Η χώρα που όλοι ονειρεύονται να εγκαταλείψουν!

Ταξιδεύοντας με τρένο για τη Μολδαβία, είναι σαν να προσπαθείς να φτάσεις στην

άλλη άκρη της γης. Πάνω από τέσσερις ώρες στα ρουμανο-μολδαβικά σύνορα. Και

δεν έφταιγε ο αυστηρός έλεγχος των Ρουμάνων και των Μολδαβών αστυνομικών και

τελωνειακών – τέσσερις φορές, η μία μονάδα μετά την άλλη, ξεβίδωσαν το

πλαστικό ταβάνι της διπλανής μου κουκέτας – αλλά το τρένο. Που έπρεπε να

αλλάξει τροχούς! Γερανοί ύψωναν ένα ένα τα βαγόνια του ρουμανικού τρένου, για

να «ποδεθεί» τους καινούργιους τροχούς, που θα του επέτρεπαν να κινηθεί πάνω

στις μολδαβικές σιδηροδρομικές γραμμές. Βλέπετε, κατασκευασμένες στο ρωσικό

στυλ, έχουν διαφορετικό πλάτος απ’ αυτό των ρουμανικών που έχουν υιοθετήσει το

ευρωπαϊκό.

Καλά, σκέφθηκα, χάθηκε να βρουν αυτές οι όμορες χώρες μια λιγότερο χρονοβόρα

λύση; Και η ειρωνεία είναι ότι μιλούν την ίδια γλώσσα. Τα ρουμανικά είναι ίδια

με τα μολδαβικά! Η Μολδαβία είναι κράτος-μέλος του Συμφώνου Σταθερότητας και

λέει ότι ανήκει στα Βαλκάνια. Στην Ευρώπη. Στη Δύση. Αλλά όσο το τρένο

πλησίαζε προς το Κισινάου, την πρωτεύουσα, όλο και περισσότερο αισθανόμουν ότι

απομακρυνόμουν απ’ την Ευρώπη. Ότι βρισκόμουν κάπου βαθιά στην Ανατολή; Στη

Ρωσία;

Μέχρι και τις αρχές του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου η Μολδαβία υπαγόταν στη

Ρουμανία. Μετά πέρασε στα χέρια της Σοβιετικής Ένωσης. Και με την πτώση του

κομμουνισμού απέκτησε την ανεξαρτησία της το 1991. Στριμωγμένοι ανάμεσα στη

Ρουμανία και την Ουκρανία, περίπου 4 εκατ. Μολδαβοί φαίνεται να έχουν ένα

κοινό όνειρο: να εγκαταλείψουν τη χώρα τους. Και περίπου ένα εκατομμύριο απ’

αυτούς το έχουν επιτύχει. Όταν ο μηνιαίος μέσος μισθός δεν ξεπερνά τα 20 με 30

δολάρια, δεν πρέπει να ξαφνιαζόμαστε αν οι Μολδαβοί είναι διατεθειμένοι να

υποστούν τα πάνδεινα, για να βρεθούν κάπου αλλού. Οπουδήποτε.

Οι δρόμοι του Κισινάου, της μολδαβικής πρωτεύουσας, είναι θάνατος. Και

για τα παπούτσια. Και για τα πόδια. Φουσκωμένα κράσπεδα. Λακκούβες, που

παραμονεύουν. Έτσι και ξεχαστείς και αρχίσεις να θαυμάζεις γύρω σου τα

επιβλητικά κτίρια μιας αυτοκρατορικής εποχής (η Μολδαβία από το 1812-1918

ανήκε στη Ρωσική Αυτοκρατορία), ρισκάρεις τη ζωή σου. Η πόλη είναι πανέμορφη.

Θελκτική. Πελώρια πανέμορφα πάρκα. Τεράστιες λεωφόροι σπαρμένες με ανθοπωλεία

που λειτουργούν 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Στα πεζοδρόμια πίνακες με

αναρτημένες εφημερίδες για εκείνους που δεν δύνανται να αγοράσουν δική τους.

Αγόρια και κορίτσια πλημμυρίζουν τους δρόμους. Πολλοί απ’ αυτούς μιλούν μια

γλώσσα που δεν καταλαβαίνω. Ρωσικά.

