ΣΕΡ ΡΙΤΣΑΡΝΤ ΝΤΟΛ Ο πρώτος επιστήμονας που «καταδίκασε» το κάπνισμα

«Η Ελλάδα βρίσκεται στον σωστό δρόμο, αλλά χρειάζεται να περάσουν μερικές ακόμη δεκαετίες για να κατανοήσετε πλήρως τις βλαβερές συνέπειες του καπνίσματος», λέει ο Σερ Ρίτσαρντ Ντολ, o καθηγητής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης που απέδειξε πρώτος τη σχέση μεταξύ τσιγάρου και καρκίνου του πνεύμονα

Τα μέτρα της κυβέρνησης για το κάπνισμα είναι τελεσίδικα. Και το πειραματικό
στάδιο δημιουργίας ξεχωριστών χώρων για καπνιστές και μη σε διάφορα
εστιατόρια, καφετέριες και αλλού πλησιάζει προς το τέλος του. Είναι οι Έλληνες
καπνιστές προετοιμασμένοι για τις αλλαγές; Γιατί οι μη καπνιστές «τρίβουν τα
χέρια τους». Και νοερά σκάνε χαμόγελα. Η ατμόσφαιρα είναι ηλεκτρισμένη. Και τα
επιχειρήματα πηγαινοέρχονται. Κι οι δυο πλευρές πιστεύουν πως έχουν δίκιο.

Για να βρω ποια είναι η αλήθεια στρέφομαι στον άνθρωπο που πρωτοξεκίνησε όλη
αυτή τη φασαρία. Τον Σερ Ρίτσαρντ Ντολ (Sir Richard Doll), τον διεθνώς
αναγνωρισμένο 89χρονο Άγγλο επιστήμονα, επίτιμο καθηγητή της Ιατρικής στο
Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ο οποίος ήταν ο πρώτος που απέδειξε τη σχέση μεταξύ
καπνίσματος και καρκίνου του πνεύμονα. Η μελέτη του εκδόθηκε στις 30
Σεπτεμβρίου 1950 σε μια Αγγλία όπου το 80% των ανδρών και το 40% των γυναικών
κάπνιζαν σαν φουγάρα!

Έχει περάσει μισός αιώνας από τότε. Τα γερασμένα του μάτια όμως
λαμπυρίζουν από πάθος για ζωή. Για έρευνα. Ακόμα και τώρα πηγαίνει στο
εργαστήριό του. Κάθε μέρα. «Το ’50 και το ’60», αναπολεί καθώς κάθεται πιο
αναπαυτικά στην πολυθρόνα του, «το πρόβλημα ήταν οι καπνοβιομηχανίες. Πώς να
τις πείσεις; Απέρριψαν αμέσως τα αποτελέσματα της μελέτης. Και συνέχισαν να
πωλούν τσιγάρα υποστηρίζοντας ότι “το κάπνισμα έδινε ευχαρίστηση”. Έτσι
αποφάσισα κι εγώ να ερευνήσω αν πραγματικά αυτός ήταν ο λόγος για τον οποίο
κάπνιζαν οι άνθρωποι. Ζήτησα, λοιπόν, απ’ τους γιατρούς με τους οποίους
συνεργαζόμουν να ρωτήσουν τους ασθενείς τους γιατί κάπνιζαν. Ούτε ένας δεν
απάντησε “από ευχαρίστηση”. Όλοι είπαν “γιατί δεν μπορούσαν να το
σταματήσουν”».

Σήμερα βέβαια υπάρχουν πολλά προϊόντα – υποκατάστατα νικοτίνης, που μπορούν να
βοηθήσουν τον καπνιστή να σταματήσει. Αρκεί να το θέλει. Αλλά για να το θέλει
πρέπει πάνω απ’ όλα να αναγνωρίσει τη βλαπτικότητα του καπνού. Πώς λοιπόν
βλάπτει τον οργανισμό μας ο καπνός; «Ο καπνός από τσιγάρο», μου εξηγεί
υπομονετικά, «περιέχει 4.000 διαφορετικές χημικές ουσίες. Ήδη έχουμε αποδείξει
ότι 50 απ’ αυτές προκαλούν καρκίνο στα ζώα. Όταν λοιπόν εισπνέουμε καπνό
συμβαίνουν πάμπολλα πράγματα μέσα μας. Για παράδειγμα, οι χημικές ουσίες που
εμπεριέχονται στα σταγονίδια καπνού μεταφέρονται στην βλεννογόνο των βρόγχων
μας και αντιδρούν με τους πυρήνες των κυττάρων. Μερικές απ’ αυτές προκαλούν
τέτοια ζημιά ώστε να προκληθεί μετάλλαξη του κυττάρου και να δημιουργηθεί
καρκίνος. Αυτός είναι ένας τρόπος. Υπάρχουν πολλοί. Βλέπεις, τα χημικά αυτά
δεν σταματούν στα πνευμόνια μόνο αλλά “ταξιδεύουν” σ’ όλο μας το σώμα. Γι’
αυτό προκαλείται καρκίνος της ουροδόχου κύστεως ή του ήπατος, εμφύσημα,
καρδιαγγειακές παθήσεις και άλλα…».

Όμως ο Σερ Ρίτσαντ είναι αισιόδοξος. Κάποτε, και για 19 ολόκληρα χρόνια,
κάπνιζε κι ο ίδιος 20 τσιγάρα την ημέρα. Αλλά με το που άρχισαν να καταφθάνουν
τα αποτελέσματα της ίδιας του της έρευνας το ‘κοψε με το μαχαίρι. Κι όχι μόνο
αυτός αλλά και πολλοί Άγγλοι. Στην Αγγλία τώρα μόνο το ένα τρίτο των ανδρών
και γυναικών ηλικίας 35-69 χρόνων καπνίζουν. Η πτώση είναι δραματική. Τι
συμβουλή θα έδινε λοιπόν στους Έλληνες τους θεριακλήδες; «Να κατανοήσουν ότι
ποτέ δεν είναι αργά για να κόψει κανείς το κάπνισμα του τσιγάρου», αποφαίνεται
κατηγορηματικά.

Ο κίνδυνος καρκίνου του πνεύμονα για κάποιον που θα σταματήσει το
τσιγάρο πριν από τα 35 του χρόνια επιστρέφει στο ίδιο επίπεδο με κάποιον που
δεν κάπνισε ποτέ. Επίσης έχει αποδειχθεί ότι αν κάποιος σταματήσει ακόμα και
μετά από 40 χρόνια καπνίσματος, έχει περισσότερες πιθανότητες να ζήσει
περισσότερο από κάποιον που δεν θα το κόψει ποτέ. «Πολιτεία και γονείς αντί να
“τα βάζουν” με τους νέους, που συνήθως κάνουν το αντίθετο απ’ αυτό που τους
συμβουλεύουμε, θα ήταν καλύτερο να συγκεντρώσουν τις προσπάθειές τους στο να
περάσουν το μήνυμα: ποτέ δεν είναι αργά να κόψουν το τσιγάρο. Όσο για τους
νέους, ας τους διδάξουμε τις βλαβερές επιπτώσεις του καπνίσματος σ’ ένα
κεφάλαιο της Βιολογίας στο σχολείο».

«Οι Έλληνες γιατροί παραμένουν καπνιστές»

Περίπου ένας στους πέντε Έλληνες πεθαίνει κάθε χρόνο από νόσους που σχετίζονται με το κάπνισμα

Σύμφωνα με τα τελευταία αποτελέσματα της έρευνας που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο
«British Medical Journal» από τον Σερ Ρίτσαρντ και τον συνάδελφό του καθηγητή
Σερ Ρίτσαρντ Πίτο, από τους 53.000 άνδρες όλων των ηλικιών που πεθαίνουν κάθε
χρόνο στην Ελλάδα, οι 11.000 πεθαίνουν από νόσους που σχετίζονται με το
κάπνισμα, συνήθως καρκίνο. Για το άμεσο μέλλον, ώς το 2005, οι προβλέψεις
είναι λιγάκι πιο ενθαρρυντικές. Από τους 57.000 άνδρες που θα πεθάνουν κάθε
χρόνο, 12.000 θα πεθάνουν από ασθένειες που προκαλούνται από το κάπνισμα.

