ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κυπριακό: μύθοι και εμπόδια

Η έναρξη του φθινοπώρου βρίσκει το Κυπριακό σε ιδιαίτερα κρίσιμη φάση, καθώς
τα χρονικά περιθώρια για την επίλυσή του στενεύουν. Η συνάντηση του γενικού
γραμματέα του ΟΗΕ Κόφι Ανάν με τους Κληρίδη και Ντενκτάς, που πραγματοποιείται
στο Παρίσι στις 6 Σεπτεμβρίου, αποτελεί μια ακόμη προσπάθεια να
«ξεμπλοκαριστούν» οι συνομιλίες, οι οποίες έως σήμερα υπήρξαν κατώτερες των
προσδοκιών.

Η έλλειψη θεαματικής προόδου οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη στάση του Ντενκτάς,
ο οποίος σκλήρυνε τη στάση του μετά τον πρώτο γύρο των διαπραγματεύσεων. Πέραν
από την αδιαλλαξία του, αδιαλλαξία πραγματική, φαινομενική ή ίσως
διαπραγματευτική (που σήμερα δεν βρίσκει απήχηση μεταξύ των περισσοτέρων
Τουρκοκυπρίων, το αντίθετο μάλιστα), υπάρχουν και άλλοι αρνητικοί παράγοντες
που δεν βοηθούν στην ανεύρεση λύσης, όπως η πρόσφατη τουρκική πολιτική κρίση.
Μεταξύ αυτών δύο καίριοι αρνητικοί παράγοντες βαρύνουν την ελληνική πλευρά.

1ον. Όλες οι έγκυρες πηγές δείχνουν ότι σχεδόν το ήμισυ των
Ελληνοκυπρίων (46-49%) δεν υποστηρίζουν, τα τελευταία έτη, καν την
ομοσπονδιακή λύση, πολλώ μάλλον μία σχετικά χαλαρή ομοσπονδία δύο ισότιμων
μερών (το βελγικό μοντέλο), που είναι και η μόνη ρεαλιστική μη διχοτομική
λύση. Το δε σκηνικό των προσεχών προεδρικών εκλογών με επικρατέστερους
υποψήφιους «απορριπτικούς» (τους Νίκο Αναστασιάδη και Τάσσο Παπαδόπουλο, τον
δεύτερο μάλιστα και με την υποστήριξη του ΑΚΕΛ!) καθιστά τα πράγματα ζοφερά.

2ον. Η ιστορική εθνική αφήγηση σε Κύπρο και Ελλάδα ωραιοποιεί και
ηρωποιεί οτιδήποτε ελληνικό/κυπριακό και δαιμονοποιεί τους αντιπάλους
(Τουρκοκύπριους και Τούρκους) καθώς και τον ξένο παράγοντα. Όπως έδειξε και η
καλοκαιρινή συζήτηση για την ΕΟΚΑ και τον Γρίβα στα ελληνικά σχολικά βιβλία,
οι περισσότεροι βρισκόμαστε εγκλωβισμένοι σε στρεβλές αντιλήψεις, σε μύθους
δικής μας κατασκευής για το Κυπριακό. Μεταξύ των πολλών παραπληροφορήσεων
(εσκεμμένων και μη) είναι η γνωστή θέση ότι το Κυπριακό αποτελεί αφενός ζήτημα
«εισβολής και κατοχής», αφετέρου συνωμοσία «ξένων κέντρων» προκειμένου να μην
πραγματοποιηθεί η εθνική αυτοδιάθεση-ένωση. Αποσιωπάται ακόμη και σήμερα ο
καθοριστικός ρόλος του Μακαρίου στο αδιέξοδο: στάση του το 1960-1963, το μέγα
λάθος των «13 Σημείων» (1963), η σκληρή πίεση των Τουρκοκυπρίων στους θυλάκους
(1964-1974), η υποβάθμιση-διαστρέβλωση της ευκαιρίας των σχεδίων Άτσεσον (βλ.
και πρόσφατο τόμο των φακέλων της CIA), η επανειλημμένη απόρριψη της θετικής
πορείας των Διακοινοτικών (1968-1974), η ανένδοτη στάση του Μακαρίου μετά τη
δεύτερη εισβολή αλλά και μετά την πρώτη, κ.λπ. Επιπλέον, παραδίδεται εν
πολλοίς στη λήθη ο επιβλαβής ρόλος του Γρίβα το 1964-1967 και στη συνέχεια της
ΕΟΚΑ Β’ υπό την αρχηγία του.

Η μονόπλευρη αυτή πληροφόρηση, η οποία αναπαράγεται από τα σχολικά βιβλία, τα
μέσα μαζικής ενημέρωσης, σε τελετές, από μερίδα του πολιτικού κόσμου και ακόμη
και διά άμβωνος, επηρεάζει τις αντιλήψεις μας. Δυσκολευόμαστε έτσι να
κατανοήσουμε ότι η προσέγγιση με τους Τουρκοκυπρίους, ο διάλογος μαζί τους για
την ίδρυση μίας ομοσπονδίας δύο ισότιμων κοινοτήτων αποτελεί sine qua
non για να υπάρξει μία Κύπρος ειρήνης και ασφάλειας.

Και ας μη γελιόμαστε. Χωρίς επίλυση πριν από την ένταξη, το Κυπριακό θα
παραμένει ανοικτή πληγή, το νησί διχοτομημένο, οι Ελληνοκύπριοι θα είναι σαν
να έχουν παραχωρήσει το μισό νησί στην Τουρκία. Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις θα
βρεθούν και πάλι σε κρίση με άδηλη έκβαση. Επιπλέον, ούτε το μίνιμουμ, η
ένταξη της Κύπρου (της μισής στην ουσία), με ή χωρίς την απειλή ελληνικού βέτο
στη διεύρυνση της Ε.Ε., είναι εξασφαλισμένη.

Ο Α. Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα
Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.