Τζελ, σκουλαρίκι και… παραμόρφωση

Με σκουλαρίκια, με φαρδιά παντελόνια και κοτσίδες, με κοιλίτσες έξω, συνήθως
να σέρνονται στους καναπέδες απέναντι από γονείς που εξανίστανται για την
αδιαφορία τους ή αίφνης υπερώριμα, με σκέψη και κρίση που δεν επιδεικνύουν οι
γονείς, αναλαμβάνουν να ισορροπήσουν και να εκτονώσουν τις οικογενειακές
συγκρούσεις, με παρατηρήσεις καταλυτικές ή ακόμη παραδομένα στη διαρκή
διασκέδαση ή και στο κυνήγι του σουξέ, όπως τα μπιγκμπραδερόπαιδα, τα μοντέλα
των νέων που προβάλλονται από το τηλεοπτικό θέαμα μοιάζουν με καρικατούρες,
μια παρωδία νιάτων, η οποία αποκαλύπτει και τη δική μας αντίληψη για τη
νεανική ηλικία.

Διαχωρίζουμε τα εξωτερικά στοιχεία της νεανικής επαναστατικότητας, τα
ενδυματολογικά, τα σωματικά, τη νεανική αργκό, τις σκανδαλιές και με μια
ρομαντική επιμονή τα αναδεικνύουμε σαν τα ιδανικά τής ανεμελιάς. Οι ηθοποιοί,
οι οποίοι ερμηνεύουν νεανικούς ρόλους στα σίριαλ της φετινής σεζόν, Δημήτρης
Καρούμπαλης («Δέκα λεπτά κήρυγμα»), Μαρούσα Στρογγιόγλου («Άκρως
οικογενειακόν»), Χάρης Βόρκας («10 λεπτά κήρυγμα») και Αιμιλία Βασιλακάκη
(«Κάπου σε ξέρω») έχουν τη δική τους αντίληψη για τους νεαρούς ήρωες, στους
οποίους βρίσκουν κοινά χαρακτηριστικά με τους νέους όλων των εποχών, άρα και
μεταξύ τους, και στις σχέσεις τους με τους γονείς και τον «ζαμανφουτισμό», άρα
στα εξωτερικά χαρακτηριστικά, που είναι ίδια στα νιάτα όλων των εποχών.

Ωστόσο, η τηλεοπτική εικόνα είναι πιο σύνθετη. Βασίζεται στα απομεινάρια της
φαντασίωσης που άφησε εκείνο το ρεύμα της σκέψης του 19ου αιώνα που έβαζε τον
τρελό, τον καλλιτέχνη, τον άγριο και το παιδί στο ίδιο ακριβώς πλάνο σαν
σύμβολα της άρνησης των κανόνων του πολιτισμού, που βρίσκονται κρυμμένα κάτω
από τον σωρό των συμβάσεων και των καταναγκασμών του συστήματος. Βάζουμε τη
νεότητα σε βάθρο για να τη μετατρέψουμε σε ιδανικό της ζωής των ενηλίκων
(απόδειξη ότι οι ρόλοι των γονιών έχουν πολλά από τα στοιχεία της ανωριμότητας
των εφήβων στα ίδια σίριαλ), ενώ ό,τι αναγνωρίζουμε στους νέους είναι τα
εξωτερικά χαρακτηριστικά της ηλικίας τους, τα οποία μας βολεύει ιδίως στα
τηλεοπτικά θεάματα να τα συνδυάζουμε με εκείνη την παραπλανητική ωριμότητα,
που νομίζουμε πως διαθέτουν.

Στην πραγματικότητα τα μοντέλα αυτά των νιάτων είναι άκρως
καταναλωτικά, καθώς εκτονώνουν την ουσία των αντιθέσεων που έχουμε μάθει να
χαρακτηρίζουμε ως «χάσμα γενεών», κερδίζουν τη «συμμετοχή» στο θέαμα του
νεανικού κοινού διά της ταύτισής του με συμπεριφορές ή τρόπο ενδυμασίας που
έχει αναφορές στην κουλτούρα τους, ενώ παράλληλα γοητεύουν και αναπαύουν τους
ενηλίκους, καθώς πουθενά στο συντηρητικό τηλεοπτικό θέαμα δεν υπάρχει ρήξη,
δυσάρεστο τέλος, ανατροπή, παρά μόνον αγαπησιάρικη εκτόνωση των συγκρούσεων.