Μα γιατί συνεχίζουμε να καπνίζουμε τσιγάρα στην Ελλάδα;

«Πρώτον», αποφαίνεται ο Sir Richard, «γιατί αποκτήσατε τη συνήθεια πολύ
αργότερα από εμάς στην Αγγλία. Χρειάζεται να μεσολαβήσουν τουλάχιστον μερικές
δεκαετίες για να δούμε σ’ όλο τους το μεγαλείο τις βλαβερές συνέπειες. Τώρα
τις αντικρύζει και η Ελλάδα. Επίσης φταίνε και οι Έλληνες γιατροί οι οποίοι
παραμένουν μανιώδεις καπνιστές. Στην Αγγλία οι γιατροί πείσθηκαν απ’ την αρχή.
Πώς; Όταν κάναμε την έρευνα τους ζητήσαμε να μας περιγράψουν τις συνήθειές
τους σχετικά με το κάπνισμα. Μέσα σε λίγα χρόνια ήμασταν σε θέση να
αποδείξουμε ότι εκείνοι οι γιατροί που κάπνιζαν διέτρεχαν τον κίνδυνο να
πεθάνουν από καρκίνο του πνεύμονα. Ενώ οι μη καπνίζοντες δεν υπέφεραν ποτέ απ’
αυτή την ασθένεια. Έτσι, αξιολογώντας τα αποτελέσματα των συναδέλφων τους,
πείσθηκαν αμέσως και συμβούλευσαν σωστά και τους ασθενείς τους. Τέλος, τα Μέσα
Μαζικής Ενημέρωσης. Από το 1970 και μετά στην Αγγλία σταμάτησαν οι διαφημίσεις
τσιγάρων. Τον περασμένο Φεβρουάριο που ήμουν στη Βαρσοβία σ’ ένα συνέδριο,
όλες οι ευρωπαϊκές χώρες που ανήκουν στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας
συμφώνησαν να απαγορεύσουν τις διαφημίσεις τσιγάρων. Με εξαίρεση τη Γερμανία.
Η Ελλάδα βρίσκεται στον σωστό δρόμο αφού από το 2003 θα απαγορεύσει
διαφημίσεις προϊόντων καπνού».

Και ακραίες λύσεις

Το 1985, όταν πρωτοπήγα στην Αγγλία, οι άνθρωποι κάπνιζαν στα λεωφορεία.
Τώρα οι καπνιστές στήνουν πηγαδάκια έξω απ’ τα κτίρια όπου δουλεύουν και
καπνίζουν τρέμοντας μες στη βροχή. Γιατί μέσα δεν επιτρέπεται. Το κάπνισμα
είναι ένα ζήτημα που οδηγεί σε ακραίες λύσεις – ίσως να μην είναι τυχαίο ότι
ναζί επιστήμονες ήταν οι πρώτοι που είχαν υποψιαστεί πιθανή συνάφεια
καπνίσματος και καρκίνου του πνεύμονα. Οι μη καπνιστές μιλούν για τους
κινδύνους του παθητικού καπνίσματος. Οι καπνιστές παραπονιούνται για τον
«εξοστρακισμό» τους από κλειστούς δημόσιους χώρους. Πόσο βλαβερό είναι το
παθητικό κάπνισμα; «Το ρίσκο μη καπνιστών να πεθάνουν από καρκίνο του πνεύμονα
επειδή εκτίθενται σε καπνούς», αναφέρει ο Σερ Ρίτσαρντ, «είναι σχετικά μικρό.
Το θέμα, όμως, δεν είναι εκεί. Έχει να κάνει με το αναφαίρετο δικαίωμα του
ανθρώπου να επιλέξει αν θέλει να αναπνέει καθαρό αέρα ή όχι». Μήπως λοιπόν ο
σεβασμός του ενός πολίτη προς τον άλλον είναι εκείνο που θα βοηθήσει στην
εξεύρεση μιας σωστής λύσης; Αυτής που θα προνοεί για τις ανάγκες και των
καπνιστών και των μη;