Ανοίγει ο φάκελος για Μινιόν – Κατράντζο

Φάκελοι τρομοκρατικών χτυπημάτων που από χρόνια είχαν μπει στα συρτάρια της
Αντιτρομοκρατικής, με ελάχιστες πιθανότητες να εντοπιστούν οι δράστες,
ανοίγουν και πάλι, μετά τα στοιχεία που καθημερινά έρχονται στο φως τις
τελευταίες εβδομάδες.

Το Μινιόν λίγες ημέρες μετά την πυρκαγιά άρχισε να λειτουργεί σε κοντινά κτίρια που μέχρι τότε χρησιμοποιούνταν ως βοηθητικά, ανά τμήμα

Ανάμεσά τους και οι εμπρησμοί δύο μεγάλων πολυκαταστημάτων στο κέντρο της
Αθήνας, τον Δεκέμβριο του ’80. Λίγες μέρες πριν από εκείνα τα Χριστούγεννα, η
πρωτοεμφανιζόμενη Επαναστατική Οργάνωση Οχτώβρης ’80 πυρπολούσε με
εμπρηστικούς μηχανισμούς το Μινιόν και το Κατράντζος Σπορ στη συμβολή Αιόλου
με Σταδίου. Η καταστροφή ήταν ολοκληρωτική για το δεύτερο, αφού ακόμη και το
κτίριο στο οποίο στεγαζόταν κρίθηκε κατεδαφιστέο. Η οργάνωση « Οχτώβρης ’80»
εμφανίστηκε στο διάστημα των επόμενων μηνών ελάχιστες φορές ακόμη. Στόχοι της
ήταν πάντοτε πολυκαταστήματα και φαρμακευτικές εταιρείες.

Σύνδεση με Παρίσι

Ήδη από τότε, οι αστυνομικές έρευνες είχαν συνδέσει αυτή την οργάνωση με τον
ΕΛΑ, αλλά και πιθανολογούσαν κάποιας μορφής ανάμειξη της 17 Νοέμβρη. Η γαλλική
επιρροή στις ελληνικές τρομοκρατικές οργανώσεις μάλιστα, είχε επισημανθεί ήδη
από τότε, αφού δεν είχαν περάσει απαρατήρητα από τους ασχολούμενους με την
υπόθεση δύο τρομοκρατικά χτυπήματα στο Παρίσι, παραμονές των Χριστουγέννων του
’78 και του ’79: μεγάλα πολυκαταστήματα της γαλλικής πρωτεύουσας είχαν γίνει
στάχτη από τους μηχανισμούς της οργάνωσης Μαύρα Τριαντάφυλλα για την
Μπουρζουαζία.

Η οργάνωση «Οχτώβρης ’80» είχε θεωρηθεί ένα από τα πολλά παρακλάδια του ΕΛΑ.
Το χτύπημα στα δύο πολυκαταστήματα είχε προκαλέσει την αντίδραση της 17
Νοέμβρη, που σε προκήρυξή της εκδήλωσε την αντίθεσή της στον προσανατολισμό
και την επιλογή των στόχων. Με τη 17 Νοέμβρη φαίνεται ότι συμφωνούσε τμήμα του
ΕΛΑ, όχι όμως και εκείνοι που αποτελούσαν το παρακλάδι «Οχτώβρης ’80». Αυτό το
παρακλάδι, όμως, δεν είχε τη δύναμη να σταθεί πολύ καιρό αυτόνομο και έτσι
τους πρώτους κιόλας μήνες του 1981 μετά από λίγα και πολύ λιγότερο εντυπωσιακά
χτυπήματα με την ίδια μεθοδολογία, αδρανοποιήθηκε ή απορροφήθηκε ξανά στους
κόλπους της «μητρικής» οργάνωσης.

