Προϋπολογισμός με σκιές

Αν μέχρι χθες το στοίχημα για την κυβέρνηση, δηλαδή η πραγματική σύγκλιση της
ελληνικής με την ευρωπαϊκή οικονομία, η προσέγγιση των εισοδημάτων και της
ποιότητας ζωής των Ελλήνων μισθωτών με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους, ήταν
δύσκολο, τώρα γίνεται πολύ δυσκολότερο. Και αυτό, γιατί η προσπάθεια της
ταχύτερης ανάπτυξης και του εκσυγχρονισμού της οικονομίας πρέπει να γίνει εν
μέσω μιας ραγδαίας επιδείνωσης των διεθνών συνθηκών και ενώ το ειδικό
οπλοστάσιο της ελληνικής οικονομίας, που βασίζεται κυρίως στο ΚΠΣ, εμφανίζεται
ασθενές.

Οι αγορές, οι πιο ευαίσθητοι, όπως πάντα, δέκτες των νέων συνθηκών, έχουν ήδη
δείξει τον χειρότερό τους εαυτό εδώ και χρόνια και οι αναλυτές προεξοφλούν ότι
δεν υπάρχουν σημάδια βελτίωσης, τουλάχιστον στο ορατό μέλλον. Η Σοφοκλέους,
έχοντας ήδη διανύσει μια τριετία δραματικής καθόδου, μετά την εξίσου απότομη
άνοδό της το 1999, συμπαρασύρεται πλέον σε ακόμη χαμηλότερα επίπεδα. Οι
παίκτες του καλοκαιριού του 1999 ούτε στους χειρότερους εφιάλτες τους δεν
είχαν δει τον δείκτη στις 1.800 μονάδες. Εισοδήματα χιλιάδων νοικοκυριών έχουν
εξανεμισθεί στην πορεία αυτή. Αν η κατανάλωση και η οικοδομή έχουν διασωθεί,
αυτό οφείλεται κυρίως στην αλματώδη αύξηση του δανεισμού, με ρυθμούς της
τάξεως του 45%.

Οι άνεμοι του πολέμου

Ο επαπειλούμενος πόλεμος στο Ιράκ είναι η βασική αιτία που οδήγησε το
τελευταίο διάστημα τις διεθνείς αγορές, και μαζί και τη Σοφοκλέους – σε νέα
χαμηλά. Παρά τις διαβεβαιώσεις της αμερικανικής κυβέρνησης ότι το κόστος μιας
ενδεχόμενης σύγκρουσης θα είναι περιορισμένο, οι αναλύσεις που έχουν δει το
φως της δημοσιότητας μιλούν για 200 δισ. δολάρια. Ένα ποσό που δαπανάται την
ώρα κατά την οποία η παγκόσμια οικονομία διψά για μια τονωτική ένεση, αφού
βαδίζει εδώ και ένα χρόνο περίπου, ιδίως μετά το χτύπημα της 11ης Σεπτεμβρίου,
στον δρόμο της στασιμότητας.

Οι αγορές φοβούνται κυρίως για την τύχη της τιμής του πετρελαίου, που φλέρταρε
ήδη τις τελευταίες ημέρες με τα 30 δολάρια το βαρέλι. Ο πληθωρισμός
ξαναχτύπησε την πόρτα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την ώρα που φαινόταν να έχει
εξαλειφθεί ως πρόβλημα.

Μια νέα άνοδος της τιμής του πετρελαίου, που θα συνοδευόταν από πληθωριστικές
πιέσεις, θα αναστείλει ακόμη περισσότερο την προοπτική της επιτάχυνσης του
ρυθμού ανάπτυξης. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, σε μια τέτοια περίπτωση, όχι
μόνο δεν θα νοιαστεί για το ΑΕΠ και δεν θα προχωρήσει σε νέα μείωση επιτοκίων
για να τονώσει την ανάπτυξη, αλλά θα αποφασίσει ενδεχομένως αύξηση των
επιτοκίων, για να συγκρατήσει τον τιμάριθμο. Κάτι τέτοιο άφησε, άλλωστε, ήδη
να εννοηθεί ο αντιπρόεδρος της Τράπεζας κ. Λουκάς Παπαδήμος, σε συνέντευξή του
σε γερμανική εφημερίδα, την περασμένη εβδομάδα.

