Οι Συμπληγάδες του νέου προϋπολογισμού

Οταν οι κυβερνήσεις έχουν να αντιμετωπίσουν διεθνείς κρίσεις και εσωτερικές
πολιτικές πιέσεις, συνήθως επιτρέπουν στους εαυτούς τους μια μικρή χαλάρωση
στην τήρηση των κανόνων της δημοσιονομικής πειθαρχίας. Και αυτό γιατί οι
διεθνείς κρίσεις, στον βαθμό που επηρεάζουν την οικονομική ανάπτυξη,
«ροκανίζουν» τα φορολογικά έσοδα λόγω μείωσης του εισοδήματος και απαιτούν ως
αντίδοτο αύξηση των επενδύσεων και της κατανάλωσης, δηλαδή αύξηση των δημόσιων
δαπανών.

Αντίστοιχα, οι εσωτερικές πολιτικές πιέσεις οδηγούν κι αυτές σε αύξηση των
δημόσιων δαπανών, προκειμένου να ικανοποιηθεί εκλογική πελατεία, αλλά και σε
μείωση των δημόσιων εσόδων, προκειμένου να δοθούν ελαφρύνσεις σε ασθενείς
κοινωνικές ομάδες. Αυτή είναι ακριβώς η κατάσταση την οποία αντιμετωπίζει
σήμερα η κυβέρνηση.

Στο εξωτερικό, οι αγορές βρίσκονται σε κρίση, οι δείκτες των χρηματιστηρίων
συνεχίζουν να υποχωρούν και η αναμενόμενη ανάκαμψη δεν λέει να έρθει και
αναβάλλεται από τρίμηνο σε τρίμηνο. Η τελευταία εκτίμηση για την Ευρωπαϊκή
Ένωση αναφέρει ότι ο ρυθμός ανάπτυξης το 2002 μετά βίας θα ξεπεράσει το 1%,
αντί του 1,4% που ήταν η προηγούμενη εκτίμηση.

Στην Ελλάδα, βεβαίως, ο ρυθμός ανάπτυξης είναι πολύ υψηλότερος, αλλά ήδη έχει
αρχίσει να προβάλλει ο κίνδυνος υποχώρησής του, λόγω της εισαγόμενης κρίσης.
Με άλλα λόγια, τα χαμηλά εισοδήματα στην Ευρώπη τείνουν να επηρεάσουν τις
ελληνικές εξαγωγές αλλά και τον τουρισμό και να οδηγήσουν σε μείωση και του
ελληνικού ρυθμού ανάπτυξης.

Στο εσωτερικό, ενώ η εικόνα της κυβέρνησης έχει βελτιωθεί, μετά τις επιτυχίες
της Αστυνομίας στη σύλληψη των τρομοκρατών της 17 Νοέμβρη, η δημοτικότητά της
εξακολουθεί να χρειάζεται ισχυρή τονωτική ένεση. Μάλιστα, ορισμένοι
υποστηρίζουν ότι, ακριβώς επειδή είχε την επιτυχία αυτή στο μέτωπο της
τρομοκρατίας, χρειάζεται τώρα να λάβει και άλλες πρωτοβουλίες, για να
ανατρέψει οριστικά την εικόνα της ήττας που τη χαρακτήριζε πριν από λίγους
μήνες. Και ποιος άλλος τομέας προσφέρεται περισσότερο για πρωτοβουλίες από
αυτόν της οικονομίας, που αφορά άμεσα τα μεγάλα λαϊκά στρώματα;

Στενά τα περιθώρια

Όμως, ενώ αυτή είναι η κατάσταση που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση, τα περιθώρια
που έχει για δημοσιονομική χαλάρωση είναι πολύ περιορισμένα. Και αυτό γιατί
καλείται όχι μόνο να τηρήσει το πρόγραμμα σταθερότητας που έχει καταθέσει στην
Ευρωπαϊκή Ένωση και το οποίο προβλέπει τη δημιουργία πλεονάσματος ίσου με το
1% του ΑΕΠ το 2003, αλλά και να μειώσει δραστικά το δημόσιο χρέος. Το δημόσιο
χρέος δέχθηκε μια σοβαρή επιβάρυνση, εξαιτίας του νέου τρόπου υπολογισμού του
από την Ευρωπαϊκή Στατιστική Υπηρεσία. Έτσι, εκεί που φαινόταν να σπάει το
φράγμα του 100% του ΑΕΠ, επανήλθε περίπου στο 105% του ΑΕΠ, βάζοντας το Γενικό
Λογιστήριο σε νέα περιπέτεια για τη μείωσή του.