Όμως, οι διωκτικές αρχές, που ολοένα και περισσότερο βλέπουν τη θεωρία των
«συγκοινωνούντων δοχείων» να επιβεβαιώνεται, εκτιμούν ότι αυτή η αντίδραση που
εκφράστηκε στις προκηρύξεις, σήμανε την αρχή διεργασιών στους κόλπους του ΕΛΑ,
που οδήγησε στην αποσκίρτηση σημαντικού τμήματός του. Αυτό το τμήμα, υπό τον
Χρήστο Τσουτσουβή πήρε μεγάλο τμήμα του οπλοστασίου και κινήθηκε αυτόνομα και
κοντά στη 17Ν μέχρι και το 1985, οπότε στη γνωστή συμπλοκή στου Γκύζη ο
Τσουτσουβής σκοτώθηκε.

Ήταν παραμονές Χριστουγέννων του 1980. Η κίνηση στην αγορά της Αθήνας ήταν
πολύ μεγάλη. Το βράδυ της 18ης Δεκεμβρίου, μία ημέρα πριν από την καταστροφή,
στα ταμεία του Μινιόν είχαν καταμετρηθεί είκοσι εκατομμύρια δραχμές εισπράξεις
– το ποσό ήταν αστρονομικό για την εποχή, αλλά και χαρακτηριστικό της
κατάστασης στην οποία βρισκόταν η επιχείρηση. Μάλιστα, η επιχείρηση είχε
εισαγάγει ένα πρωτοποριακό για την εποχή παιχνίδι, που βρισκόταν μόνο στα
ράφια του, έναντι του ποσού του ενός εκατομμυρίου δραχμών. Και αυτά τα
παιχνίδια μαζί με το υπόλοιπο εμπόρευμα έγιναν στάχτη ένα εικοσιτετράωρο
αργότερα.

Διπλό χτύπημα

Το κτίριο της Κατράντζος Σπορ καταστράφηκε και κρίθηκε από την Πολεοδομία κατεδαφιστέο

Το χτύπημα των τρομοκρατών ήταν διπλό και εκδηλώθηκε με διαφορά λίγων λεπτών
στα δύο μεγάλα πολυκαταστήματα της Αθήνας, το Μινιόν και το Κατράντζος Σπορ.
Πριν καν αναληφθεί ευθύνη από την τρομοκρατική οργάνωση, όλοι όσοι είχαν
ξενυχτήσει εκείνο το βράδυ στο κέντρο της Αθήνας – από την ηγεσία της
Αστυνομίας, της Πυροσβεστικής, του υπουργείου Δημόσιας Τάξης, έως τους
ιδιοκτήτες των δύο πολυκαταστημάτων, αλλά και τον τότε πρωθυπουργό Γ. Ράλλη –
έκαναν λόγο για τρομοκρατικό χτύπημα.

Οι προσπάθειες της Πυροσβεστικής να τιθασευτούν οι φλόγες στο Μινιόν ήταν
μάταιες, αφού αμέσως μετά τυλίχθηκε στη φωτιά και ο Κατράντζος. Μέχρι τα
ξημερώματα και τα δύο καταστήματα είχαν γίνει παρανάλωμα του πυρός. Το κέντρο
της Αθήνας είχε παραλύσει και κάθε συγκοινωνία είχε διακοπεί. Το θέμα τής
τουλάχιστον θεαματικής τρομοκρατικής ενέργειας έφτασε μέσα σε ελάχιστες ημέρες
στη Βουλή και έγινε αιτία αντιπαράθεσης ανάμεσα στον Γ. Ράλλη και τον τότε
αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης Ανδρέα Παπανδρέου.

Εντοπισμός των μηχανισμών

Άλλωστε, το κλίμα δεν είχε αποφορτιστεί από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου: στην
επέτειο της φοιτητικής εξέγερσης τον Νοέμβριο του ’80 είχαν σημειωθεί μεγάλα
επεισόδια και είχαν βρει τραγικό θάνατο οι διαδηλωτές Κουμής και
Κανελλοπούλου. Στα ίδια επεισόδια είχε λεηλατηθεί το Μινιόν, που έμελλε ένα
μήνα αργότερα να καταστραφεί.