Στην πραγματικότητα θολώνουμε τα σύνορα μεταξύ των ηλικιών από νοσταλγία για
τη θεία παιδική ελαφρότητα. Ωστόσο, η τάση αυτή της εποχής βολεύει άριστα και
τις βιομηχανίες των αιώνιων νιάτων – κρέμες, πλαστικές επεμβάσεις, βιομηχανία
διατροφής και fitness κ.λπ. – αλλά και τις βιομηχανίες εξασφάλισης μελών για
τις στρατιές των καταναλωτικών «προϊόντων» της σοουμπίζνες, όπως είναι οι
μπιγκμπραδερικές εκπομπές.

Συμπαθητικοί, οργισμένοι, αφομοιωμένοι

Ο γιος με κοτσίδα και χαμόγελο, η μάνα και η γιαγιά που τον νταντεύουν και ο πατέρας, που τον ανταγωνίζεται σε ανωριμότητα, χωρισμένος με τη μάνα, όλοι μια χαρούμενη οικογένεια, αγαπημένη, όπου κανένα πρόβλημα δεν είναι ούτε πραγματικά μεγάλο ούτε άλυτο, αρκούν μόνο «10 λεπτά κήρυγμα»

Το γοητευτικό στοιχείο που ντοπάρεται από τα τηλεθεάματα είναι η
ευθύβολη κριτική των παιδιών – πόσες φορές έχουμε μείνει εμβρόντητοι από τις
παρατηρήσεις πιτσιρικάδων για πρόσωπα και καταστάσεις. Παραβλέπουμε πόσο
άχρηστη είναι παράλληλα (Πεσόα). Γιατί δεν έχουν το βάθος της σκέψης και τα
εργαλεία της ωριμότητας για να της δώσουν συνέχεια, να τη συνδυάσουν με τα
δεδομένα της ζωής.

Στο σίριαλ, για παράδειγμα, «Δέκα λεπτά κήρυγμα» ο έφηβος πρωταγωνιστής είναι
γιος χωρισμένων γονιών, οι οποίοι διατηρούν μεν καλή σχέση μεταξύ τους, αλλά
τους βλέπουμε ανώριμους, να μην ξέρουν τι θέλουν, απέναντι σε ένα παιδί που
παρουσιάζει εξαιρετική ωριμότητα και ισορροπία, πηγαινοέρχεται από τον έναν
στον άλλον ανώδυνα και κάνει μόνο εφηβικές «αταξίες», μυστικά παρτάκια,
φλερτάκια, έχει κοτσίδα και οι φίλοι του βάζουν τζελ στο μαλλί και ακούνε
δυνατή μουσική.

Το σίριαλ προσπαθεί να αναδείξει τα στοιχεία των καθημερινών παρεξηγήσεων που
μπορεί να συμβαίνουν μεταξύ των γονιών και των παππουδογιαγιάδων από τη μία
και των βλασταριών τους από την άλλη. Όλα, βέβαια, σε κλίμα τρυφερότητας,
αγάπης, φαιδρών συγκρούσεων που εκτονώνουν την αληθινή αίσθηση αντίστοιχων
καταστάσεων στην πραγματική ζωή. Στο ένα σπίτι ο γιος, η γιαγιά που έχει τη
φροντίδα του νοικοκυριού και η μάνα, η οποία εργάζεται, ενώ ο πατέρας μένει με
τη φίλη του, η οποία είναι και γραμματέας του στην αντιπροσωπεία αυτοκινήτων
που διαθέτει.

Τα ερωτικά σκιρτήματα της μάνας, που προσπαθεί να «φτιάξει τη ζωή της»,
προκαλούν την αντίδραση της γιαγιάς, η οποία όχι μόνο έχει την παραδοσιακή
αντίληψη, ότι μια μάνα πρέπει να μένει πιστή στο παιδί της, αλλά και επειδή
δεν αντέχει τις αλλαγές, έχει τη «δυσκαμψία» της ηλικίας. Οι δύο γυναίκες
κάνουν διάφορες φαιδρότητες προκειμένου να μην καταπιέσουν το παιδί ή να
μάθουν «μυστικά» του – αν έχει δεσμό με μια ώριμη κυρία ή αν καπνίζει – ενώ ο
μικρός παραμένει αθώος και αλώβητος από την ανοησία γύρω του.

Αυτός άλλωστε εμφανίζεται ως ο αυθόρμητος και ο ώριμος της οικογένειας και
αμέσως κατανοεί την ανάγκη της μάνας για «γκόμενο». Θέλει να την σπρώξει
κιόλας να αποκτήσει ερωτική σχέση, γιατί καταλαβαίνει τις ανάγκες της
περισσότερο και από την ίδια, που δεν μπορεί να απαλλαγεί από τις συμβάσεις.
Επιθυμούμε έναν τέτοιο ρόλο για τα παιδιά, μας αρέσει να είναι η ευθυκρισία
τους αποτέλεσμα ωριμότητας, βασισμένη σε ουσιαστικές ψυχολογικές και
συναισθηματικές διεργασίες;

Ωστόσο, το σίριαλ «λειτουργεί» με την αναπαραγωγή των πιο ακραίων
χαρακτηριστικών στοιχείων, με τα οποία είναι εύκολη και ανώδυνη η ταύτιση νέων
ή και γονιών με παρόμοιες οικογενειακές καταστάσεις. Η δημόσια «εικόνα» του
νέου αναδομείται με την πρόσθεση καθησυχαστικών χαρακτηριστικών. Η ανάλαφρη
σκηνοθεσία εκτονώνει τις αντιθέσεις, ενώ η υπερβολή, που μετατρέπει σε
καρικατούρες τους χαρακτήρες, παράγει τις απολαύσεις του επιφανειακού, της
απελευθέρωσης από το κοινωνικό, το περιεχόμενο και τη λογική – αυτό κυρίως για
τους ενηλίκους.

Χάρης Βόρκας, «10 λεπτά κήρυγμα»

Είμαστε 90% μέσα

«Οι χαρακτήρες που κάνουμε είναι κατά 90% κοντά στα σημερινά παιδιά. Άλλωστε,
οι σημερινοί έφηβοι φορούν σκουλαρίκια, βάφουν τα μαλλιά τους. Μάλιστα, επειδή
το έχουμε συζητήσει και με τη σεναριογράφο μας Ντίνα Παντελέων, διαπιστώσαμε
πως οι ρόλοι στη σειρά να είναι πιο “σοφτ”. Πάντως, ορισμένα πράγματα δεν
αλλάζουν. Όπως η υπερπροστατευτικότητα των γονέων, για παράδειγμα, ή η
επαναστατική διάθεση των νέων, η οποία όμως μετά τα 24-25 αμβλύνεται».

Δημήτρης Κουρούμπαλης, «10 λεπτά κήρυγμα»

Κοινό χαρακτηριστικό η επανάσταση χωρίς λόγο

«Τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ενδεχομένως να διαφέρουν ανάμεσα στους
“τηλεοπτικούς” και στους “κανονικούς” εφήβους. Ωστόσο, η διάθεση για
επανάσταση χωρίς λόγο μένει η ίδια. Κοινό σημείο, επίσης, είναι πως οι νέοι
έχουν έναν ιδιαίτερο τρόπο να σκέπτονται τα πράγματα, που όσο σωστός κι αν
είναι τον απαρνιούνται με την πάροδο του χρόνου και αυτό είμαι μάλλον φυσικό
επόμενο. Έχουν έλλειψη σιγουριάς για τον εαυτό τους αλλά και οι άλλοι δεν τους
πολυεμπιστεύονται. Ο τύπος που υποδύομαι, o Λεωνίδας, όταν πρόκειται για
ζαβολιά ή σκανδαλιά έχει τρομερή αυτοπεποίθηση. Στις συναναστροφές του όμως
είναι ανασφαλής. Κάθε ίχνος ψυχραιμίας εξαφανίζεται στην περίπτωση που κάποιος
κλονίσει τον κόσμο του. Ένα άλλο χαρακτηριστικό είναι ο ζαμανφουτισμός τους. Ο
οποίος με την πάροδο του χρόνου εξαλείφεται.

Η εικόνα που βγάζω μέσα από το σίριαλ λειτουργεί ως καθρέφτης για τον κόσμο.
“Είσαι ίδιος ο γιος μου» μου”, μου είπε κάποτε ένας πατέρας, ενώ ένας
πιτσιρικάς μια φορά με χτύπησε φιλικά στον ώμο και μου είπε “μην ανησυχείς,
όλες οι γιαγιάδες ίδιες είναι”, εννοώντας την τηλεοπτική γιαγιά μου, Κάρμεν Ρουγγέρη».

Αιμιλία Βασιλακάκη, «Κάπου σε ξέρω»

Με χιούμορ εκφράζουν τον θυμό τους

«Η Αναστασία τού σίριαλ είναι ένα παιδί το οποίο, αν εξαιρέσει κάποιος την
ιδιαιτερότητα του οικογενειακού περιβάλλοντος, μεγαλώνει αυτόνομα, όπως μέσες
άκρες όλα τα σημερινά παιδιά της ηλικίας της. Μάλιστα θα έλεγα πως οι έφηβοι
αντιμετωπίζουν με κυνισμό τα πράγματα, βγαίνουν στη ζωή πιο γρήγορα απ’ ό,τι
σε άλλες εποχές. Η ηρωίδα που υποδύθηκα δεν διαφέρει, λαμβάνοντας υπόψη ότι
είναι χαϊδεμένο παιδί, όπως και οι συνομήλικοί της. Από την άλλη, έχουν νεύρο,
νιώθουν θυμό που τον εκφράζουν με δόση χιούμορ, καυστικού συνήθως, με το οποίο
αντιμετωπίζουν τις διάφορες καταστάσεις. Επίσης αυτοσαρκάζονται και
διακρίνονται από ευθύτητα και αμεσότητα. Θυμάμαι πως όταν ήμουν στην ηλικία
τους τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Οι νέοι τότε ήμασταν πιο ρομαντικοί,
συνεσταλμένοι, ντροπαλοί και δεν μιλούσαμε εύκολα και ανοιχτά όπως σήμερα,
ακόμα και για καταστάσεις, πρόσωπα ή σχέσεις όπως εκείνη του σίριαλ.

Η εικόνα που έβγαζα στη σειρά ήταν ενός αγοροκόριτσου και σίγουρα δεν έχει
σχέση με την αντίστοιχη των σημερινών κοριτσιών. Εκείνα φροντίζουν τη
θηλυκότητα τους, την κομψότητα τους, αλλά ανάμεσά τους κυκλοφορούν κοπέλες που
ντύνονται όπως η Αναστασία. Ενδεχομένως μπορεί με το συγκεκριμένο ντύσιμο να
εκφράζει πως την απασχολούν άλλα πράγματα και όχι πρωτίστως η εμφάνισή της.
Όταν όμως παρουσιάστηκε, σύμφωνα με το σενάριο, ένα αγόρι στον ορίζοντα την
είδαμε να προσέχει τη θηλυκή εικόνα της».

Μαρούσα Στρογγιόγλου, «Άκρως οικογενειακόν»

Τα ίδια προβλήματα

«Οι ήρωες της σειράς ανταποκρίνονται στην εικόνα των σημερινών νέων. Οι
αντιδράσεις, το ντύσιμο, τα γούστα στη μουσική είναι ίδια. Ενδεχομένως να
αλλάζει η μόδα με την πάροδο του χρόνου. Όμως δεν βρίσκω μεγάλες διαφορές.
Άλλωστε τα προβλήματα παραμένουν ίδια. Το βλέπω και από τα λεγόμενα των
17άρηδων που μας μιλούν στον δρόμο όταν μας αναγνωρίζουν. Ταυτίζονται με τους
ήρωες που κάνουμε. Ίσως οι δεσμοί γονέων – παιδιών, όπως είναι στο σίριαλ, να
απέχουν λίγο από την πραγματικότητα, αλλά αυτό αντιλαμβάνεστε πως συμβαίνει
για εξυπηρετηθεί η τηλεοπτική πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά, ο κόσμος φαίνεται
να συμπάσχει. Ένας μάλιστα στον δρόμο με σταμάτησε και με ρώτησε γιατί μαλώνω
συνέχεια με τον αδελφό μου. Με τα παιδιά από το “10 λεπτά κήρυγμα” έχουμε
συζητήσει, επειδή τυχαίνει να κάνουμε γυρίσματα στο ίδιο πλατό, αυτά που
αντιμετωπίζουμε, ως ρόλοι, και έχουμε καταλήξει πως και οι έξι ήρωες θα
μπορούσαν να κάνουν παρέα».

