|
|
Μια επαναστατική επιστημονική ανακάλυψη και ένας πόλεμος. Η διάσπαση του
ατόμου και ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Δύο γεγονότα που σφράγισαν τον 20ό αιώνα
και αποδείχθηκαν αρκετά για να εμπνεύσουν τον ιδιόρρυθμο Ισπανό ζωγράφο,
χαράκτη, εικονογράφο, γλύπτη και σκηνογράφο, Σαλβαντόρ Νταλί. Ο προβληματισμός
και η σουρεαλιστική ματιά του αποτυπώθηκαν στη «μυστικο-πυρηνική περίοδο» της
δουλειάς του, που εγκαινιάστηκε τη δεκαετία του ’40. Και ένα δείγμα της
ιδιαίτερης εκείνης καλλιτεχνικής φάσης φιλοξενείται στην πρώτη έκθεση στην
Αθήνα, που παρουσιάζει ολοκληρωμένα την καλλιτεχνική του πορεία μέσα από
τριάντα πίνακες και ένα γλυπτό, υπό τον τίτλο «Σαλβαντόρ Νταλί: Μύθος και
Ιδιοφυΐα», στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.
«Είναι η εποχή που ο Νταλί εγκαταλείπει την ανάλυση του υποσυνειδήτου και
στρέφεται στην ανάλυση της ουσίας. Και η διάσπαση του ατόμου – ένα τεράστιο
επιστημονικό επίτευγμα – ακουμπά ιδιαίτερα τις ευαίσθητες χορδές του, διότι
πίστευε πως θα οδηγούσε στη μελέτη της ουσίας του πραγματικού», εξηγεί στα
«ΝΕΑ» ο επιμελητής της έκθεσης Δημήτρης Πλάντζος.
Την ίδια εποχή τον δημιουργό, ο οποίος δεν δήλωνε ζωγράφος διότι πίστευε πως η
ζωγραφική ολοκλήρωσε τον κύκλο της την εποχή της Αναγέννησης και του Μπαρόκ,
τον απασχολεί ο πόλεμος.
«Τον αντιμετωπίζει όμως μόνον ως κάτι πέρα από αυτόν. Ως μια ενόχληση στην
προσωπική του ζωή». Χαρακτηριστικό είναι εξάλλου ότι σημειώνει στην
αυτοβιογραφία του, «Η μυστική ζωή του Σαλβαντόρ Νταλί» (1942), αναφερόμενος
στην περίοδο που προηγείται της γερμανικής επίθεσης στη Γαλλία: «Κοιτάζω τον
χάρτη και προσπαθώ να οργανώσω τη χειμερινή μου εκστρατεία, έτσι ώστε η
πιθανότητα ναζιστικής εισβολής στη Γαλλία να μη με αποκόψει από τις
γαστρονομικές δυνατότητες που προσφέρει η χώρα»!
«Ατομική Μελαγχολία, Ειδύλλιο Ουρανίου»
|
|
Μια σπηλιά. Ένα σμήνος πουλιών που δημιουργούν την εικόνα ενός ανθρώπινου
προσώπου. Ένας ελέφαντας με πόδια εντόμου και μια καρδιά σε αποσύνθεση. Ένα
άθροισμα παραισθήσεων ή, πιο απλά, ο κορμός της σύνθεσης «Ατομική Μελαγχολία»
(ελαιογραφία, 1945, 66,5Χ86,5 εκ.), ενός έργου που «γεννήθηκε» μετά το
ολοκαύτωμα της Χιροσίμα. Γι’ αυτό και απουσιάζει σχεδόν η ανθρώπινη μορφή από
τον καμβά. Μοναδικές παρουσίες οι λιγοστοί παίκτες του μπέιζμπολ – αναφορά
στην αμερικανική παρουσία στον πόλεμο.
«Εγωπαθέστατο άτομο ο Νταλί, δεν ενδιαφερόταν για οτιδήποτε μπορούσε να μην
έχει άμεση επιρροή στη ζωή και τις ανέσεις του. Και η αγωνία και η έκφραση του
πόνου και του ολέθρου ήρθαν κάπως αργά στη ζωή του, ενώ η έκρηξη της ατομικής
βόμβας στη Χιροσίμα γίνεται αιτία να συνειδητοποιήσει τις αρνητικές συνέπειες
της πυρηνικής ενέργειας», εξηγεί ο κ. Πλάντζος.
Αγία Καικιλία αναληφθείσα
|
|
Μία μορφή που εκρήγνυται. Μία αγία που δεν αναλαμβάνεται, αλλά διαλύεται στο
υπερπέραν. Τα κομμάτια της δεν είναι παρά κέρατα ρινόκερου, αντικείμενα που ο
Σαλβαντόρ Νταλί θεωρούσε «παρανοϊκά, με φαλλικό υπονοούμενο, σε αντιδιαστολή
με το κέρας μονόκερου, που συμβολίζει την αγνότητα». Είναι ένα από τα πολλά
έργα του Σαλβαντόρ Νταλί στα οποία μία κεντρική μορφή διασπάται σε σφαιρίδια ή
πρισματικά αντικείμενα, τα οποία διατηρούν την αρχική εικόνα και ουσία, είναι
και η «Αγία Καικιλία» (ελαιογραφία 1953, 81,7Χ66,7). «Και μία από τις
δημιουργίες του που αποτυπώνει στον καμβά τη θεωρία του ότι η ουσία τού όλου
διατηρείται ακέραια και στα μέρη», διευκρινίζει ο κ. Πλάντζος.
«Απο-υλοποίηση κοντά στη μύτη του Νέρωνα»
|
|
Η προτομή του Νέρωνα, ένα από τα αγαπημένα αντικείμενα του Νταλί που κοσμούσαν
το γραφείο του, βρίσκεται στο επίκεντρο της «απαισιόδοξης» ελαιογραφίας, που
φιλοτεχνήθηκε το 1947 (76,4Χ46 εκ.). Γύρω της, μια παρανοϊκή παράθεση
αντικειμένων και ένα ελληνορωμαϊκό αρχιτεκτόνημα που αποσυντίθεται. «Πρόκειται
για μια διαδικασία συλλογισμού πάνω στη διάσπαση του ατόμου και τη διάλυση της
ύλης, που παρουσιάζεται σαν όραμα, σαν μια παραίσθηση». Και γιατί όλα
περιστρέφονται γύρω από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα; «Διότι ο Νταλί ταυτίζει τόσο
τον Νέρωνα όσο και το αρχιτεκτονικό πλαίσιο με τον Δυτικό Πολιτισμό, τον οποίο
αντιμετωπίζει ως κάτι που διαλύεται».
INFO
Η έκθεση «Σαλβαντόρ Νταλί: Μύθος και Ιδιοφυΐα» θα φιλοξενηθεί από τις 23
Οκτωβρίου και για τρεις μήνες στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (Νεοφ. Δούκα 4,
τηλ. 010-7228.321).