Ο κ. Χριστοδουλάκης υπόσχεται τώρα ότι ο επόμενος χρόνος θα αποκαταστήσει την
τάξη, και το χρέος θα επανέλθει στο 100% του ΑΕΠ, αλλά αυτό βασίζεται σε μια
σειρά από προϋποθέσεις, που δεν συνάδουν με την ιδέα της χαλάρωσης.
Προϋποθέτει, πρώτα απ’ όλα, επίτευξη του πλεονάσματος 1% του ΑΕΠ στον
προϋπολογισμό, με συγκράτηση δαπανών και αύξηση – έστω και περιορισμένη – των
εσόδων. Προϋποθέτει, επίσης, σημαντικά έσοδα από ιδιωτικοποιήσεις, που κάθε
άλλο παρά εξασφαλισμένα είναι, με τις διεθνείς αγορές στο σημερινό αρνητικό
κλίμα. Ακόμη, για να μειωθεί το χρέος, πρέπει να μετατραπούν σε μετοχές τα
προμέτοχα που έχει εκδώσει το κράτος. Τα προμέτοχα ήταν, άλλωστε, και ο ένας
από τους λόγος για τον οποίο επιβαρύνθηκε το δημόσιο χρέος, αφού η Eurostat
θέλησε να συμπεριληφθεί η αξία τους στον υπολογισμό του. Η κυβέρνηση,
αντίθετα, υποστήριζε ότι δεν είχε νόημα να υπολογιστούν, αφού θα αφαιρούνταν
στη συνέχεια, με τη μετατροπή τους σε μετοχές. Όπερ έδει δείξαι… τώρα!

Όχι νέο χρέος

Η τελευταία – αλλά όχι λιγότερο σημαντική – προϋπόθεση για να μειωθεί το
δημόσιο χρέος είναι… να σταματήσει η ανάληψη νέου χρέους από το Δημόσιο.
Γιατί το ελληνικό Δημόσιο – όσο περίεργο κι αν φαίνεται – συνεχίζει να
αναλαμβάνει κάθε χρόνο νέο χρέος, είτε συμμετέχοντας στην αύξηση του μετοχικού
κεφαλαίου του ΟΣΕ είτε αναλαμβάνοντας συνταξιοδοτικές υποχρεώσεις του ΟΤΕ και
της ΔΕΗ είτε, βεβαίως, συνάπτοντας δάνεια για την κάλυψη των εξοπλιστικών
αναγκών των Ενόπλων Δυνάμεων. Κι αν οι ανάγκες των Ενόπλων Δυνάμεων
δικαιολογούν τη σύναψη νέων δανείων, δεν ισχύει το ίδιο για όλες τις πηγές
δημιουργίας χρεών. Αυτό, άλλωστε, έγινε αντιληπτό από το Διεθνές Νομισματικό
Ταμείο, που επισήμανε την περασμένη άνοιξη στην κυβέρνηση ότι δεν νοείται να
αργεί τόσο η υποχώρηση του δημόσιου χρέους στη χώρα μας, ενώ επιτυγχάνονται
σημαντικά πρωτογενή πλεονάσματα.

Πρέπει να σημειωθεί, εξάλλου, πως η υποτιθέμενη καθοδική πορεία του δημόσιου
χρέους οφείλεται στο ότι υπολογίζεται ως ποσοστό του ΑΕΠ, το οποίο αυξάνεται
με γρήγορους ρυθμούς. Ως απόλυτο μέγεθος, το χρέος συνεχίζει να ακολουθεί
ανοδική πορεία.

Έχοντας, επομένως, την υποχρέωση να εξασφαλίσει δημοσιονομικό πλεόνασμα και
ραγδαία μείωση του δημόσιου χρέους, ο κ. Χριστοδουλάκης θα κινηθεί οριακά στις
φοροελαφρύνσεις που θα προτείνει στον Πρωθυπουργό, εν όψει της ΔΕΘ. Ναι μεν θα
υπάρξουν αυξημένες απαλλαγές για τα χαμηλά εισοδήματα, αλλά σίγουρα θα
υπάρξουν και επιβαρύνσεις από άλλες πλευρές. Όσο για τις δαπάνες, αυτές θα
χρειαστεί να κινηθούν εντελώς εκτός εκλογικού κλίματος, αν πρόκειται να
εμφανίσει η Ελλάδα μια αξιοπρεπή δημοσιονομική εικόνα, την περίοδο, μάλιστα,
κατά την οποία ασκεί καθήκοντα προεδρίας των υπουργών Οικονομίας της Ευρωζώνης
και – από τον Ιανουάριο του 2003 – της Ευρωπαϊκής Ένωσης.