Οι έρευνες της Αστυνομίας περιορίστηκαν στον εντοπισμό των εμπρηστικών
μηχανισμών, που ωστόσο δεν ήταν ικανοί να ρίξουν ιδιαίτερο φως. Την ίδια
περίοδο είχαν γίνει και κάποιες, ελάχιστες, προσαγωγές υπόπτων στην Ασφάλεια,
αλλά τίποτε περισσότερο. Ο απολογισμός των ζημιών έφτανε στα τρία
δισεκατομμύρια δραχμές, ενώ εκατοντάδες εργαζόμενοι έμεναν άνεργοι: μόνο το
Μινιόν αναγκάστηκε να απολύσει πρόωρα τους 400 έκτακτους εργαζόμενους που είχε
προσλάβει για την περίοδο των εορτών, ενώ άνεργοι έμειναν και οι εργαζόμενοι
του Κατράντζου, αφού την 20ή Δεκεμβρίου ουσιαστικά δεν υπήρχε πλέον κατάστημα.

Λίγους μήνες αργότερα, συνελήφθησαν δύο γυναίκες, αδελφές, οι οποίες
κατηγορήθηκαν για συμμετοχή στους εμπρησμούς. Το κατηγορητήριο όμως εναντίον
τους κατέρρευσε, αφού ουσιαστικά στηριζόταν σε κάποιες μαρτυρίες, σύμφωνα με
τις οποίες είχαν θεαθεί στα πολυκαταστήματα πριν από το ξέσπασμα των
καταστροφικών πυρκαγιών.

Τα υπόλοιπα χτυπήματα

Η Επαναστατική Οργάνωση Οχτώβρης ’80 χτυπά άλλες τρεις φορές μέσα στο 1981:
στη ΔΕΗ Αγίων Αναργύρων (που μερικά χρόνια αργότερα χτυπήθηκε και με ρουκέτα
από τη 17 Νοέμβρη), στο φαρμακείο Μαρινόπουλος επί της οδού Πατησίων, και σε
έξι φορτηγά που ανήκαν σε φαρμακευτική εταιρεία.

Από εκεί και ύστερα δεν «υπέγραψε» κανένα άλλο τρομοκρατικό χτύπημα. Όμως,
εκείνη την περίοδο φαίνεται πως οι ζυμώσεις στο εσωτερικό των οργανώσεων ήταν
έντονες, αφού εμφανίζονταν κατά διαστήματα αρκετές, οι οποίες στη συνέχεια
είτε αδρανοποιήθηκαν είτε ενσωματώθηκαν σε άλλες και κυρίως στον ΕΛΑ.

Καρμπόν με τα χτυπήματα στο Παρίσι

Από τις πρώτες κιόλας ημέρες μετά την καταστροφή των δύο πολυκαταστημάτων,
είχε διατυπωθεί η εκτίμηση από την αστυνομία ότι η «Επαναστατική Ομάδα
Οχτώβρης ’80» προερχόταν από διάσπαση της 17 Νοέμβρη. Μάλιστα, έντονα
διατυπωνόταν η σύνδεση με αντίστοιχα χτυπήματα στη Γαλλία. Οι εμπρησμοί,
λοιπόν, εμφανίζονταν σαν μια θεαματική ενέργεια, που έγινε παραμονές
Χριστουγέννων, αντί των δολοφονιών που σημειώνονταν κάθε χρόνο πριν ή μετά τα
Χριστούγεννα (δολοφονίες Γουέλς, Μάλλιου, Πέτρου και Σταμούλη, αλλά και του
Μπάμπαλη από την οργάνωση «Ιούνης ’78», που όπως είπε το ’85 σε προκήρυξή του
ο ΕΛΑ ήταν δικό του κομμάτι).