Τα ρουμανικά είναι η επίσημη γλώσσα. Αλλά η παρούσα κυβέρνηση θέλει να

καθιερώσει και τα ρωσικά. Οι Μολδαβοί αντιδρούν. Με διαδηλώσεις στους δρόμους

της πρωτεύουσας. Που διαρκούν για μήνες (το θέμα τώρα το χειρίζεται το

Συμβούλιο της Ευρώπης). Υπάρχουν πολλοί Ρώσοι και Ουκρανοί στη Μολδαβία. Η

πλειονότητα όμως του πληθυσμού είναι Μολδαβοί ρουμανικής εθνικότητας. Που

φοβούνται ότι αν τα ρωσικά εξισωθούν με τα ρουμανικά, η ρουμανική γλώσσα θα

πάρει δεύτερη θέση – ήδη πολλοί νέοι προτιμούν να μιλούν ρωσικά, γιατί το

βρίσκουν «κουλ». Και ότι η Μολδαβία θα «ρωσοποιηθεί». Περισσότερο. Ενώ οι

ίδιοι έχουν βλέψεις προς τη Ρουμανία και τη Δύση.

Το ζήτημα είναι καίριο. Εκείνοι που δέχονται τα ρωσικά υποστηρίζουν ότι μόνο

έτσι θα μπορέσουν οι Μολδαβοί να ενισχύσουν μια ξεχωριστή μολδαβική ταυτότητα.

Και, χαλαρώνοντας τις σχέσεις τους με τη Ρουμανία, θα μπορέσουν να δυναμώσουν

την έννοια της ανεξαρτησίας της χώρας τους. «Δεν μπορούμε να μιλάμε για μια

ήσυχη μολδαβική κοινωνία, αν δεν λύσουμε πρώτα το γλωσσικό ζήτημα», αναφέρει ο

Βίκτορ Ντοράς (Victor Doras, προεδρικός σύμβουλος) που, παρ’ όλο που μου μιλά

σε άπταιστα ρουμανικά, υποστηρίζει «είναι πολιτικό το θέμα. Γιατί αυτοί που

θέλουν να μιλούν μόνο ρουμανικά δεν αναγνωρίζουν την υπόσταση του κράτους μας

και το θεωρούν ακόμα μέρος της Ρουμανίας. Αν δεν λυθεί αυτό δεν θα μπορέσουμε

να λύσουμε κανένα άλλο πρόβλημα».

Τα προβλήματα που ταλανίζουν τη χώρα είναι πολλά. Η Μολδαβία τώρα είναι

η φτωχότερη χώρα της Ευρώπης. Η οξεία πτώση του βιοτικού επιπέδου έχει

οδηγήσει σε κοινωνικό ξεπεσμό. Ναρκωτικά. Πορνεία. Αθλιότητα. Και αν δεν ήταν

τα λεφτά που στέλνουν στους δικούς τους οι ξενιτεμένοι Μολδαβοί, η οικονομία

της χώρας δεν θα λειτουργούσε καθόλου. Αλλά τα προβλήματα δεν είναι μόνο

οικονομικά. Παρ’ όλο που είναι μικρή χώρα, δύο περιοχές της Μολδαβίας, η

Τρανσνίστρια, στα ανατολικά του ποταμού Δνείστερου, και η Γκαγκαουζία, στα

νότια της Μολδαβίας, έχουν η πρώτη ανακηρύξει την ανεξαρτησία της (παρ’ όλο

που κανείς δεν την αναγνωρίζει) και η δεύτερη γίνει αυτόνομη. Μια τόσο δα

μικρή χώρα και να ‘χει τόσα προβλήματα! Πού βαδίζει η χώρα; ρωτώ τον Doras,

που δείχνει αισιόδοξος. «Από τη φτώχεια στην ευημερία. Μέσα από εξαγωγές. Στις

αγορές του κόσμου. Είμαστε σε μεταβατική περίοδο. Το πρόβλημά μας δεν είναι ο

κομμουνισμός, αλλά η φτώχεια και η διαφθορά».

