίσημη επιδοφόρος πρόβλεψη των εργασιών της φετινής Συνόδου του ΔΝΤ για την
πορεία της παγκόσμιας οικονομίας είναι ότι το 2003 θα έλθει η ανάκαμψη. Όμως,
ενδεικτικό του τι πραγματικά συμβαίνει είναι το εξής: Πολύ λίγοι – έως
ελάχιστοι – από τους αξιωματούχους του ΔΝΤ, τους υπουργούς και τους παράγοντες
της παγκόσμιας οικονομίας πιστεύουν πραγματικά ότι οι καλύτερες ημέρες για την
παγκόσμια οικονομία θα έλθουν το επόμενο έτος. Και αυτό, για τους εξής λόγους:

1. Η εκτίμηση ότι θα επιταχυνθούν οι ρυθμοί ανάκαμψης το 2003 δεν
στηρίζεται παρά μόνο σε κάποια στοιχεία για την πορεία των δύο μεγαλύτερων
οικονομιών, των ΗΠΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που δεν είναι αρκετά, πάντως,
για να απεικονίσουν συνολικά την υπάρχουσα κατάσταση και τις προοπτικές των
δύο αυτών οικονομιών. Όσον αφορά τις ΗΠΑ, τα στοιχεία αυτά είναι η άνοδος των
πωλήσεων των Ι.Χ. αυτοκινήτων με ρυθμούς υψηλότερους των προηγούμενων ετών,
καθώς και το μικρότερο επίπεδο ανεργίας που καταγράφηκε τον Αύγουστο σε σχέση
με τις αρχικές προβλέψεις (στο 5,7%, από 6% που προβλεπόταν αρχικά), σε
συνδυασμό με τα πολύ χαμηλά επιτόκια (τα χαμηλότερα των τελευταίων 40 ετών).
Για την Ευρώπη, τα στοιχεία είναι ότι τα αποθέματα των επιχειρήσεων έχουν
πέσει σε πολύ χαμηλά επίπεδα, καθώς και ο χαμηλός ρυθμός με τον οποίο τρέχει ο
πληθωρισμός, σε συνδυασμό με μετρήσεις που δείχνουν ότι οι αυξήσεις των μισθών
κινήθηκαν φέτος με μεγαλύτερη ταχύτητα.

2. Το ενδεχόμενο ενός πολέμου στο Ιράκ είναι, πια, πολύ ορατό. Κάτι
τέτοιο θα οδηγούσε στα ύψη τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και σε αύξηση του
πληθωρισμού, ενώ θα έβαζε φρένο στους ρυθμούς ανάπτυξης παγκοσμίως, καθώς θα
διόγκωνε το κόστος παραγωγής των επιχειρήσεων. Ενδεικτικό είναι ότι σύμφωνα με
τις εκτιμήσεις της Συνόδου του ΔΝΤ, αύξηση της τιμής του πετρελαίου κατά 15
δολάρια θα οδηγούσε σε μείωση, κατά μία μονάδα, των ρυθμών μεγέθυνσης
παγκοσμίως. Και αυτό, χωρίς να υπολογιστούν οι ευρύτερες επιπτώσεις που θα
είχε κάτι τέτοιο στην εμπιστοσύνη των καταναλωτών και των επιχειρηματιών.

3. Η βουτιά των χρηματιστηρίων διεθνώς, η οποία επηρεάζει την αίσθηση
που έχουν οι καταναλωτές για το επίπεδο του εισοδήματός τους (wealth effect ).
Αυτή, με τη σειρά της, επηρεάζει αρνητικά το επίπεδο της κατανάλωσης,
προκαλώντας επιπτώσεις στη ζήτηση στην αγορά και στις πωλήσεις των
επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που έγιναν στο πλαίσιο της Συνόδου του
ΔΝΤ, οι τιμές των χρηματιστηρίων παγκοσμίως έχουν πέσει κατά 20% το τελευταίο
εξάμηνο, γεγονός που έχει αφαιρέσει 1% από τον ρυθμό ανάπτυξης στις ΗΠΑ και
0,25% στην ευρωζώνη και στην Ιαπωνία. Είναι φανερό ότι, αν συνεχιστεί η πτώση
των χρηματιστηρίων τους επόμενους μήνες, θα μειωθεί ακόμη περισσότερο η
ανάπτυξη. Το ενδεχόμενο αυτό θα ενισχυθεί στον βαθμό που θα συνεχιστούν οι
αποκαλύψεις για νέα χρηματιστηριακά σκάνδαλα στις ΗΠΑ.

4. Η συνεχιζόμενη κρίση που μαστίζει την ιαπωνική οικονομία. Μπορεί οι
προβλέψεις του ΔΝΤ να κάνουν λόγο για αύξηση των ρυθμών μεγέθυνσης της
Ιαπωνίας το 2003 (στο 1,1%, από -0,5% φέτος), όμως το οικονομικό περιβάλλον
που επικρατεί στη χώρα αυτή, κάθε άλλο παρά ευνοϊκό είναι. Ένα από αυτά είναι
τα προβλήματα που μαστίζουν το τραπεζικό της σύστημα, τα οποία πλήττουν
ανεπανόρθωτα την εμπιστοσύνη των επιχειρήσεων και των καταναλωτών και
δημιουργούν προϋποθέσεις για διαιώνιση της ύφεσης.

Επισφαλείς προβλέψεις

Με βάση τα ενδεχόμενα αυτά, οι προβλέψεις του ΔΝΤ για τον ρυθμό της παγκόσμιας
οικονομικής μεγέθυνσης το 2003 δεν μπορεί παρά να είναι επισφαλείς. Άλλωστε,
άλλο τόσο επισφαλείς ήταν και οι περυσινές εκτιμήσεις που Οργανισμού, που
προέβλεπαν ότι η ανάκαμψη θα ερχόταν το 2002. Στην περίπτωση που επιβεβαιωθούν
οι φόβοι για την κατάσταση της διεθνούς οικονομίας το 2003, ο ρυθμός
μεγέθυνσής της θα κυμανθεί σε επίπεδα χαμηλότερα από το 2,5% που προβλέπει το
ΔΝΤ. Στην περίπτωση αυτή, ο ρυθμός μεγέθυνσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση θα
περιοριστεί σε επίπεδα χαμηλότερα από το 2,3%, που είναι η σημερινή πρόβλεψη,
ενώ στις ΗΠΑ θα πέσει κάτω του 2,6%.