Διαδρομές της τρομοκρατίας

«Το παρελθόν», λένε, «είναι μια άλλη χώρα». Στην περίπτωση της ελληνικής
τρομοκρατίας, της οποίας η διαδρομή κράτησε 27 χρόνια, οι Διωκτικές Αρχές
αναζήτησαν απαντήσεις στις αφετηρίες της.

Διαφορές αντιλήψεων ιχνογράφησαν οι ερευνητές μεταξύ του ΕΛΑ που με τις ενέργειές του ήθελε να υποκινήσει μαζικό λαϊκό κίνημα και αυτών που είχαν μια πιο «σκληρή» άποψη για το αντάρτικο πόλεων. Ο Γιωτόπουλος δεν ήταν ο μόνος που ήθελε να προχωρήσει με πιο σκληρά χτυπήματα. Σύμφωνα με μια εκ των υστέρων «ανάγνωση» που έκαναν οι ερευνητές, υπήρχε και κάποιος από τη νεώτερη γενιά που ήθελε να προχωρήσει πιο γρήγορα: ο Χρήστος Τσουτσουβής, που τελικά έπεσε νεκρός στη γνωστή συμπλοκή στου Γκύζη

Η επίμονη διερεύνηση των παρισινών κύκλων του τέλους της δεκαετίας του ’60 και
η συγκρότηση μιας «ανθρωπογεωγραφίας» του χώρου εκείνου κατέληξε τελικά στη
φυσιογνωμία του «άφαντου» Αλέξανδρου Γιωτόπουλου, που θεωρήθηκε από το 2001
και μετά πρόσωπο κλειδί για τη 17Ν. Μια άλλη χρονική φάση, πάντα από το
παρελθόν, που θεωρήθηκε ότι μπορούσε να δώσει απαντήσεις σε κεντρικά ερωτήματα
για την ελληνική τρομοκρατία, ήταν η περίοδος 1975-78 στην Αθήνα. Με τα χρόνια
αυτά ασχολήθηκαν εξαντλητικά Έλληνες και ξένοι ερευνητές, σε ένα είδος
«αναζήτησης της αρχής» του ελληνικού ένοπλου αγώνα.

Η επιλογή αυτού του «χρονικού παραθύρου» δεν είναι τυχαία. Είναι η ιστορική
στιγμή που τα πρόσωπα που θα πρωταγωνιστήσουν στην υπόθεση της ελληνικής
τρομοκρατίας είναι ακόμα όλα μαζί. Συναντιούνται, συζητούν, ανταλλάσσουν
ιδέες. Το ξεκίνημα είναι κοινό. Από το 1978 και μετά οι διαφορές απόψεων θα
έχουν ως αποτέλεσμα τα πρόσωπα αυτά να ακολουθήσουν αποκλίνουσες διαδρομές. Το
μωσαϊκό του 1975-78 θρυμματίζεται. Οι πρωταρχικές οργανώσεις, ΕΛΑ και 17Ν,
αποκτούν διαφορετικό επιχειρησιακό, ίσως ακόμη και πολιτικό, προφίλ.
Δημιουργούνται κάποιες υποομάδες, άλλες με σχετικά σύντομη διαδρομή, όπως αυτή
του Χρ. Τσουτσουβή, άλλες με διεθνή δράση, όπως ο ΕΛΑ, άλλες με ύστερη
εμφάνιση, όπως η 1η Μάη, και από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 και μετά οι
Επαναστατικοί Πυρήνες. Από τη δεκαετία του ’80 και μετά η ελληνική τρομοκρατία
γίνεται ένα παζλ και η ερευνητική προσέγγισή της είναι δύσκολη.

Οι Αρχές είχαν πολλές ενδείξεις ότι ΕΛΑ και 17Ν είχαν «όμοιες ή περίπου όμοιες
αφετηρίες και κοινούς – τουλάχιστον αρχικούς – σχεδιασμούς». Πιθανολογούσαν
επίσης με αρκετή ασφάλεια ότι κάποια πρόσωπα είχαν κοινό ρόλο ή λόγο στις δύο
οργανώσεις, στα αρχικά στάδια δράσης τους. Τα συμπεράσματα αυτά οφείλονταν σε
μεγάλο βαθμό στα ευρήματα της Πάρνηθας. Τα πέντε δέματα που βρέθηκαν εκεί
τυχαία από ιδιώτες την 29η Ιανουαρίου του 1978, σε περίοδο εκτεταμένων κατ’
οίκων ερευνών από την Αστυνομία, περιλάμβαναν: δύο πιστόλια Μπερέτα και
Μπράουνινγκ των 7,65 με δύο γεμιστήρες το καθένα· είδη μεταμφίεσης (μουστάκια,
γένια)· αστυνομικές και φοιτητικές ταυτότητες πέντε ατόμων, μία γαλλική άδεια
οδήγησης, σχεδιάγραμμα κτιρίου επί της Λεωφόρου Αλεξάνδρας στο οποίο
στεγαζόταν τότε κλιμάκιο της ΚΥΠ, απόκομμα εφημερίδας με σχεδιάγραμμα των
φυλακών Αίγινας και δύο βιβλιαράκια με οδηγίες κατασκευής βομβών και
αντάρτικης δράσης.

Βρέθηκαν επίσης χειρόγραφες και δακτυλογραφημένες σημειώσεις που αφορούσαν
πρόσωπα που θα μπορούσε να αποτελέσουν στόχους ή είχαν αποτελέσει στόχους
διαφορετικών οργανώσεων (όπως ο Μάλλιος από τη 17Ν και ο Μπάμπαλης από τον
ΕΛΑ). Οι Αρχές είχαν καταλήξει στο ότι τα δέματα ήταν επιμελώς συσκευασμένα
και κρυμμένα τουλάχιστον μετά τη 18η Δεκεμβρίου του 1977, κρίνοντας από την
ημερομηνία της εφημερίδας με την οποία είχαν τυλιχτεί.