Η γαλλική επιρροή

Παράλληλα, αυτοί οι εμπρησμοί που πλέον επανεξετάζονται υπό το πρίσμα των νέων
στοιχείων που έχουν προκύψει τις τελευταίες εβδομάδες, είχαν θεωρηθεί από τότε
«παράλληλη ενέργεια», που συνέδεε όμως τις ελληνικές τρομοκρατικές οργανώσεις
με αντίστοιχες ομάδες στη Γαλλία: η γαλλική επιρροή είναι εντυπωσιακό ότι είχε
παρατηρηθεί και διαπιστωθεί από τότε. Η άποψη του παράλληλου χτυπήματος,
λοιπόν, έλεγε ότι οι Έλληνες τρομοκράτες προτίμησαν να ενεργήσουν ακριβώς όπως
έκαναν οι Γάλλοι τρομοκράτες και να χτυπήσουν το επιχειρηματικό κύκλωμα: τα
Χριστούγεννα του ’78 είχαν καταστρέψει το «Φοσόν» και την επόμενη χρονιά το
«Μπαζάρ ντ’ οτέλ ντε Βιλ» στο Παρίσι. Την ευθύνη είχαν αναλάβει τα «Μαύρα
Τριαντάφυλλα για τη Μπουρζουαζία».

Στις προκηρύξεις, μάλιστα, εκφραζόταν εχθρότητα προς το κεφάλαιο και αντίθεση
προς τον υπερκαταναλωτισμό. Και οι Έλληνες τρομοκράτες εκφράζουν τον ίδιο με
τους Γάλλους προβληματισμό.

Η προκήρυξη

Για την ίδια την οργάνωση, που ανέλαβε την ευθύνη για τις καταστροφές στην
Αθήνα, με προκήρυξη που έστειλε στις εφημερίδες στις 22 Δεκεμβρίου του ’80, οι
αρχές είχαν εκφράσει δυσπιστία για το κατά πόσο ήταν αυτόνομη ή καινούργια.
Από τότε είχαν διατυπωθεί εκτιμήσεις ότι επρόκειτο για παρακλάδι είτε της 17
Νοέμβρη είτε του ΕΛΑ. Στην προκήρυξη πάντως, που διαβάστηκε αρκετές φορές στην
πορεία των επόμενων χρόνων, δεν πέρασαν απαρατήρητες εκφράσεις που θύμιζαν τη
φρασεολογία και άλλων οργανώσεων, όπως και της 17 Νοέμβρη. Για τους
εμπρησμούς, λοιπόν, έγραφαν: «Στο καθεστώς της εκμετάλλευσης, της τρομοκρατίας
και της μιζέριας πρέπει να του βάλουμε καθημερινά εμπόδια στη λειτουργία του,
να εμποδίζουμε να πραγματοποιούνται αυτά που αποφασίζουν τ’ αφεντικά. Να
αποχτάμε ολοένα και περισσότερο τη δυνατότητα να αποφασίζουμε και να
επιβάλουμε έμπρακτα τις αποφάσεις μας, για το τι θα γίνουν όλα αυτά που
παράγουμε:

* Να απαλλοτριώνουμε ό,τι χρειαζόμαστε για τις ανάγκες μας, από τ’
αφεντικά.

* Να χτυπάμε τ’ αφεντικά και τα όργανά τους.

* Να αρνηθούμε έμπρακτα τη νομιμότητα και τις αξίες της κοινωνίας των
αφεντικών.

* Η επαναστατική βία λιγοστεύει τις δυνατότητές τους και το χρόνο τους.

* Η παράνομη δράση όπλο στα χέρια των προλετάριων και όλων των
εκμεταλλευομένων».

Επισήμως, πάντως, η 17 Νοέμβρη είχε διαφωνήσει με τις συγκεκριμένες επιλογές
στόχων και είχε διατυπώσει επικρίσεις σε προκήρυξή της, λίγους μήνες αργότερα.

«Δακρυσμένοι βλέπαμε το ΜΙΝΙΟΝ να καταρρέει»

«Χωρίς καθυστέρηση ξύπνησα τη γυναίκα μου και τρέξαμε στην Πατησίων. Το θέαμα που αντικρύσαμε ήταν φοβερό», δήλωνε ο Γ. Γεωργακάς, ιδιοκτήτης του ΜΙΝΙΟΝ

Μπροστά στα φλεγόμενα καταστήματά τους είχαν περάσει το βράδυ της 19ης προς
την 20ή Δεκεμβρίου οι ιδιοκτήτες τους. Το ζεύγος Γεωργακά, του Μινιόν, όπως
και ο Δ. Κατράντζος με τη σύζυγό του προσπαθούσαν να φανούν ψύχραιμοι. Οι
πρώτες τους αντιδράσεις, την επόμενη ημέρα, ήταν πως τα καταστήματά τους, που
απασχολούσαν εκατοντάδες εργαζομένους, θα λειτουργούσαν και πάλι, και μάλιστα
σύντομα.

