Συλλήψεις που κρατήθηκαν στο… ψυγείο

«Έτσι τελειώνει ο κόσμος, όχι με έναν κρότο, αλλά με έναν λυγμό», γράφει ο
ποιητής Τ.Σ. Έλιοτ. Το βράδυ της 29ης Ιουνίου στον Πειραιά, το τέλος της 17Ν
εδόθη με τον κρότο του εκρηκτικού μηχανισμού που έσκασε πρόωρα, αλλά και με τη
φράση: «Λουκά, φύγε!», που απηύθυνε ο Σάββας Ξηρός στον Δημήτρη Κουφοντίνα.

Η έκρηξη της βόμβας στα χέρια του Σάββα Ξηρού έφερε στα δίχτυα των διωκτικών αρχών το «μεγάλο ψάρι», την επιχειρησιακώς ενεργό 17Ν. Εκτελεστές, σημαίες, οπλισμός, ακόμη και ο Γιωτόπουλος βρέθηκαν στον Κορυδαλλό

Ήταν μια απροσδόκητη εξέλιξη, «αν και η μοίρα», όπως αναφέρουν πηγές με γνώση
των ερευνών, «είχε δώσει κάποιες ενδείξεις στον Σάββα, ο οποίος είχε ήδη
κάποια μικροατυχήματα με τους πυροσωλήνες των ρουκετών και τα εκρηκτικά
γενικώς».

Το «γύρισμα της τύχης» του Ξηρού είχε ως αποτέλεσμα να «στραβώσει» η πρώτη
ενέργεια της 17Ν σε δύο χρόνια. Η αλήθεια είναι πως το ενδεχόμενο να χτυπήσει
ξανά η οργάνωση απασχολούσε σοβαρά την κυβέρνηση την άνοιξη του 2002. Σε
πολιτικό επίπεδο ήταν ένας προβληματισμός που μοιράζονται δύο άνθρωποι: ο
Πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης και ο υπουργός Δημόσιας Τάξης Μιχάλης Χρυσοχοΐδης.
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, το βάρος έπεφτε στον αρχηγό της ΕΛ.ΑΣ. Φώτη Νασιάκο,
ενώ κρίσιμη ήταν και η γνώμη του εισαγγελέα Γιάννη Διώτη, του «τρίτου
προσώπου» της Κατεχάκη που είχε πλήρη γνώση των εξελίξεων στο θέμα της
τρομοκρατίας στη φάση εκείνη.

Γιατί φοβόταν η κυβέρνηση χτύπημα της 17Ν; Ένας λόγος ήταν το μεγάλο διάστημα
χρόνου που είχε περάσει μετά τη δολοφονία του Σόντερς τον Ιούνιο του 2000.
Αυτό ήταν οφθαλμοφανές. Ένας δεύτερος λόγος είχε να κάνει με μια σειρά
κινήσεων που μελετούσε τότε, σε συνθήκες απόλυτης μυστικότητας και σε
στενότατο κύκλο, η κυβέρνηση. Ύστερα από αρκετούς μήνες, οι διωκτικές αρχές
είχαν συλλέξει αποδεικτικά στοιχεία για μια σειρά από πρόσωπα του ευρύτερου
χώρου της ελληνικής τρομοκρατίας. Τα στοιχεία αυτά κρίνονταν επαρκή για να
γίνουν προσαγωγές, που να οδηγήσουν σε ποινική δίωξη. Άλλωστε, μέχρι τον Ξηρό,
Αστυνομία και δικαστικές αρχές δεν είχαν να επιδείξουν καμία επιτυχία στον
τομέα της τρομοκρατίας – αφού δεν υπήρχε καμία καταδίκη. Για ομολογίες, ούτε
λόγος.

Ακανθώδεις πτυχές

Στο τέλος της ανοίξεως του 2002, ήταν η πρώτη φορά, λένε πηγές με γνώση των
ερευνών, που «είχε γίνει μια καλή δουλειά», που υπήρχαν οι προϋποθέσεις να
είναι «δεμένες» δικαστικά οι υποθέσεις. Η προετοιμασία είχε πολλές ακανθώδεις
πτυχές, πέρα από τη δικαστική. Πρώτα ήταν η επιχειρησιακή. Η ΕΛ.ΑΣ. δεν
φημιζόταν για την αποτελεσματικότητά της σε λεπτές επιχειρήσεις. Τις πολύ
κακές αναμνήσεις από το φιάσκο Πάσσαρη το καλοκαίρι του 2001 είχε θυμίσει η
υπόθεση του Αϊβαζίδη που ξεκίνησε να πυροβολεί από τα Εξάρχεια και έφθασε στην
πρωθυπουργική κατοικία στην Αναγνωστοπούλου. Πώς θα εξελίσσονταν οι
προσαγωγές; Θα υπήρχε αντίσταση; Θα πήγαινε κάτι στραβά; Η Κατεχάκη δεν άντεχε
νέο φιάσκο μέσα στο καλοκαίρι.

Το επικοινωνιακό ζήτημα

Υπήρχε επίσης η επικοινωνιακή πτυχή. Πώς θα ενημερώνονταν τα ΜΜΕ και δι’ αυτών
η κοινή γνώμη για το θέμα; Εξ ου και δημιουργήθηκε ένας σχετικός μηχανισμός
στο υπουργείο. Δεν είναι τυχαίο ότι τον Ιούλιο, το υπουργείο Δημόσιας Τάξης
βρέθηκε να έχει εκπρόσωπο Τύπου, τον αξιωματικό Λ. Οικονόμου. Αυτός είχε
επιλεγεί και προετοιμασθεί κατάλληλα τους τελευταίους μήνες. Τέλος, υπήρχε και
η πολιτική πτυχή. Σημίτης και Χρυσοχοΐδης δεν είχαν την παραμικρή διάθεση να
ανοίξουν κύκλο διώξεων κατά της τρομοκρατίας, που να δώσει την εντύπωση
«πογκρόμ» κατά του αναρχικού χώρου ή συνολικής ενοχοποίησης της ευρύτερης
Αριστεράς. Το να είναι «δεμένες» νομικά οι υποθέσεις κρινόταν απολύτως
απαραίτητο. Να υπάρχουν καταθέσεις δραστών ή αυθόρμητες ομολογίες – ώστε τα
πράγματα να φαίνονται καθαρά – ήταν ο στόχος.

Ποια ήταν τα πρόσωπα αυτά; Πηγές με γνώση των ερευνών επισημαίνουν ότι «ήταν
πρόσωπα εγγεγραμμένα στο χώρο της τρομοκρατίας», χωρίς όμως να ανήκουν στο
χώρο των «συνήθων υπόπτων». Ήταν μέλη της 17Ν; Όχι, ήταν πρόσωπα που
βρίσκονταν στην περιφέρεια της 17Ν. Η ελπίδα ήταν ότι η προσαγωγή τους μπορεί
να έβαζε σε κίνηση μια διαδικασία που να οδηγούσε στην 17Ν. Τούτο δεν ήταν
βέβαιο. Ακόμη χειρότερα: τα πρόσωπα αυτά δεν ήταν επιχειρησιακώς ενεργά.
Επιχειρησιακώς ενεργή ήταν η 17Ν. Και οι συλλήψεις θα μπορούσαν να προκαλέσουν
αντίδραση – δηλαδή χτύπημα – της 17Ν. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση θα μπορούσε
με την κίνησή αυτή να προκαλέσει αυτό που κυρίως ήθελε να αποφύγει, για λόγους
που είχαν κυρίως να κάνουν με τη διεθνή εικόνα της χώρας εν όψει του 2004.

Οι φόβοι…

Με τις συλλήψεις στην περιφέρεια, λένε πηγές με γνώση των ερευνών, «υπήρχε το
ενδεχόμενο να βρεθούμε σε πόλεμο με την 17Ν». Κρίνοντας από τον καταιγισμό
ενεργειών στη διάρκεια του Πολέμου του Κοσόβου το 1999, το ενδεχόμενο αυτό δεν
ήταν ευχάριστο. Η οργάνωση είχε οπλισμό (για ενέργειες «επ’ αόριστον», σύμφωνα
με την έκθεση Σκότλαντ Γιαρντ-ΕΛ.ΑΣ.) και εμπειροπόλεμα στελέχη. Η αδράνειά
της μετά τον Σόντερς δεν σήμαινε ότι είχε χάσει την ικανότητά της να πλήξει
τους στόχους που θα έθετε. Με αυτά τα δεδομένα, το ερώτημα ήταν αν προχωρώντας
σε συλλήψεις «η κυβέρνηση θα άνοιγε το κουτί της Πανδώρας».

Με δεδομένο το πολιτικό κλίμα, τις δημοσκοπήσεις και τη γενικευμένη αίσθηση
αδυναμίας του ΠΑΣΟΚ, δεν ήταν μια απόφαση χωρίς ρίσκο. Ο Πρωθυπουργός και ο
υπουργός Δημόσιας Τάξης τη συζήτησαν αρκετές φορές στη διάρκεια της άνοιξης.
Το συμπέρασμα του Κώστα Σημίτη: «Ό,τι κι αν αποφασίσουμε, υπάρχει πάντοτε η
πιθανότητα να χτυπήσει η 17Ν». Ακόμη και με το πρίσμα μιας ακαδημαϊκής
ανάλυσης αποφάσεων (με χρήση θεωρίας παιγνίων), το συμπέρασμα ήταν σωστό. Η
κυβέρνηση δεν μπορούσε να είναι βέβαιη ότι η 17Ν δεν θα χτυπούσε. Ούτε είχε
τρόπο να αποσοβήσει ένα χτύπημα, όσο τα μέλη της οργάνωσης παρέμεναν
ασύλληπτα. Άρα, δεν είχε νόημα να μετρά στρατηγικά τις κινήσεις της, με
κριτήριο το ενδεχόμενο να «χτυπήσει» η οργάνωση. Η ανάλυση αυτή ισοδυναμούσε
με «πράσινο φως». Στο κάτω-κάτω, θα ήταν προτιμότερο για την κυβέρνηση να
αντιδράσει η 17Ν ύστερα από μια επιτυχία των διωκτικών αρχών κατά της
τρομοκρατίας, παρά να χτυπήσει, όπως λένε, «στην ψύχρα».