Ώριμα παιδιά, ανώριμοι γονείς

Σε σίριαλ όπως το «Άκρως Οικογενειακόν» (ΑΝΤ1) που υπάρχουν ρόλοι
σχεδόν για όλες τις φάσεις της παιδικής και της εφηβικής ηλικίας, καθώς η
οικογένεια έχει τέσσερα παιδιά, εκ των οποίων το μικρότερο είναι ένα 10χρονο
κοριτσάκι, βλέπουμε ότι το βάρος της ωριμότητας πέφτει στη μικρούλα. Μιλάει
σαν μικρομέγαλη – άλλωστε τη χρησιμοποίησαν και σε σόου, όπως της Ρούλας
Κορομηλά, για να παριστάνει τη συμπαρουσιάστρια με τον φωτογενή μικρομεγαλισμό
της ­, είναι πάντα καλό παιδί και είναι ο καταλύτης των δύσκολων στιγμών. Το
σενάριο εκφράζει την κυρίαρχη επιθυμία της εποχής, να έχουμε τα προνόμια όλων
των ηλικιών, την αξιολάτρευτη επιπολαιότητα της νεότητας με την αυτονομία της
ωριμότητας. Στην τηλεόραση, η σύνθεση των στοιχείων είναι ειρηνική και εύκολη.

Η κόρη της βουλευτού Μαρίας Καβογιάννη στο «Κάπου σε ξέρω» (Mega) είναι μια
έφηβη αγοροκόριτσο, που διαθέτει όση ωριμότητα και συνέπεια λείπει από τη
ζουμπουρλή και ανόητη μάνα. Όχι ότι παιδιά που ζουν σε συνθήκες τρέλας δεν
αναπτύσσουν επιβιωτικές αντίρροπες συμπεριφορές. Ωστόσο, η μικρή στο σίριαλ
μοιάζει τουλάχιστον 40χρονη, πολύπειρη της ζωής. Πόση ανακούφιση για την
κοινωνία των ημερών να ανασχεδιάζει το μέλλον της με βάση την «ωριμότητα» των
παιδιών απέναντι σε ανώριμους γονείς.

Το σίριαλ δίνει ανάγλυφα τη σύγχρονη τάση να υιοθετούν οι μεγάλοι τους ρόλους
των παιδιών, ανώριμοι, ανόητοι, έχοντας ξέφρενη την επιθυμία για ανευθυνότητα,
ενώ τα παιδιά αναλαμβάνουν να φέρουν την ισορροπία επιδεικνύοντας σοβαρότητα
ενηλίκου. Ο πατέρας Σάκης Μπουλάς στο «Δέκα λεπτά κήρυγμα» είναι ό,τι θα
έπρεπε να είναι ο γιος, ανεύθυνος, φλερτάκιας, που δίνει το τηλέφωνό του στην
όμορφη φίλη του γιου και «δεν τρέχει τίποτε». Στην αληθινή ζωή ένας τέτοιος
πατέρας προκαλεί βαθιές ανισορροπίες στην ψυχοσύνθεση του εφήβου. Στο σίριαλ ποτέ.

Και το «φρικιό»

Ο Λάζαρος της σειράς «Είσαι το ταίρι μου» υπήρξε ο πιο συμπαθητικός χαρακτήρας
«φρικιού» της ελληνικής τηλεόρασης. Με το πορτοκαλί ιροκουά μαλλί, με το
ιγκουάνα, τον Μήτσο, με την ατίθαση συμπεριφορά και την αδυναμία σε «ουσίες»,
που όμως έλεγε ότι εγκατέλειψε για να τηρηθούν οι συμβάσεις προφανώς μια
οικογενειακής σειράς, αλλά, πάντως, ο χαρακτηριστικός νέος χωρίς σκοπό,
τσαμπατζής, χωρίς σεβασμό, χωρίς αξίες, χωρίς οικογένεια. Είναι αυτός στο
τέλος που παίρνει τη μοιραία γυναίκα της ζωής τού φίλου και συγκάτοικου, του
μοναδικού ανθρώπου με τον οποίο φαινόταν να έχει συναισθηματικό δέσιμο,
αποδεικνύοντας πως δεν έχει καμία επίγνωση κανόνων, απελευθερωμένος από τις
συμβάσεις. Ανατροπέας ο Λάζαρος; Και όμως. Στο σίριαλ έχει και τη
συναισθηματική του έκρηξη, τη στιγμή του αποχωρισμού με τον φίλο του, και τον
σεβασμό προς τους κανόνες καθώς πάει να πάρει το κορίτσι καλοντυμένος και
έχοντας εγκαταλείψει το πορτοκαλί λοφίο από το κεφάλι. Η ισορροπία επήλθε.
Ίσως πιο ομαλά απ’ ό,τι σε άλλα σίριαλ.