Σόρος: Δώστε λεφτά στους φτωχούς

Ο άνθρωπος που τσάκισε την Τράπεζα της Αγγλίας

Ήθελε πάντα να ξεπερνά με το προσωπικό του βάρος την αμύθητη περιουσία του.
Παρά τα 7 δισ. δολάρια, να γίνεται κατανοητός. Εφτά βιβλία και τώρα το όγδοο –
Ο Τζορτζ Σόρος για την Παγκοσμιοποίηση («George Soros on Globalisation») –
εξηγούν γιατί ο γνωστός ως αινιγματικός δισεκατομμυριούχος διεκδικεί κοινό.

Από τις 24 Οκτωβρίου του 1992 και στο εξής πολλές συνεντεύξεις του
προλογίζονται ως «αποκλειστικές». Ήταν τότε που μια εφημερίδα, ανασύροντας μια
φωτογραφία του από το αρχείο της, επέλεγε τον τίτλο «Έφτιαξα ένα
δισεκατομμύριο». Ένα μήνα νωρίτερα, τη «Μαύρη Τετάρτη» για τη στερλίνα -16
Σεπτεμβρίου του 1992 – η Τράπεζα της Αγγλίας παρακολουθούσε τα συναλλαγματικά
της αποθέματα να εξαφανίζονται. Ο Σόρος κέρδιζε το στοίχημα. Η στερλίνα
εγκατέλειψε τον Μηχανισμό Συναλλαγματικών Ισοτιμιών και, μέσα σε μια νύχτα, ο
ίδιος βρέθηκε να ζυγίζει ένα δισ. δολάρια καθώς και τη φήμη εκείνου που
«τσάκισε την Τράπεζα της Αγγλίας».

Βρισκόμαστε στο σπίτι του στο Κένσινγκτον. Τελευταία φορά που βρέθηκα σε τόσο
μεγάλο οίκημα ήταν όταν επισκέφτηκα την πρεσβεία της Ιορδανίας. Είναι
ευγενικός, 72 χρόνων πλέον, και μάλλον εμφανίζει προβλήματα ακοής. «Δεν θα
μπορώ να σας ακούω από εκεί», λέει και προτείνει: «Θέλετε να καθήσετε στον
καναπέ δίπλα μου; Θα σας πείραζε;»

Ανείπωτος πλούτος

– Και βέβαια όχι. Ποτέ δεν θα ξαναπλησιάσω τόσο πολύ τον ανείπωτο πλούτο,
ακόμη κι αν το τίμημα ήταν να αφιερώσω αρκετές ώρες διαβάζοντας για
παγκοσμιοποίηση και μεταρρυθμίσεις. Τα άλλα του βιβλία δεν προκάλεσαν μεγάλη
αίσθηση (μάλιστα ο βραβευμένος με Νόμπελ Ρόμπερ Σόλοου απέρριψε ένα ως
«προσβλητικά κοινότοπο»), όμως ο Σόρος έχει ελπίδες για το τελευταίο. «Το
προηγούμενο βιβλίο μου ήταν γενικό. Στο τελευταίο, καταθέτω προτάσεις που θα
μπορούσαν πράγματι να εφαρμοστούν», υποστηρίζει και στη συνέχεια με ρωτά: «Το
διαβάσατε; Δεν ξέρω τι πιστεύετε, δεν θέλω να ρωτήσω». Λίγο-πολύ το κατάλαβα.
«Ω, αυτό είναι θετικό – απαντά – μου είπαν ότι γίνεται αντιληπτό».

Δωρεές σε φτωχούς

Την κεντρική ιδέα του βιβλίου του καταλαμβάνει μια πρόταση για μεταρρύθμιση
του αναπτυξιακού τομέα της παγκόσμιας οικονομίας. Ο Σόρος προτείνει οι
πλούσιες δωρήτριες χώρες να προβούν σε δωρεές προς τις φτωχές μέσω του
Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Η άποψή του: εφαρμογή της κοινής λογικής για το
κοινό καλό. Στηρίζεται στη θέση ότι τα πλούσια κράτη δεν θα χάσουν τίποτα αν
αποποιηθούν κάποιων δικαιωμάτων («Special Drawing Rights»), τα φτωχά θα
κερδίσουν πολλά και έτσι οι ανισότητες που προκύπτουν από την παγκοσμιοποίηση
– όπου οι διεθνείς αγορές λειτουργούν προς το συμφέρον των ανεπτυγμένων
βιομηχανικά εις βάρος των υπό ανάπτυξη χωρών – θα ελαχιστοποιηθούν. Τι
πιθανότητες έχει να το σκεφτούν; «Θα έλεγα ελάχιστες», συμφωνεί ο Σόρος.

Ανοιχτός

Το επίθετο που χρησιμοποιείται ευρύτατα για να τον χαρακτηρίσει, εκτός από το
«πλούσιος», είναι «αινιγματικός». Είναι άδικο, διαμαρτύρεται. «Υπήρξα
ανοιχτός, ίσως περισσότερο απ’ ό,τι έπρεπε για τις πράξεις μου και τα κίνητρά
μου. Ίσως αυτό με έκανε αινιγματικό, διότι είμαστε όλοι γεμάτοι αντιθέσεις και
δεν τις έχω κρύψει».

Αλήθεια. Αλλά δεν τις διατυμπάνισε. Χρόνια ολόκληρα χρειάστηκε να περάσουν για
να δώσει την έγκρισή του για μια βιογραφία (αναμένεται να κυκλοφορήσει
σύντομα) αν και η ζωή του θα ήταν το όνειρο κάθε εκδότη.