«Καμπανάκια»

Η ελληνική οικονομία δεν βρίσκεται, μέχρι στιγμής, στο επίκεντρο του
προβλήματος, όπου κινούνται οι μεγάλες οικονομικές δυνάμεις, με εξωστρεφείς
οικονομίες. Την ώρα, όμως, που η Ευρώπη κατεβάζει τον πήχυ για την
προβλεπόμενη ανάπτυξή της, η Ελλάδα δεν μπορεί να μείνει εντελώς ανεπηρέαστη,
όσο κι αν ο προϋπολογισμός παραμένει στην αισιόδοξη όχθη. Η πορεία των
ελληνικών εξαγωγών, οι πρώτες ενδείξεις από την τουριστική κίνηση του
καλοκαιριού, αλλά και τα στοιχεία της βιομηχανικής παραγωγής, χτυπούν
προειδοποιητικά καμπανάκια, ότι ο εφησυχασμός για τους υψηλούς ρυθμούς
ανάπτυξης δεν μπορεί να συνεχισθεί.

Αν ξεσπάσει ο πόλεμος στο Ιράκ, τα καμπανάκια σίγουρα θα ηχήσουν εντονότερα.
Και τότε, το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης θα χρειασθεί επινοητικότητα
αλλά και αποφασιστικότητα, για να πάρει τα μέτρα εκείνα που θα διατηρήσουν,
έστω και αποδυναμωμένο, το μοναδικό πλεονέκτημα της ελληνικής οικονομίας: τον
συγκριτικά υψηλότερο ρυθμό ανάπτυξης. Εξίσου σκληρή προσπάθεια θα χρειασθεί
για να ελεγχθεί ταυτόχρονα ο πληθωρισμός, που ήδη έχει ξεφύγει πέρα από τις
προβλέψεις.

Αν η ύφεση στην Ευρώπη συνεχισθεί για πολύ ακόμη, με ή χωρίς πόλεμο, η Ελλάδα
επίσης θα δεχθεί νέες αρνητικές επιδράσεις στις εξαγωγές και τον τουρισμό της.
Αργά ή γρήγορα, αυτό θα φανεί και στο ΑΕΠ.

Αν, πάλι, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αποφασίσει να αυξήσει τα επιτόκια, η
πιστωτική επέκταση ασφαλώς θα συγκρατηθεί, με τις ανάλογες επιπτώσεις σε
οικοδομή και κατανάλωση. Ήδη, άλλωστε, ο ρυθμός της πιστωτικής επέκτασης
εμφανίζει σημάδια επιβράδυνσης, έστω κι αν παραμένει εξαιρετικά υψηλός.

Τα επόμενα προβλήματα

Ακόμη, όμως, και αν η Ελλάδα κατάφερνε να βγει με περιορισμένες ζημιές από τη
δύσκολη αυτή διεθνή συγκυρία, πρέπει να αρχίσει να προετοιμάζεται για τα
επόμενα προβλήματα που θα αντιμετωπίσει στο εσωτερικό της. Το πρώτο θα είναι η
Ολυμπιάδα, που σε πρώτη φάση θα ασκήσει πιέσεις στις δαπάνες και θα οδηγήσει –
πιθανότατα – σε νέο δανεισμό.

Ακολουθεί το πρόβλημα του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, που συνεχίζει να
κινείται με αργούς ρυθμούς και δεν έχει ακόμη προσφέρει στην οικονομία – και
κυρίως στον ιδιωτικό τομέα – την έντονη αναπτυξιακή ώθηση που περίμενε.

Σε όλα αυτά πρέπει να προσθέσει κανείς το πολιτικό στοιχείο, τις εκλογές του
2004. Ευτυχώς οι δημοτικές αφήνουν, τελικά, σχετικά αλώβητη την οικονομία – τα
δικαιολογημένα ή μη αιτήματα για αυξήσεις κρατικών δαπανών σε επιμέρους
τομείς. Τα «μαχαίρια» που βγήκαν στο Υπουργικό Συμβούλιο της περασμένης
Τετάρτης έδωσαν απλώς μια πρώτη γεύση του σκηνικού των πιέσεων που θα
συνεχισθούν, ασφαλώς, έως ότου πάει το τελικό σχέδιο του προϋπολογισμού στη Βουλή.