Φυσικά, υπήρχε και ένας δεύτερος φόβος. Οι συλλήψεις των περιφερειακών να
έχουν ως αποτέλεσμα να «περάσουν στην παρανομία» οι εκτελεστικοί της 17Ν και
να προσέχει ακόμη περισσότερο τις κινήσεις του ο άφαντος Γιωτόπουλος, τον
οποίο έψαχναν πυρετωδώς Έλληνες και ξένοι. Υπήρχε δηλαδή η ανησυχία να είναι η
κίνηση της κυβέρνησης το σύνθημα να «ξεγλιστρήσουν» οι της 17Ν (όπως έκανε
αργότερα ο Κουφοντίνας) μπρος στο ενδεχόμενο οι συλλήψεις να οδηγήσουν σε
αυτούς. Αυτό ήταν ένα αρκετά σοβαρό ζήτημα. Οι διωκτικές αρχές έχαναν το
πλεονέκτημα του αιφνιδιασμού και υπήρχε ο κίνδυνος η 17Ν, «αόρατη και
πολυδιασπασμένη σε πυρήνες ως οργάνωση», να διαλυθεί και να ανασυνταχθεί σε
απώτερο ευνοϊκό χρόνο.

ΠαρακολουθούσανΤζωρτζάτο, Ψαραδέλλη και Παύλο Σερίφη

Αρχές Ιουνίου, κι ενώ συζητήσεις στρατηγικής γίνονταν σε επίπεδο κορυφής,
κάποια κλιμάκια της Αστυνομίας παρακολουθούσαν κάποιους της 17Ν που είχαν
εντοπισθεί, δηλαδή τους Τζωρτζάτο, Ψαραδέλλη και Παύλο Σερίφη. Οι Αρχές ήταν
σε εγρήγορση για την προετοιμασία «χτυπήματος» και σε ορισμένες περιπτώσεις
έμειναν με την εντύπωση από κάποιες συναντήσεις και κινήσεις πως «κάτι
ετοιμάζουν αυτοί». Ύστερα ήρθε ο Αϊβαζίδης. Στην Κατεχάκη η υπόθεση εκτιμήθηκε
εξαρχής ως σύνδρομο στέρησης. Αντιθέτως, στην Αναγνωστοπούλου υπήρξε μεγάλος
εκνευρισμός, εν μέρει και γιατί δημιουργήθηκε αρχικά η εντύπωση, μέσα στη
σύγχυση και στους πυροβολισμούς, ότι ήταν τρομοκρατική ενέργεια.

Μετάθεση

Παρ’ όλ’ αυτά, πηγές με γνώση των ερευνών επιμένουν ότι το περιστατικό δεν
επηρέασε τον σχεδιασμό για την τρομοκρατία. Σύμφωνα με πληροφορίες, επελέγη να
μη γίνει κάποια κίνηση το καλοκαίρι με την ελπίδα ότι η «παροδική
αναβλητικότητα» θα μπορούσε να δώσει χρόνο για να προχωρήσει η έρευνα και να
υπάρχουν περισσότερα στοιχεία. Ο Πρωθυπουργός επείσθη και οι προσαγωγές
μετετέθησαν για τον Σεπτέμβριο. Βρετανοί και Αμερικανοί συμφώνησαν, παρά
κάποιες γκρίνιες του Μίλερ, «μήπως τους χάσουμε στις διακοπές». Από ελληνικής
πλευράς, αντιθέτως, υπήρχε η πεποίθηση ότι «δεν έχουν πουθενά να πάνε».

Οι συλλήψεις είχαν μπει στην αναμονή, όταν έσκασε η βόμβα στα χέρια του Σάββα
Ξηρού. Προς γενική κατάπληξη, ο Ιούλιος έφερε στα δίχτυα των Διωκτικών Αρχών
το «μεγάλο ψάρι», την επιχειρησιακώς ενεργή 17Ν. Εκτελεστικοί, σημαίες,
οπλισμός, ακόμη και ο Γιωτόπουλος βρέθηκαν στον Κορυδαλλό, με την εξαίρεση του
Κουφοντίνα. Καταθέσεις και ομολογίες έσπασαν ένα ταμπού 27 χρόνων που ήθελε να
μην ομολογεί και να μην καταδικάζεται ουδείς για τρομοκρατική δράση. Όσο για
τις συλλήψεις που είχαν προκαλέσει τόσους πονοκεφάλους τον Μάιο, είναι σε
αναμονή. Η κυβέρνηση επαναλαμβάνει σε όλους τους τόνους ότι η πάταξη της
τρομοκρατίας θα φτάσει μέχρι τέλους. Το αν θα προχωρήσει, ωστόσο, μένει να
φανεί στην πράξη…