Ανοιχτές κοινωνίες

Αρχίζει να μιλά δημόσια για τις ιδέες του περί ανοιχτών κοινωνιών. Για τον
Σόρος αυτό είναι το ιδανικό, μια ανοιχτή κοινωνία όπου η κυβέρνηση
αφουγκράζεται τον λαό. Ήταν η περίοδος που έρχεται σε επαφή με διαφωνούντες
του σοβιετικού μπλοκ, των πιο κλειστών κοινωνιών της εποχής, και προβλέπει
κατάρρευση του κομμουνισμού. Μιλά για την αναγκαιότητα ενός νέου σχεδίου
Μάρσαλ. Τον χλεύασαν ως ερασιτέχνη πνευματώδη πλούσιο. Τον έθιξε.

Έτσι, προχώρησε εφαρμόζοντας ένα δικό του σχέδιο Μάρσαλ, ιδρύοντας την Ανοιχτή
Κοινωνία στην Ουγγαρία… Από την Κεντρική Ευρώπη προς τα ανατολικά, το όνομά
του έγινε συνώνυμο των αγίων. Χρηματοδότησε το Πανεπιστήμιο Κεντρικής Ευρώπης
στη Βουδαπέστη, κέντρα προσφύγων, εφημερίδες, ραδιοφωνικούς σταθμούς, ακόμη
και την αγορά τηλεοράσεων για τους νομάδες της Μογγολίας.

Σοροσοβάτ

Στη Ρωσία έδωσε 100 εκατομμύρια δολάρια για να μην ερημώσει από τους
επιστήμονές της και το όνομά του εμφανίστηκε στο λεξιλόγιο του λαού: σοροσοβάτ
θα πει «αίτηση για επίδομα». Δύο δισεκατομμύρια έχει αφήσει σε αγαθοεργίες και
θέλει να δώσει και άλλα…Γιατί; «Οι περισσότεροι άνθρωποι παραμένουν
παθητικοί γιατί δεν βλέπουν πώς μπορούν να κάνουν έργα», λέει. «Είμαι στην
ευχάριστη θέση τουλάχιστον να ξεγελώ τον εαυτό μου ότι… κάνω κάτι». Είμαστε
όλοι καλοί, πιστεύει.

Αποτυχίες

Υπήρξαν και αποτυχίες. Έχασε δισεκατομμύρια στη Ρωσία από λάθος εκτιμήσεις.
Την ώρα όμως που άλλοι θα πρότειναν προσεκτικότερη χρήση και επένδυση των
κεφαλαίων, ο Σόρος προτιμά την αντίπερα όχθη. Της γενναιοδωρίας, που είναι
σύμφωνη με τη φιλοσοφία του περί…«ατελούς γνώσης»: Αν δεν μπορείς να
κατανοήσεις τέλεια την πραγματικότητα, φρόντισε να μαθαίνεις από τα λάθη σου.

Η μεγάλη περιπέτεια που τον διαμόρφωσε

Ο Τζορτζ Σόρος γεννήθηκε στη Βουδαπέστη το 1930 από εβραίους γονείς. Όταν οι
ναζί εισέβαλαν στην Ουγγαρία το 1944, ο πατέρας του, Τιβαντάρ, προμηθεύτηκε
ψευδή στοιχεία (για την οικογένειά του και για άλλους αργότερα) και τους
έκρυψε ανάμεσα σε άλλους που δεν ήταν εβραίοι. Επέζησαν. Ο Σόρος αναφέρεται
συχνά σε αυτήν την περίοδο χαρακτηρίζοντάς τη «μεγάλη περιπέτεια» με την οποία
τίποτα δεν είναι ικανό να συγκριθεί, μια εμπειρία που διαμόρφωσε τη σκέψη του,
τον ριψοκίνδυνο χαρακτήρα του, τις απόψεις του για την ελεύθερη κοινωνία, τα
πάντα.

Μετά τον πόλεμο, γεμάτος δίψα για συγκινήσεις ο νεαρός Σόρος, πήγε στο
Λονδίνο. Μισούσε όμως τη φτώχεια και τη μοναξιά και το μόνο που τον ενθουσίαζε
ήταν οι σπουδές του στο London School of Economics, όπου συνάντησε τον μέντορά
του, Καρλ Πόπερ. Σε συνέντευξή του ο τελευταίος εξομολογήθηκε ότι «δεν θυμάται
κανέναν Τζορτζ Σόρος», όμως, παραβλέποντάς το, ο Σόρος και επιδεικνύοντας
έντονο πείσμα, δάνεισε το όνομα του Πόπερ σε υποτροφίες, ενώ η Ανοιχτή
Κοινωνία – τμήμα του Ιδρύματος Σόρος το οποίο επέκτεινε σε 30 χώρες – επίσης
χρωστά το όνομά της σε ένα βιβλίο του Πόπερ.

Στη συνέχεια ακολούθησαν μερικές δεκαετίες που τις πέρασε πλουτίζοντας από τη
Γουώλ Στρητ, κάνοντας ένα γάμο και παιδιά. Επιδόθηκε σοβαρά στο φιλανθρωπικό
του έργο στις αρχές του ’80. Πολλά χρήματα, όμως η ευτυχία πάντα του ξεφεύγει.
Παίρνει διαζύγιο και ξεκινά το γεφύρωμα των «ανήθικων» δραστηριοτήτων
(απόκτηση χρημάτων) με την ηθική (δωρεές).