ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εποχή ξηρασίας

Αυτό το καλοκαίρι η συλλογική μας συνείδηση υφίσταται μια διπλή δοκιμασία.
Γιατί το κλείσιμο του οδυνηρού ιστορικού κύκλου, που ταυτίζεται με τη γένεση,
τη δράση και τη μυθοποίηση μιας οργάνωσης σαν τη 17Ν, δεν σημαίνει μόνον
απαλλαγή από τα φαντάσματα του παρελθόντος αλλά και πρόκληση μπροστά σε ένα
μέλλον που ήδη ξεκίνησε. Συνεπάγεται επίσης αναμέτρηση μιας ολόκληρης
κοινωνίας με τον τρόπο που αντιμετωπίζει την ιστορία της, που αναλύει τις
συνέπειες των δραματικών στιγμών της και που διεκδικεί την κάθαρση. Φοβούμαι
ότι σε όλους αυτούς τους τομείς – συλλογικής αξιοπρέπειας, αίσθησης ιστορικής
ευθύνης, προετοιμασίας ενός καλύτερου μέλλοντος – αποδεικνυόμαστε καθημερινά
κατώτεροι των περιστάσεων.

Έχω πλήρη συναίσθηση τού πόσο άκαιρη, ακόμα και μικρόψυχη, μπορεί να φανεί η
όποια μεμψιμοιρία μπροστά σε ένα γεγονός τόσο μεγάλης σημασίας όσο η προϊούσα
εξάρθρωση της εσωτερικής τρομοκρατίας. Όμως, δεν μπορώ παρά να καταθέσω ότι το
κυρίαρχο συναίσθημά μου απέναντι στις κατακλυσμιαίες εξελίξεις των τελευταίων
εβδομάδων είναι η μελαγχολία. Να εξηγούμαστε: η παραμικρή διστακτικότητα
απέναντι στο ίδιο το γεγονός της αποκάλυψης της συμμορίας, η παραμικρή
στενοχώρια για το «τέλος του παιχνιδιού», η παραμικρή κατανόηση ή δικαιολόγηση
για τους εκτελεστές ή τους «εγκεφάλους» της πιο επικίνδυνης εις βάρος της
δημοκρατίας μας συνωμοσίας. Η θλίψη μου επικεντρώνεται – το υπαινίχθηκα ήδη –
στο ήθος της αντίδρασης απέναντι στα γεγονότα και τις συνέπειές τους. Και
μάλιστα – αυτό είναι ένα σημείο που δεν έχει τονισθεί αρκετά – υπό πρωτόγνωρες
συνθήκες ψυχραιμίας και σοβαρότητας των κρατικών οργάνων και των περισσότερων
κυβερνητικών (όχι όμως δυστυχώς και αντιπολιτευομένων) υπευθύνων. Για μια φορά
δεν μπορούμε να ισχυρισθούμε πειστικά πως η ανεύθυνη στάση, το «κακό
παράδειγμα» του Κράτους είναι αυτό που μας ωθεί σε εκδηλώσεις που δεν μας
τιμούν ως πολίτες.

Από τα συμπτώματα της συλλογικής αντίδρασης συγκρατώ κυρίως τρία: την απουσία
ιστορικής, με την πιο ευρεία έννοια, γνώσης και κρίσης, την πλήρη έλλειψη
αυτοσυγκράτησης, την τάση ευτελισμού προσώπων, καταστάσεων και επιτευγμάτων.
Μπροστά σε ένα γεγονός ιστορικής εμβέλειας όπως αυτό που ζούμε, η κυρίαρχη,
αταβιστική σχεδόν, στάση είναι να το αντιμετωπίσουμε αποκλειστικά σαν ένα
συναρπαστικό αστυνομικό σίριαλ (κι εδώ βέβαια υπεισέρχεται το τεράστιο θέμα
της υπόγειας διάβρωσης της συλλογικής μας συνείδησης από το ήθος και τον τρόπο
της «ελεύθερης» τηλεόρασης). Ελάχιστη σύνδεση και σχεδόν καμιά δημόσια
συζήτηση δεν έγινε για τον πολιτικό πολιτισμό μας, τα ελλείμματα της
μεταπολιτευτικής μετάβασης, την αρχική έννοια και τη μετάλλαξη εννοιών όπως
«ιδεολογία», «αριστερά», «αριστεριστής», «αντίσταση», ακόμα και «εθνική
κυριαρχία». Η νικηφόρα μάχη κατά της τρομοκρατίας μάς έδινε μια σπάνια
ευκαιρία να συμφιλιωθούμε με την ιστορία μας και να συμφωνήσουμε σε ορισμένες
αρχές που θα δυνάμωναν τη δημοκρατία μας. Τη χάσαμε. Όπως επίσης χάσαμε την
ευκαιρία να τιμήσουμε το μέγεθος του γεγονότος με σιωπή, περισυλλογή, γιατί
όχι και κάποια ταπεινότητα. Φανήκαμε μια κοινωνία αδηφάγων καταναλωτών των πιο
απίθανων «αποκαλύψεων», ειδικών περί των πάντων και τιμητών των πάντων.
Ευτελίσαμε έτσι δικαίους και αδίκους (γιατί υπάρχουν και κάποιοι που αξίζουν
τον έπαινο σε όλη αυτή την ιστορία), υποβιβάσαμε σε επίπεδο κουτσομπολιού τα
δικαιολογημένα ερωτηματικά από τα πάμπολλα άλματα και κενά της υπόθεσης,
«αποκτήσαμε», μέσα από την υπερβολή και συχνά τη χυδαιότητα, μια «ζωή» άλλη
από τη δικιά μας και από του τόπου μας. Η σελίδα γυρνάει, αλλά η καινούργια
μέρα δεν μοιάζει να μπορεί να ταρακουνήσει την παθητικότητα μιας ολόκληρης
κοινωνίας.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.