ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ξυπνιοκούτι;

Εάν υπάρχει ένα μέσο που όλοι «αρέσκονται να μισούν», αυτό είναι σίγουρα η
τηλεόραση. Και για να βεβαιωθούν ότι παραμένει άξια μίσους, οι πολίτες των
περισσότερων δυτικών χωρών περνούν αρκετές ώρες την ημέρα μπροστά στον δέκτη
τους: οι Αμερικανοί, για παράδειγμα, πάνω από τέσσερις ενώ οι Γάλλοι, Άγγλοι
και Γερμανοί πάνω από τρεις. Αντίστοιχα, οι ειδικοί των media έχουν ως
αγαπημένο χόμπι τις προβλέψεις για τον θάνατο της τηλεόρασης – όντως, η
τηλεθέαση έχει δεχθεί ένα οριακό πλήγμα (σε ορισμένες κατηγορίες πληθυσμού)
από τη χρήση του Ίντερνετ. Ωστόσο, οι τεχνολογικές εξελίξεις ίσως οδηγούν στη
μεγάλη αντεπίθεση του μέσου και την αναγέννησή του ως «διαδραστική» τηλεόραση
(interactive TV).

Η εν λόγω ουτοπία βασίζεται στην ψηφιακή τεχνολογία που όλοι οι κατασκευαστές
αποκωδικοποιητών έχουν ήδη ή θα έχουν στο μέλλον ενσωματώσει στις συσκευές
τους. Αυτή θα επιτρέπει την αμφίδρομη (πέραν της αλλαγής καναλιών)
επικοινωνία, με αποτέλεσμα ο θεατής να μπορεί να αναζητήσει όποια πληροφορία
θέλει, να δει την αγαπημένη του εκπομπή όποτε αυτός θέλει αλλά και να προβεί
σε συγκεκριμένες πράξεις: να ψηφίσει, να επικοινωνήσει απ’ ευθείας με άλλους
θεατές, να στοιχηματίσει και, καίρια, να αγοράσει. Οδεύουμε συνεπώς προς μία
εποχή όπου οι ώρες μπροστά στον δέκτη θα αυξηθούν, υποκαθιστώντας άλλες
δραστηριότητες – όπως την κατανάλωση των λοιπών ΜΜΕ;

Ίσως όχι, παρά τις ενθουσιώδεις δηλώσεις παραγόντων του τηλεοπτικού κόσμου.
Αρχικά, τα πρώτα αποτελέσματα από σχετικά πειράματα – κυρίως στις ΗΠΑ και τη
Μεγάλη Βρετανία – δείχνουν πως οι χρήστες δεν γοητεύονται ιδιαίτερα από τις
νέες δυνατότητες και τείνουν να παραμένουν παθητικοί, βλέποντας τα ίδια
πράγματα και επιλέγοντας απλώς την ιδανική γι’ αυτούς ώρα. Οι μόνες αμφίδρομες
εφαρμογές που συγκινούν το κοινό είναι το αθλητικό στοίχημα και οι
τηλεψηφοφορίες, αλλά και εδώ, προς απελπισία των ειδικών, οι θεατές δεν
ψηφίζουν τόσο με το τηλεκοντρόλ όσο με τον παραδοσιακό τρόπο, το τηλέφωνο.
Αντίστοιχα δείχνει να καταρρέει η ελπίδα πως η διαδραστική τηλεόραση θα έκανε
τους τηλεθεατές που δεν έχουν υπολογιστή (κυρίως γιατί δεν ξέρουν να τον
χρησιμοποιούν) να γίνουν φίλοι του Ίντερνετ: αποδεικνύεται πως επειδή η χρήση
του Ίντερνετ είναι ενεργητική (καρέκλα, πληκτρολόγιο, λιγότερο από ένα μέτρο
από την οθόνη) ενώ της τηλεόρασης παθητική (καναπές ή πολυθρόνα, μερικά μέτρα
μακριά), το κοινό επιθυμεί διαφορετικές συσκευές για διαφορετικό σκοπό.

Πιθανόν οι ιθύνοντες της τηλεόρασης να έπεσαν στην ίδια παγίδα αυτών του
Διαδικτύου: το ότι η τεχνολογία μπορεί να κάνει κάτι δεν σημαίνει πως οι
χρήστες το επιθυμούν, πόσο μάλλον πως θέλουν να πληρώσουν γι’ αυτό. Έτσι, τα
μεγαλεπήβολα σχέδια για το μέλλον αρχίζουν να περιορίζονται. Και όχι άδικα: η
κατασκευή της σχετικής ψηφιακής υποδομής έχει τεράστιο οικονομικό κόστος – η
BSkyB, η πιο επιτυχημένη εταιρεία του χώρου, έχει να επιδείξει κέρδη τέσσερα
χρόνια, δηλαδή από την ημέρα που αποφάσισε να εισέλθει στον ψηφιακό κόσμο.
Επίσης, οι δυνατότητες επιλογής προγραμμάτων συνοδεύονται με επιλογές
παράκαμψης διαφημιστικών μηνυμάτων. Και η ωμή αλήθεια είναι πως όταν οι
διαφημιζόμενοι ενοχλούνται και απειλούν, τα μέσα τείνουν να «επανεξετάζουν»
τις ιδέες τους και τα σχεδιαζόμενα εγχειρήματα.

Ωστόσο, η άφιξη περισσότερων επιλογών στο τηλεκοντρόλ (σε συνδρομητική βάση
και κυρίως για την ώρα τηλεθέασης αλλά και για την αγορά εκπομπών ή ολόκληρων
σειρών) θεωρείται μακροπρόθεσμα αναπόφευκτη. Μάλιστα, ορισμένοι ειδικοί
ισχυρίζονται πως η ελευθερία επιλογής ώρας θα ξανακτίσει την «κοινωνική»
τηλεθέαση (αφού δεν θα υπάρχει πλέον περίπτωση να χάσει κανείς κάποια
σημαντική εκπομπή) ενώ, παράλληλα, θα ανεβάσει το επίπεδο του περιεχομένου,
αφού άλλες απαιτήσεις έχει κανείς όταν πληρώνει για κάτι και άλλες όταν είναι
δωρεάν. Ποιος είπε πως η τηλεόραση είναι ένα ανιαρό, άνευ εκπλήξεων μέσο;

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
(World Association of Newspapers – WAN) και μέλος του Δ.Σ. της IFRA,
παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.