Ο Γ. Γεωργακάς, που πέθανε πρόσφατα, περιέγραφε στα «ΝΕΑ» στο φύλλο της 20ής
Δεκεμβρίου του 1980: «Ήταν 3.30 τα ξημερώματα και ετοιμαζόμουν να κοιμηθώ.
Ξαφνικά, το τηλέφωνο χτύπησε και ακούστηκε μια φωνή απελπισμένη. Ήταν ο
νυχτοφύλακας, ο οποίος με λυγμούς φώναζε “αδελφούλη, τρέξε, αδελφούλη, τρέξε,
καιγόμαστε”. Ο νυχτοφύλακας ήταν συγγενής μου, γι’ αυτό με αποκάλεσε έτσι.
Χωρίς καθυστέρηση ξύπνησα τη γυναίκα μου και τρέξαμε στην Πατησίων. Το θέαμα
που αντικρύσαμε ήταν φοβερό. Το μαγαζί, το καμάρι αυτό του εμπορικού κόσμου,
ήταν τυλιγμένο στις φλόγες. Τρέχαμε μαζί με τη γυναίκα μου σε κάθε γωνιά του.
Την κρατούσα από το χέρι και κλαίγαμε. Δεν μπορούσα να το πιστέψω. Η φωτιά
απλώθηκε γρήγορα σ’ όλους τους ορόφους, δεν μπορέσαμε να περισώσουμε τίποτα.
Τα μάρμαρα και τα τσιμέντα έπεφταν στο δρόμο. Φωνάζαμε στους πυροσβέστες να
σβήσουν όσο το δυνατόν πιο γρήγορα, αλλά στάθηκε αδύνατο. Ανήμποροι να
αντιδράσουμε, δακρυσμένοι βλέπαμε το ΜΙΝΙΟΝ να καταρρέει».

Τα 50 χρόνια της «Κατράντζος»

Λίγα μέτρα μακρύτερα, επαναλαμβανόταν το ίδιο δραματικό σκηνικό. Ένα ανάλογο
τηλεφώνημα από τον νυχτοφύλακα πήρε στο σπίτι του στο Ψυχικό ο Δ. Κατράντζος.
Η φωτιά είχε ξεκινήσει από τον έβδομο όροφο. Εκείνη τη χρονιά η εταιρεία
«Κατράντζος» γιόρταζε τα πενήντα χρόνια από την ίδρυσή της. Ελάχιστες ημέρες
μετά την πυρκαγιά και την απόφαση της Πολεοδομίας να κατεδαφιστεί ως
επικίνδυνο, πλέον, το κτίριο, τα γραφεία της εταιρείας μεταφέρθηκαν στις
αποθήκες που διατηρούσε, στη Νέα Χαλκηδόνα.

Το Μινιόν λίγες ημέρες μετά την πυρκαγιά άρχισε να λειτουργεί σε κοντινά
κτίρια που μέχρι τότε χρησιμοποιούνταν ως βοηθητικά, ανά τμήμα.

Ωστόσο, το πλήγμα στην εμπορική κίνηση ήταν τεράστιο και δεν αφορούσε μόνο τις
δύο επιχειρήσεις, αφού ζημιές είχαν υποστεί από την πυρκαγιά και δεκάδες ακόμη
μικρότερες επιχειρήσεις, κυρίως κοντά στο Μινιόν. Την ίδια στιγμή το κέντρο
της Αθήνας, επί ημέρες, ήταν ουσιαστικά απροσπέλαστο και λόγω της κατεδάφισης
του κτιρίου του Κατράντζου, πράγμα που σήμαινε ζημιές και για τον υπόλοιπο
εμπορικό κόσμο του ιστορικού κέντρου, παραμονές των γιορτών.