ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Προκλήσεις μιας 28άρας

Η φετινή επέτειος της αποκατάστασης της δημοκρατίας στη χώρα μας συνέπεσε με
τις ραγδαίες εξελίξεις στο μέτωπο της τρομοκρατίας και έτσι, συμπτωματικά
ίσως, απέκτησε ακόμα βαθύτερη συμβολική σημασία. Αυτό πάντως που σίγουρα δεν
οφείλεται σε σύμπτωση είναι η σχέση, αλλά και ο αυτόματος στα μάτια των
πολιτών συσχετισμός, ανάμεσα στη Μεταπολίτευση και στον τρομοκρατικό μηχανισμό
που, έστω και ως φάντασμα, την υπονόμευσε και την ταλαιπώρησε. Η έλλειψη
λαϊκού ερείσματος, η εκ του αποτελέσματος μη στοιχειοθέτηση πραγματικής
απειλής κατά της ζωής των πολιτών και των θεμελίων του πολιτεύματος, η
απουσία, όπως αποδεικνύεται σήμερα, κάθε είδους ιδεολογικού στίγματος της 17Ν
δεν αναιρούν το γεγονός ότι γεννήθηκε και έδρασε στο έδαφος της Μεταπολίτευσης
και αποτέλεσε, στο κρίσιμο πεδίο του συμβολισμού, το μεγαλύτερο και μονιμότερο
αγκάθι στο πλευρό της. Παίζοντας τους μικρούς θεούς, οι αόρατοι, ως χθες,
εκτελεστές επέλεγαν, στο όνομα της δικής τους σύλληψης του «δίκαιου» και του
«άδικου», ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει και έτσι επέβαλλαν και
διατηρούσαν την τυφλή, για όλους τους υπόλοιπους, βία ως παράγοντα, αν όχι των
πολιτειακών διαδικασιών, πάντως σίγουρα της δημόσιας ζωής. Υπ’ αυτή την
έννοια, η ήδη προχωρημένη εξάρθρωση και απομυθοποίηση της οργάνωσης (στο μέτρο
πάντως που θα οδηγήσει στην οριστική επιχειρησιακή της ανάσχεση) αποτελεί μία
κρίσιμη καμπή στο μεταπολιτευτικό μας σύστημα.

Όμως θα ήταν παραπλανητικό να θεωρηθεί ότι χάρη στην εξέλιξη αυτή
μετασχηματίζεται δραματικά ο απολογισμός των επιτευγμάτων και ελλειμμάτων της
εικοσιοκτάχρονης πλέον δημοκρατίας μας. Δραματικό θα ήταν, αντίθετα, ο
απολογισμός αυτός να συνεχίσει να αναβάλλεται στο όνομα του νεφελώδους όσο και
ιστορικά αδικαίωτου «τέλους της Μεταπολίτευσης». Η Μεταπολίτευση, η πολιτειακή
δηλαδή τομή που επήλθε μετά την πτώση της δικτατορίας στα χαρακτηριστικά και
στην ουσία της δημοκρατίας μας, δεν διακόπτεται και ούτε μπορεί να διακοπεί
από εξελίξεις όπως η εναλλαγή κομμάτων στην εξουσία, η ανανέωση του πολιτικού
προσωπικού, η υιοθέτηση του ευρωπαϊκού προσανατολισμού ή η πάταξη της
εσωτερικής τρομοκρατίας. Αντιθέτως, η αίσθηση αλλά και η πραγματικότητα της
συνέχειας αποτελούν το μείζον επίτευγμα της μετά το 1974 περιόδου: ένα
πολίτευμα που ήταν πραγματικά νέο παγιώθηκε και στέριωσε χωρίς κοινωνικούς
τριγμούς και χωρίς να εμποδίσει μεγάλες διαφοροποιήσεις και αλλαγές
κατευθύνσεων στο εσωτερικό του. Αν, όμως, η πρώτη και βασική αυτή μετάβαση δεν
μπορεί παρά να χαρακτηριστεί επιτυχημένη, μια δεύτερη, λιγότερο εμφανής αλλά
εξίσου αναγκαία, παραμένει εκκρεμής και αβέβαιη. Πρόκειται για τη μετάβαση σε
μια δημοκρατία καλύτερης ποιότητας, στην οποία οι θεσμοί δεν θα λειτουργούν
απλώς αλλά και θα πείθουν, το Κράτος δεν θα επιβάλλεται μόνο αλλά και θα
εμπνέει, η πολιτική τάξη δεν θα διοικεί απλώς αλλά και θα άρχει. Η δημοκρατία
μας δεν στερείται προσαρμοστικότητας. Το απέδειξε αφομοιώνοντας την
εξουσιαστική λογική δύο – και μάλιστα έντονα διαφορετικών – πολιτικών
παρατάξεων. Μεταλλάσσοντας σταδιακά και μάλλον συναινετικά το ίδιο της το
θεμελιώδες κείμενο, το Σύνταγμα. Ξεπερνώντας τον πειρασμό του λαϊκισμού – και
μάλιστα με εσωτερική στροφή της παράταξης που κυρίως ευθυνόταν για την
εμφάνισή του στο πολιτικό προσκήνιο. Στοιχιζόμενη με την Ευρώπη χωρίς να χάσει
τις εθνικές ιδιοτυπίες της. Εκεί όπου διαρκώς μένει πίσω είναι στο επίπεδο του
πολιτικού πολιτισμού, αλλά βέβαια – το έχουμε πει πολλές φορές – το γενικότερο
έλλειμμα πολιτισμού είναι το μεγάλο πρόβλημα όχι μόνο της πολιτικής αλλά της
χώρας μας γενικότερα. Μέρες που είναι, ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας την
πολυτέλεια να ελπίσει ότι και σε αυτόν τον τομέα το παιχνίδι δεν έχει ίσως
οριστικά χαθεί.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.