Από τις έρευνες διαπιστώθηκε ότι τα πιστόλια δεν είχαν χρησιμοποιηθεί σε
εγκληματικές ενέργειες, ενώ οι ταυτότητες είχαν κλαπεί από τους κατόχους τους.
Το μοναδικό δακτυλογραφημένο κείμενο που υπήρχε (σελίδα με τίτλους, τηλέφωνα
και διευθύνσεις εφημερίδων, δημοσιογράφων και ανταποκριτών) εκρίθη ότι
δακτυλογραφήθηκε με τη γραφομηχανή με την οποία είχαν δακτυλογραφηθεί
προηγηθείσες προκηρύξεις της 17Ν (όπως αυτή για τον Μάλλιο και το Μανιφέστο
της οργάνωσης).

Η «Πάρνηθα», όπως την ανέφεραν όσοι ήξεραν για τα δέματα, έμεινε άγνωστη στην
κοινή γνώμη, ως το 2000, όταν απεκάλυψαν το περιστατικό «ΤΑ ΝΕΑ». Τα ευρήματα
αξιοποιήθηκαν καλύτερα μετά την παράδοση των αρχείων της Στάζι στην ελληνική
κυβέρνηση το 1995 και, κυρίως, με την εντατική επανέρευνα που έγινε μετά το
1999. Τότε, λένε πηγές με γνώση των ερευνών, οι Αρχές έμαθαν περισσότερο για
τον ΕΛΑ και τη λειτουργία του. Το Επαναστατικό Συμβούλιο που λειτουργούσε
δημοκρατικά, την τήρηση των «όρων συνωμοτικότητας» με συναντήσεις μία φορά τον
μήνα, συγκεκριμένη μέρα και ώρα, σε συγκεκριμένο τόπο, που αν δεν
πραγματοποιούνταν, μεταφέρονταν χρονικά στον επόμενο μήνα. Απέκτησαν επίσης
καλύτερη εικόνα για τις μεταμορφώσεις του χώρου του ελληνικού ένοπλου αγώνα.

Σιγά σιγά άρχισαν να ιχνογραφούνται οι διαφορές αντιλήψεων μεταξύ του ΕΛΑ, που
ήθελε να υποκινήσει ένα μαζικό λαϊκό κίνημα, και του Γιωτόπουλου, που είχε μια
πιο «σκληρή» άποψη για το «αντάρτικο πόλεων», με δολοφονίες προσώπων που να
αποτελούν στρατηγικές παρεμβάσεις. Ο Γιωτόπουλος δεν ήταν ο μόνος που ήθελε να
προχωρήσει με πιο σκληρά χτυπήματα. Σύμφωνα με μια εκ των υστέρων «ανάγνωση»
που έκαναν οι ερευνητές, υπήρχε και κάποιος από τη νεώτερη γενιά που ήθελε να
προχωρήσει πιο γρήγορα: ο Χρήστος Τσουτσουβής – που, κατά μία εκδοχή, ήταν
παρών στην ανταλλαγή πυροβολισμών της AEG, η οποία κόστισε τη ζωή του Κασσίμη.
Οι εμπρησμοί στο «Μινιόν» και στον «Κατράντζο» αποδόθηκαν τελικά από τις
Διωκτικές Αρχές στην ομάδα Τσουτσουβή, περισσότερο από δέκα χρόνια αφότου
έπεσε νεκρός στη γνωστή συμπλοκή στου Γκύζη.

Αλληλοκατηγορίες μέσω προκηρύξεων

Η ρήξη ΕΛΑ – 17Ν αποσαφηνίστηκε στη δεκαετία του ’80, όταν ο Γιωτόπουλος
δημιούργησε τη δική του αυτόνομη εκτελεστική ομάδα, στρατολογώντας πρόσωπα από
τον χώρο των Εξαρχείων, με τα οποία δεν χρειαζόταν να συζητάει τις επιλογές
του – πόσο μάλλον να συναποφασίζει κατά πλειοψηφία. Προηγήθηκε μία περίοδος
«σιωπής» τού φερομένου ως αρχηγού της 17Ν, την ίδια περίοδο που ο ΕΛΑ
«μπουμπουνίζει» με βόμβες… Το «μωσαϊκό» θα σπάσει οριστικά την περίοδο
1980-83, μία φάση όπου ΕΛΑ και 17Ν έρχονται σε φραστική αντιπαράθεση, όχι σε
κοινωνικές συναντήσεις των μελών, όπως το 1975-77, αλλά μέσω προκηρύξεων.

Η 17Ν κατηγορεί τον ΕΛΑ και τις ομοειδούς προσανατολισμού τρομοκρατικές ομάδες
για «άστοχες» ενέργειες, ενέργειες χωρίς προετοιμασία (περίπτωση AEG) και
παροτρύνει για προετοιμασία εν όψει πιθανολογούμενης πολιτικής εκτροπής.
Ανταπαντώντας ο ΕΛΑ κατηγορεί έμμεσα τη 17Ν πως, όταν της ζητήθηκε (άλλη μια
ένδειξη πως υπήρχαν δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ τους) δεν συνέδραμε τον ΕΛΑ,
αν και είχε τη δυνατότητα, σε εκτέλεση «επαναστατικής πράξης», που πάντως δεν
κατονομάζεται. Χρόνια αργότερα (από το 1985 και μετά) ο ΕΛΑ κατηγόρησε τη 17Ν
για «άθλιες και αδήλωτες σκοπιμότητες τακτικής», μομφή που οι αρχές
δυσκολεύονταν να ερμηνεύσουν.