ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Οι νέοι διευθυντές

Αν η σημερινή ηγεσία του υπουργείου Παιδείας κατορθώσει τελικά να είναι όλα
στη θέση τους, ώστε να αρχίσουν τα μαθήματα με την έναρξη του σχολικού έτους,
θα έχει κερδίσει ένα στοίχημα που κανείς υπουργός Παιδείας δεν έχει κερδίσει
μέχρι σήμερα. Και αυτό δεν είναι αποτέλεσμα ευχών, αλλά προϊόν μακράς
προετοιμασίας και σκληρής δουλειάς, ιδιαίτερα μάλιστα φέτος, που όλα τα
διοικητικά στελέχη της εκπαιδευτικής πυραμίδας αλλάζουν και στις δύο βαθμίδες:
περιφερειακοί διευθυντές (θεσμός που εφαρμόζεται για πρώτη φορά), προϊστάμενοι
Διευθύνσεων, προϊστάμενοι γραφείων, διευθυντές σχολείων, όλοι νέοι. Και το
ερώτημα που τίθεται είναι: θα αξιοποιηθεί η ευκαιρία για να ανανεωθεί το
σχολείο;

Είναι προφανές ότι μια τέτοια ανανέωση προϋποθέτει αλλαγή των ρόλων και όχι
απλώς αλλαγή των προσώπων. Και για να αλλάξει το πεδίο της πράξης, ο πιο
σημαντικός κρίκος είναι για μας οι διευθυντές των σχολείων, που εκλέγονται
αυτές τις ημέρες. Ωστόσο, οι διευθυντές των σχολείων μας ασχολούνται συνήθως
με τα τυπικά της πεζής καθημερινότητας, διακινούν την αλληλογραφία, φροντίζουν
για τον καφέ των δασκάλων, αλλάζουν τις χαλασμένες κλειδαριές με εργαλεία που
χειρίζονται οι ίδιοι, παρεμβαίνουν όταν υπάρχουν διενέξεις και αν δεν
επιδεινώνουν, μπορεί να εξομαλύνουν την κατάσταση. Σε ό,τι αφορά τον
εκπαιδευτικό σχεδιασμό τού έτους, αυτός περιορίζεται στο ποιος θα μιλήσει στις
28 Οκτωβρίου και στις 25 Μαρτίου και ποιος θα περάσει τα παιδιά στην παρέλαση,
αν μετέχει το σχολείο. Τίποτ’ άλλο.

Σπάνια οι διευθυντές καταφέρνουν να εμπνεύσουν για «κάτι παραπάνω». Σπανιότερα
ασχολούνται με το να φέρουν νέες ιδέες για ανανέωση και αναβάθμιση του
σχολείου και σπανιότατα αναπτύσσουν πρωτοποριακές σκέψεις που προάγουν το
φαινόμενο της αγωγής ή αναπτύσσουν δραστηριότητες που προβάλλουν και
αναδεικνύουν το σχολείο. Σε μια εποχή που η επικοινωνία έχει απλώσει τα δίκτυά
της παντού, οι εκπαιδευτικοί μας παραμένουν κουμπωμένοι, ο καθένας στον εαυτό
του. Και δεν γνωρίζει ο καθηγητής του ενός τμήματος πού βρίσκεται και πώς
διδάσκει ο συνάδελφος του άλλου. Πού σκέψεις για κοινό σχεδιασμό της ύλης, για
ανταλλαγή απόψεων επί της μεθόδου, για κοινή πορεία των ίδιων δασκάλων και των
ίδιων μαθητών του ίδιου σχολείου, μέσα από μια συνεργασία που προάγει τη
διδασκαλία και προωθεί την αγωγή; Το αυτονόητο έγινε αδιανόητο.

