ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Χωροταξική απραξία

Η συνταγματική κατοχύρωση του χωροταξικού σχεδιασμού, υπαγόμενου στη
ρυθμιστική αρμοδιότητα και στον έλεγχο του κράτους, ήδη από το 1975, με το
καινοτόμο για την εποχή του άρθρο 24 του Συντάγματος, δεν αποτέλεσε την ικανή
και αναγκαία συνθήκη για τη διαμόρφωση μιας συστηματικής και δεσμευτικής
χωροταξικής πολιτικής στην Ελλάδα. Στην πραγματικότητα ο χωροταξικός
σχεδιασμός (αρμοδιότητα ΥΠΕΧΩΔΕ) για μία 25ετία δεν ήταν συνδεδεμένος ούτε
επηρέαζε ουσιαστικά τις τομεακές πολιτικές των άλλων υπουργείων (π.χ. ΥΠΕΘΟ,
Μεταφορών, Ανάπτυξης, Γεωργίας, κ.ά.), ενώ το θεσμικό πλαίσιο (Ν. 360/76)
παρέμενε ανενεργό.

Ο νέος νόμος (1999) για τον «Χωροταξικό Σχεδιασμό και την Αειφόρο Ανάπτυξη»,
που ψηφίστηκε με ευρεία συναίνεση στη Βουλή και υποστηρίχθηκε από ολόκληρη την
επιστημονική κοινότητα των χωροτακτών στη χώρα μας, υποσχέθηκε μια νέα,
ολοκληρωμένη και δεσμευτική χωροταξική πολιτική που στηρίζεται σε νέους
θεσμούς διαλόγου, συμμετοχής και διαβούλευσης και σε σύγχρονες δομές και
μηχανισμούς τεχνογνωσίας με αύξηση των διαθέσιμων πόρων (ανθρώπινο δυναμικό,
χρηματοδότηση).

Δυστυχώς όμως, δυόμισι χρόνια μετά την ψήφιση του νόμου, όχι μόνο δεν έχουν
προχωρήσει οι νομικές διαδικασίες που προβλέπονται (Υπουργικές Αποφάσεις, Π.Δ.
κ.ά.) αλλά διαπιστώνεται μία συνεχιζόμενη απραξία σε σχέση με τη διαμόρφωση
και άσκηση μιας σύγχρονης χωροταξικής πολιτικής ενώ ταυτόχρονα έχουν δοθεί
άλλες προτεραιότητες:

– στα μεγάλα έργα υποδομής

– στα έργα που σχετίζονται με τους Ολυμπιακούς Αγώνες

– στην προετοιμασία των νέων δομών για τη διαχείριση των πόρων του Γ’ ΚΠΣ.

Σε προηγούμενο άρθρο μας, πριν από ένα χρόνο («ΤΑ ΝΕΑ» 23/5/2001),
επισημαίναμε ακριβώς τα ίδια προβλήματα, τονίζοντας την ανάγκη το ΥΠΕΧΩΔΕ να
αναδιατάξει τις προτεραιότητές του και να θέσει στο επίκεντρο των στόχων του
τον επιτελικό στρατηγικό χωροταξικό σχεδιασμό για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Ωστόσο
ένα χρόνο μετά, διαπιστώνουμε ότι δεν έχει γίνει κανένα σημαντικό βήμα προς
αυτή την κατεύθυνση.

Αντίθετα, υπάρχει μία υποβάθμιση της σημασίας των στρατηγικών χωροταξικών
παρεμβάσεων και μία έμφαση σε μεμονωμένες ad hoc ρυθμίσεις επιμέρους
προβλημάτων. Ενδεικτικά αναφέρουμε τη στασιμότητα στην προώθηση του Γενικού
Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης, του ρόλου του Εθνικού
Συμβουλίου Χωροταξίας, τη μη θεσμική προώθηση των βασικών στρατηγικών
χωροταξικών σχεδίων (Περιφερειακά, Ειδικά Πλαίσια Χωροταξικού Σχεδιασμού), τη
μη προώθηση του Εθνικού Δικτύου Χωροταξικών Πληροφοριών και ειδικότερα του
Παρατηρητηρίου Χωροταξίας, του ελλείμματος ανθρώπινου δυναμικού και πόρων
στους σχετικούς διοικητικούς μηχανισμούς, το έλλειμμα διαμόρφωσης ενδιάμεσων
θεσμών συμμετοχής και διαβούλευσης, και μηχανισμών επίλυσης περιβαλλοντικών
συγκρούσεων.

Η έμφαση της πολιτικής σε μεμονωμένες και ειδικές ρυθμίσεις (π.χ. ειδικές
ρυθμίσεις για τα Ολυμπιακά Έργα, Ειδικές Χωροταξικές Μελέτες, ΠΕΡΠΟ κ.ά.)
είναι εμφανές ότι υπαγορεύεται:

α) από το αυστηρό χρονοδιάγραμμα των Ολυμπιακών Έργων,

β) από τις πιέσεις των ευρωπαϊκών θεσμών (Δικαστήριο Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων,
Ε.Ε.) και του Συμβουλίου της Επικρατείας, για μη εφαρμογή και εναρμόνιση της
κοινοτικής νομοθεσίας,

γ) από την όξυνση των χωροταξικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων (π.χ.
ανεξέλεγκτες χωματερές, νέα αυθαίρετη δόμηση και κατάτμηση κ.ά.).

Η έμφαση της πολιτικής σε μεμονωμένες και αποσπασματικές ρυθμίσεις παροδικά
«ανακουφίζει» από τα έντονα χωροταξικά προβλήματα της χώρας. Ωστόσο, η μη
ένταξή τους σε έναν ολοκληρωμένο στρατηγικό χωροταξικό σχεδιασμό μακροπρόθεσμα
δημιουργεί προϋποθέσεις περαιτέρω όξυνσής τους.

Η επίλυση αυτών των προβλημάτων προϋποθέτει την ενεργοποίηση μιας
ολοκληρωμένης στρατηγικής χωροταξικής πολιτικής, η οποία δεν έχει διαμορφωθεί
ακόμη στην Ελλάδα σε αντίθεση με όλες σχεδόν τις χώρες της Ε.Ε., στις οποίες
έχουν αναπτύξει και εφαρμόσει από δεκαετίες αντίστοιχες ολοκληρωμένες
στρατηγικές.

Ας μη γίνει, επομένως, το άγχος για την έγκαιρη προετοιμασία των έργων για την
Ολυμπιάδα του 2004 φραγμός στη διαμόρφωση του στρατηγικού χωροταξικού
σχεδιασμού που έχει απόλυτη ανάγκη η χώρα.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.