ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πανεπιστήμια και χωροταξία

Την ώρα που τα περισσότερα Πανεπιστήμια της χώρας είναι κλειστά λόγω της
απεργίας του διδακτικού προσωπικού και πολλοί φοιτητές δεν μπορούν να πάρουν
πτυχίο, η κυβέρνηση αντί να εγκύψει στο πρόβλημα με σοβαρότητα και να
αναλογιστεί τις ευθύνες της, εξαγγέλλει την ίδρυση νέων Πανεπιστημίων και ΤΕΙ
και 49 νέων Τμημάτων, ως εάν οι πόροι για την Παιδεία να είναι επαρκείς.

Με την πρόσφατη απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου (20.6.2002) αποφασίστηκε η
χωροταξική ανάπτυξη της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης της χώρας έως και το 2010. Με
στόχο να καλυφθούν όλες οι περιφέρειες της χώρας με τουλάχιστον 1 Πανεπιστήμιο
η κάθε μία και όλοι οι νομοί της χώρας με τουλάχιστον ένα Τμήμα ΑΕΙ ή ΤΕΙ,
αποφασίστηκε η ίδρυση 2 νέων Πανεπιστημίων (Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδος και
Δυτικής Μακεδονίας), ενός ΤΕΙ (Περιφέρεια Ιονίων Νήσων) και 46 νέων Τμημάτων
σε παλαιά και νέα Τμήματα διάσπαρτα σε διάφορες πόλεις της χώρας.

Η απόφαση αυτή προσπαθεί να ισορροπήσει τα πολυάριθμα αιτήματα των τοπικών
κοινωνιών και των εκπροσώπων τους: δήμαρχοι, νομάρχες, βουλευτές και υπουργοί.
Περισσότερες από 270 προτάσεις είχαν συσσωρευτεί στο υπουργείο Παιδείας για
ίδρυση Τμημάτων σε δεκάδες πόλεις της χώρας, ενώ το πλέγμα των κοινωνικών
πιέσεων και της εκλογικής πελατείας γινόταν όλο και περισσότερο πιεστικό, εν
όψει και των επερχόμενων δημοτικών εκλογών: Αίγιο, Αίγινα, Αιδηψός, Αμαλιάδα,
Άρτα, Βέροια, Γρεβενά, Διδυμότειχο, Δράμα, Έδεσσα, Ζάκυνθος, Ηγουμενίτσα,
Θάσος, Καβάλα, Καλαμάτα, Καστοριά, Κατερίνη, Κεφαλονιά, Κιλκίς, Κοζάνη, Κως,
Λαμία, Λευκάδα, Ληξούρι, Λιβαδειά, Μέγαρα, Μεσολόγγι, Μουδανιά, Μυτιλήνη,
Νάουσα, Ναύπακτος, Νεστόριο, Νιγρίτα, Πύργος, Σαλαμίνα, Σέρρες, Σιδηρόκαστρο,
Σπάρτη, Φλώρινα.

Πολλές από αυτές τις πόλεις που κέρδισαν ένα Τμήμα, θεωρούν πλέον ότι
εξασφάλισαν το εισιτήριο για την ευημερία και την ανάπτυξη, ενώ οι εκπρόσωποί
τους μπορούν τώρα να «καυχώνται» γιατί αυτό επετεύχθη με τη δική τους
παρέμβαση και διαμεσολάβηση.

Η λανθασμένη αντίληψη ότι η ίδρυση και λειτουργία ενός Τμήματος ΑΕΙ ή ΤΕΙ σε
μία πόλη συμβάλλει απαραίτητα στην τοπική και περιφερειακή ανάπτυξη, έχει
δυστυχώς εμπεδωθεί στην ελληνική περιφέρεια και σ’ αυτό έχει συντελέσει το
ίδιο το πελατειακό πολιτικό σύστημα που αναπαράγεται. Ωστόσο, όπως έχει
αποδειχθεί στις περασμένες δεκαετίες, ο χωροταξικός κατακερματισμός και η
ανορθολογική διασπορά Τμημάτων του ίδιου ΑΕΙ ή ΤΕΙ σε πολλές πόλεις (π.χ.
Αιγαίο, Θεσσαλία) που υπαγορεύθηκε από ad hoc πιέσεις χωρίς να εντάσσεται σε
ένα ολοκληρωμένο προγραμματισμό, έχουν οδηγήσει σε τεράστια προβλήματα την
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση στην Ελλάδα: ελλείψεις υποδομών και προσωπικού,
ελλείψεις κρίσιμης μάζας που απαιτείται για την εκπλήρωση του βασικού
εκπαιδευτικού ρόλου του Πανεπιστημίου και την εγγύηση της ποιότητας της
εκπαίδευσης και έρευνας, τάσεις μετακίνησης των μελών ΔΕΠ και των φοιτητών,
κατασπατάληση πόρων.

Τα Πανεπιστήμια δεν μπορεί να χρησιμοποιούνται με αλόγιστο τρόπο ως εργαλείο
περιφερειακής πολιτικής (βλ. προηγούμενο άρθρο «ΤΑ ΝΕΑ» 12.9.2001) και πολύ
περισσότερο δεν μπορεί η ανάπτυξή τους να υποτάσσεται στη λογική της
ισορροπίας του πελατειακού πολιτικού συστήματος. Οφείλουμε επίσης μία ακόμη
επισήμανση: η απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου, για διεύρυνση της
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης που συνεπάγεται σημαντικές νέες επενδύσεις σε
υποδομές και προσωπικό (που δεν έχουν εκτιμηθεί), αποπροσανατολίζει από τα
οξυμμένα προβλήματα που έχουν σωρευτεί στα υπάρχοντα Πανεπιστήμια.

Είναι όμως ιδιαίτερα προκλητικό, από τη μια πλευρά η κυβέρνηση, έχοντας
καθηλώσει εδώ και μια δεκαετία την κρατική χρηματοδότηση των Πανεπιστημίων στο
50% του κοινοτικού μέσου όρου, να αρνείται να αντιμετωπίσει το σοβαρότατο
συνταξιοδοτικό και μισθολογικό πρόβλημα των πανεπιστημιακών, και από την άλλη
πλευρά να έρχεται να «διασπείρει» 49 νέα Τμήματα και 2 Πανεπιστήμια,
μετατοπίζοντας έτσι τους πόρους σε άλλες προτεραιότητες. Το αίτημα ενός
ορθολογικού επανασχεδιασμού του χάρτη της πανεπιστημιακής παιδείας, που θα
υπαγορεύεται από νέα κριτήρια και αρχές παραμένει επίκαιρο όσο ποτέ. Το πρώτο
βήμα είναι η έναρξη ενός επιστημονικού διαλόγου για τα γνωστικά αντικείμενα
που θεραπεύουν ομοειδή Τμήματα, ο εντοπισμός του κατακερματισμού των
επιστημών, της πρόωρης εξειδίκευσης και της σχέσης εγκυκλίου παιδείας και εξειδίκευσης.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.