Για να αλλάξει επιτέλους αυτό το κλίμα, ένας νέος διευθυντής οφείλει να
καλλιεργήσει κυρίως δύο απλά πράγματα: τη συλλογικότητα του σχολείου και το
άνοιγμά του στην κοινωνία. Ως προς το πρώτο οφείλει να έχει ένα όραμα για το
σχολείο του. Να ξέρει προς τα πού κατευθύνεται και πού οδεύει. Το όραμα αυτό
θα παρουσιάζει στην αρχή του σχολικού έτους στους εκπαιδευτικούς, θα το
συζητούν. Θα το αναδιαμορφώνουν και θα προσδιορίζουν τις ενέργειες και τις
δράσεις που απαιτούνται για την υλοποίησή του. Έτσι, στην αρχή του σχολικού
έτους γίνεται πλήρης προγραμματισμός ενεργειών και δραστηριοτήτων. Ακολουθούν
οι συνεδριάσεις του μηνός, όπου γίνεται συζήτηση επί των τρεχόντων
προβλημάτων, ενδεχόμενος ανασχεδιασμός και αναπροσαρμογή στόχων και
δραστηριοτήτων και προσδιορισμός των επόμενων ενεργειών. Για τον συντονισμό
των μαθημάτων ο σύμβουλος συνεργάζεται με τους καθηγητές της αυτής ειδικότητας
και βοηθά στον σχεδιασμό της διδασκαλίας με νέες ιδέες, αφού αυτός
επισκέπτεται πολλά σχολεία, έχει συγκριτική δυνατότητα και μπορεί να μεταφέρει
την εμπειρία τού ενός σχολείου στο άλλο.

Ως προς το άνοιγμα του σχολείου στην κοινωνία, θεωρώ ότι, στα πλαίσια του
αρχικού σχεδιασμού που προαναφέραμε, επιλέγεται ένα θέμα ζωτικής σημασίας για
την ευρύτερη κοινότητα. Αυτό τίθεται στο επίκεντρο των πρωτοβουλιών που
αναλαμβάνει κάθε τάξη χωριστά και όλο το σχολείο μαζί, ώστε όλα (θεατρικές
παραστάσεις και λοιπές εκδηλώσεις μαθητών) να συγκλίνουν σε μια ενιαία
θεματική με κοινό σκοπό (π.χ. καταπολέμηση της ξενοφοβίας) και να γίνεται έτσι
αισθητός ο παιδαγωγικός ρόλος του σχολείου στην ευρύτερη κοινωνία. Θα μπορούσε
μάλιστα το κεντρικό θέμα να αναγράφεται εμφανώς στην είσοδο του σχολείου ή να
«κόβονται» αναμνηστικές κονκάρδες και άλλα συναφή. Όλα αυτά, τα απλά και τα
εύκολα, μπορεί να δώσουν άλλη πνοή στο σχολείο και να ανανεώσουν τον
παιδαγωγικό και τον κοινωνικό του ρόλο. Είναι αυτό που θα αλλάξει τα σχολεία
μας στην ουσία τους. Όχι οι νόμοι, οι βαρύγδουπες μεταρρυθμίσεις, που μόνο
αναστάτωση προκαλούν. Το σώμα της παιδείας πρέπει επιτέλους να αναπαυθεί και
να γνωρίσει τον εαυτό του. Και όλα αυτά δεν αποτελούν ουτοπία. Τα είδαμε να
εφαρμόζονται σε πολλά Πιλοτικά Ολοήμερα Σχολεία με πενιχρά μέσα. Θέλουν απλώς
έναν διευθυντή που θα μπορεί να εμπνεύσει και να εμψυχώσει τους δασκάλους και
να κερδίσει την εμπιστοσύνη και τη συνεργασία των γονέων.

Τα κατά τόπους συμβούλια θα κάνουν την κατάλληλη επιλογή προσώπων; Οι
περιφερειακοί διευθυντές, πρόεδροι των συμβουλίων αυτών, δίνουν τις πρώτες
δημόσιες εξετάσεις τους. Οψόμεθα.

Ο Ι.Ε. Πυργιωτάκης είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης, πρώην
αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης.