ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Στο Ηρώδειο

Υπάρχουν μέρη όπου μια πόλη μπορεί να απαλλαγεί πανηγυρικά από τα βάρη της.
Βολικές περιοχές, κατάλληλες για να ξεφορτωθεί ο πληθυσμός αυτά που τον
πιέζουν και τον καταδιώκουν καθημερινά.

Στην καλοκαιρινή Αθήνα οι πάντες γνωρίζουν ποιες είναι αυτές οι διέξοδοι και
πώς φθάνει κανείς εκεί. Η κυριότερη οδηγεί κατ’ ευθείαν στην παραλία. Χιλιάδες
φυγάδες καταλήγουν στα νότια για να ξεχάσουν, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, το
πόσο στενόχωρη είναι συχνά η ζωή σε μια πόλη τόσο απλόχωρη.

Αυτό όμως αφορά μιαν ανακούφιση που δεν μπορεί να διαρκέσει πολύ. Την ημέρα
στις πλαζ, το βράδυ στα νυχτερινά κέντρα προσφέρονται όσα μέσα είναι διαθέσιμα
για να επουλωθούν τα τραύματα. Βλέπουμε να εκτείνεται δίπλα μας αυτό το
παραθαλάσσιο θεραπευτήριο, όπου σερβίρονται αναψυκτικά και οινοπνευματώδη
παυσίπονα με την υπόκρουση μιας μουσικής που μοιάζει να επαναλαμβάνει τα ίδια:
«Δεν πειράζει, θα περάσει κι αυτό».

Δεν είναι αθέμιτο βέβαια να λέγεται κάτι τέτοιο και ούτε βλάπτει πολύ σε
μικρές δόσεις. Έρχονται όμως στιγμές όπου η πόλη – κάθε πόλη – πνίγεται τόσο
πολύ που δεν της αρκεί να ξεσκάει λιγάκι με ό,τι πρόχειρο βρίσκεται μπροστά
της. Αναζητά, τότε, κάποιο ύψωμα να αναρριχηθεί εκεί και να κοιτάξει γύρω
(όπως το συνιστούσε από παλιά ο Λουκρήτιος). Από εκεί πάνω μπορεί να δει τον
εαυτό της να σέρνεται για την επιβίωση, να δει τα σπίτια της κολλημένα μεταξύ
τους, αλλά όχι από έρωτα. Κάθε πόλη χρειάζεται έναν εξώστη για να βγαίνει και
να επιθεωρεί το παρελθόν και το παρόν της. Και η Αθήνα διαθέτει τον πιο
εμβληματικό, την Ακρόπολη. Αυτή και πάλι, αυτή για όσο υπάρχει στον χάρτη το
Λεκανοπέδιο.

Δεν έχει λοιπόν η επίπεδη πρωτεύουσα άλλο εξέχον σημείο, αν είναι να δώσουμε
στη λέξη την πλήρη της έννοια. Ακριβώς δε επειδή συμβαίνει αυτό, το μνημείο
που βρίσκεται στα πόδια του βράχου, το Ηρώδειο, δανείζεται για το βράδυ τις
ιδιότητες του υπερκείμενου ναού. Πάνω απ’ όλα, την αίγλη που τον περιβάλλει.

Χάρη στην αίγλη αυτή το Ηρώδειο μπορεί να είναι ταυτόχρονα ένα αρχαίο θέατρο
και ένας σύγχρονος τόπος απολύτρωσης. Όχι όμως επειδή στα ερείπιά του η τέχνη
βρίσκει μια εστία ιδιαίτερη, αλλά επειδή το κτίσμα διατηρεί έναν χαρακτήρα που
επιβάλλεται. Ανεξάρτητα από την ποιότητα μιας παράστασης ή μιας συναυλίας, η
ίδια η προσέλευση του κοινού, η ίδια η συνάθροιση αποκτά το νόημα ενός
συμβάντος κατ’ εξαίρεσιν. Δεν είναι ο συνηθισμένος χώρος μιας «επίσκεψης», δεν
είναι καν ένα μέρος όπου τίθενται σε εμφανή λειτουργία οι μηχανισμοί ενός
καλλιτεχνικού «θεάματος». Όταν λέμε ότι το κτίσμα αυτό είναι υποβλητικό, αυτό
εννοούμε. Το ότι χωρίς να το καταλάβει κανείς παραχωρεί τη διάθεσή του σε μια
δύναμη γεννημένη από την πέτρα και το μάρμαρο και από το ημικύκλιο αυτό που
ευνοεί τις εκπλήξεις.

Σε δύο ώρες η διάθεση έχει εξυψωθεί. Αυτό το κοινό που δίνει ζωή στις
κερκίδες, που θορυβεί όταν έρχεται και που γυρεύει αφορμές για χαριεντίσματα,
όλοι αυτοί οι φιλότεχνοι, οι φιλοθεάμονες, οι φιλοπερίεργοι, οι κοσμικοί στο
τέλος υπόκεινται, λίγο ώς πολύ, στην αρχή που δεσπόζει στο θέατρο. Τους
συγκρατεί κάτι. Είναι η αόριστη υπενθύμιση του ορίου. Είναι αυτή που έρχεται
από εκεί πάνω, από τις δωρικές γραμμές, για να μετριάσει τη ρωμαϊκή
επιδεικτική τάση, την ανυπομονησία να εκφραστεί μια ανάγκη ή ένα πάθος. Ένα
θέατρο που βρίσκεται κάτω από έναν τέτοιο βράχο δεν μπορεί παρά να διδάσκει
μια ορισμένη ισορροπία.

Ανάλογη υποχρέωση έχουν κι εκείνοι που αναλαμβάνουν το δύσκολο έργο να
οργανώσουν έναν θεσμό συνδεδεμένο με τη σημασία αυτού του θεάτρου. Ευτυχώς για
την Αθήνα, το Φεστιβάλ της αποκτά όλο και περισσότερο τα χαρακτηριστικά που
του ταιριάζουν: παλμό και εξισορρόπηση. Ο παλμός ανήκει στη Γιορτή, η
εξισορρόπηση στην Τέχνη. Το Ηρώδειο περιλαμβάνει και τα δύο, και αυτό έγινε
επιτέλους αντιληπτό.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών.