ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι δύο… 21οι αιώνες

Μοιάζει, αλήθεια, ο 21ος αιώνας – με τον οποίο αναδύεται η νέα χιλιετία – με
τον 16ο αιώνα, έτσι όπως τον αναλύουν τα σχολικά βιβλία και εύστοχα τον
περιγράφει με δύο λέξεις ο Φερνάν Μπροντέλ: «Οι δύο δέκατοι έκτοι αιώνες», ο
χρυσός αιώνας του αμύθητου πλούτου που έφτανε «καραβιές» στην Ευρώπη από τις
«ανακαλύψεις των νέων χωρών» και ο «πέτρινος» αιώνας της φτώχειας που γέμιζε
το φωτεινό Παρίσι με 20.000 ζητιάνους το «σωτήριον έτος» 1587!

Μήπως είναι φτωχός ο σημερινός κόσμος; Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να υποστηριχθεί
σοβαρά, αφού στα τελευταία 50 χρόνια ο παγκόσμιος πλούτος εννιαπλασιάστηκε. Κι
αν συνυπολογίσουμε ότι την ίδια περίοδο ο πληθυσμός της γης αυξήθηκε δύο φορές
και κάτι (από 2,5 σε 6 δισεκατομμύρια) τότε έχουμε σχεδόν τετραπλάσια καθαρή
αύξηση τού κατά κεφαλήν εισοδήματος στον κόσμο. Τεχνικά η Γη έχει σήμερα τη
δυνατότητα να θρέψει όλους τους κατοίκους της.

Ωστόσο το λογιστικό πρόσωπο της ευημερίας δεν μπορεί να καλύψει το μαύρο φόντο
εκατομμυρίων ανθρώπων που ζουν με μια μπάλα κανονιού δεμένη στα πόδια τους. Ο
εξάκις δισεκατομμυριοστός άνθρωπος του πλανήτη που γεννήθηκε πριν από
κάμποσους μήνες είχε 1 στις 10 πιθανότητες να γεννηθεί σε χώρα με ανώτερο
επίπεδο διαβίωσης, 4 στις 10 πιθανότητες να γεννηθεί σε συνθήκες ακραίας
φτώχειας και 4 στις 10 πιθανότητες να απέχει αρκετά από σχετικά υποφερτή
οικονομική κατάσταση.

Στην Έκθεση του ΟΗΕ, με θέμα την κοινωνική ανάπτυξη, επισημαίνεται ότι έχει
μεγαλώσει δραματικά η ψαλίδα μεταξύ του 1/5 του παγκόσμιου πληθυσμού που
ελέγχει το 86% του Ακαθάριστου Παγκόσμιου Προϊόντος – το οποίο συγκεντρώνεται
στις βιομηχανοποιημένες χώρες – και του άλλου 1/5 του παγκόσμιου πληθυσμού που
είναι το πιο φτωχό και που πρέπει να επιζήσει με το 1% του Ακαθάριστου
Παγκόσμιου Προϊόντος.

Η απόκλιση γίνεται ακόμη πιο φανερή, αν σκεφτεί κανείς ότι το άθροισμα της
περιουσίας των 3 πιο πλουσίων ανθρώπων της Γης – του Bill Gates με 85 δισ.
δολάρια, του σουλτάνου του Brunei με 30 δισ. δολάρια και του κατόχου των
σούπερ μάρκετ Robert Walton με 16,5 δισ. δολάρια – είναι μεγαλύτερο από το
Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν των 43 χωρών που είναι πιο φτωχές στον κόσμο και οι
περισσότερες απ’ αυτές είναι Αφρικανικές.

Αυτοί οι 3 προύχοντες έχουν λοιπόν μια περιουσία μεγαλύτερη απ’ τα εισοδήματα
συνολικά των 600 εκατομμυρίων κατοίκων των φτωχών χωρών.

Η φτώχεια δεν είναι, όμως, μόνο χαρακτηριστικό του Τρίτου Κόσμου. Και ο δικός
μας κόσμος, ο πρώτος, βρίσκεται αντιμέτωπος με το φαινόμενο των νεόπτωχων, που
απαντάται και στις πιο αναπτυγμένες κοινωνίες.

Το φαινόμενο των αστέγων έχει πάρει τραγικές διαστάσεις στις «λαμπερές» πόλεις
της Ευρώπης, όπως το Λονδίνο και το Παρίσι, ενώ στη Μόσχα, ο αριθμός τους
ανέρχεται σε 300.000.

Στις ΗΠΑ, τα τελευταία είκοσι χρόνια, έχουν σχεδόν διπλασιαστεί οι άποροι, ενώ
την αυγή του νέου χρόνου (2003) υπολογίζεται ότι πάνω από 100.000 άστεγοι θα
ξαγρυπνήσουν στους δρόμους, κάτω από γέφυρες ή μέσα σε χαρτόκουτα. Άμεση
συνέπεια της φτώχειας, της ανεργίας, της κοινωνικής αποσύνθεσης είναι η έκρηξη
της εγκληματικότητας στον δυτικό κόσμο (Σικάγο, Ουάσιγκτον, Μόσχα, εκατό φόνοι
ανά 100.000 κατοίκους).

Ο Π. Ρόσετ στο βιβλίο του «Η πείνα στον κόσμο: δώδεκα μύθοι», αποκαλεί
παρανόηση την άποψη ότι ο κόσμος πεινάει εξαιτίας του υπερπληθυσμού: «Ποτέ
άλλοτε ο κόσμος δεν παρήγαγε τόσα πολλά τρόφιμα όσο σήμερα. Σε κάθε
κάτοικο της Γης αντιστοιχούν ημερησίως ένα κιλό δημητριακά και όσπρια και μισό
κιλό κρέας, γάλα και αβγά, φρούτα και λαχανικά»! Το
πραγματικό πρόβλημα, λοιπόν, δεν είναι ο υπερπληθυσμός, αλλά η «υπερφτώχεια»
και η υπερανισότητα, που πλέον διαχωρίζουν τον κόσμο όχι μόνο «οριζόντια», σε
πλούσια και φτωχά έθνη, αλλά και «κάθετα», ανάμεσα σε πλούσια και φτωχά
κοινωνικά στρώματα στο εσωτερικό κάθε χώρας, μικρής ή μεγάλης, αναπτυγμένης ή
υπανάπτυκτης.