Διαφθορά, ε; Ένα πράδειγμα; ρωτώ. Ο DoraΊ με καρφώνει με το βλέμμα του,

σουφρώνει το κάτω χείλος του και μου λέει: «Ήταν ένας αστυνόμος που δούλευε σε

ένα από τα αστυνομικά τμήματα του Κισινάου για 4-5 μήνες. Οι αρχές απόρησαν

που δεν πήγε ούτε μια φορά να πάρει τον μισθό του. Τον κάλεσαν για να τον

ρωτήσουν γιατί. “Μου δώσατε στολή. Μου δώσατε γκλομπ. Μου δώσατε όπλο. Ε,

πίστευα ότι από μόνος μου θα έπρεπε να εξοικονομήσω τα προς το ζην”».

Ο… Λένιν στην Τρανσνίστρια

Πλησιάσαμε το πρώτο φυλάκιο. Άντρες με όπλα στα χέρια μάς έριξαν μια ματιά και

μας άφησαν να περάσουμε. Το ίδιο συνέβη και στο επόμενο φυλάκιο. Και στο

μεθεπόμενο. Και πέντε-έξι φορές μετά. Δεν μας σταμάτησε κανείς. Ούτε Μολδαβοί.

Ούτε οι φρουροί στην Τρανσνίστρια. Ούτε ο στρατός που τηρεί την τάξη στην

περιοχή. Το άσπρο τζιπ του ΟΑΣΕ (Οργανισμός για την Ασφάλεια και Συνεργασία

στην Ευρώπη) με το οποίο ταξιδεύαμε από το Κισινάου στο Τιράσπολ, την

πρωτεύουσα της Τρανσνίστριας, έλυνε και έδενε. Ο Matti Sidoroff, εκπρόσωπος

του ΟΑΣΕ στη Μολδαβία, μου είχε κλείσει συνέντευξη με τον Βάλερι Λιτσκάι

(Valerii Littskay), «υπουργό Εξωτερικών της Τρασνίστριας». Και ο δρόμος μας

ήταν «ελεύθερος». Μας περίμεναν.

Με το που μπήκαμε στο Τιράσπολ, ένιωσα σαν να είχα «διακτινισθεί» σε άλλη

εποχή. Περασμένη. Τεράστια αγάλματα του Λένιν. Το φοβισμένο βλέμμα μιας

δημοσιογράφου που γνώρισα. Ένα άρμα μάχης πάνω σε βάθρο, προς τιμήν των νεκρών

του αιματηρού πολέμου του 1992, που οδήγησε στην ίδρυση μιας «ανεξάρτητης»

Τρασνίστριας. Στο Κισινάου την αποκαλούν gangster-state. Είναι σύμπτωση που οι

δρόμοι της, άδειοι, απέραντοι και χωματένιοι, μου θύμιζαν την άγρια Δύση; Και

που η μεγαλύτερη εμπορική εταιρεία λέγεται «Σερίφης»; Φημολογείται ότι ανήκει

στον γιο του του «προέδρου», Ίγκορ Σμιρνόφ (Igor Smirnov). Και σιωπή, μάλλον,

φόβος παντού.

Κάπου 400.000 τόνοι πυρομαχικών, απομεινάρια από τη σοβιετική εποχή,

«νεκρώνουν» την περιοχή. Η διορία που έχει δώσει η Δύση για την καταστροφή

τους είναι μέχρι το τέλος του 2002. «Αν η Δύση μάς δώσει 300.000.000 δολαρια,

εντάξει, ειδάλλως θα αναγκαστούμε να τα πουλήσουμε», αντιλέγει ο Λιτσκάι. «Οι

Μολδαβοί και οι Ουκρανοί μάς βοηθάνε στις “συνδιαλλαγές” μας. Βλέπεις, είμαστε

στη μέση. Η CIA και το ΜΙ6 δεν είναι φίλοι μας. Αλλά δεν έχουν πρόβλημα μαζί

μας. Δεν έχουν στοιχεία για παράνομη διακίνηση και εξαγωγή όπλων από τη χώρα

μας. Μήπως τελικά είμαστε πιο έξυπνοι απ’ αυτούς; Μμ…δεν το νομίζω».

INFO

Tony Hawks, «Playing the Moldovans at Tennis», Εκδόσεις St. Martin’s Press,

Τιμή: 23,90 ευρώ (στο amazon.com)

Charles King, «The Moldovans: Romania, Russia, and the Politics of Culture

(Studies of Nationalities)», Εκδόσεις Hoover Inst Pr, Τιμή: 24,5 ευρώ.

http: // www.moldova.md

http: //www.azi.md