Στην ανηφόρα του ευρώ λαχανιάζει η οικονομία

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η ισχυροποίηση της ισοτιμίας του ευρώ είναι «καλά
νέα» για την ευρωπαϊκή και την ελληνική οικονομία. Η υποτίμηση ενός νομίσματος
είναι – κακά τα ψέματα – ένδειξη αδυναμίας τής αντίστοιχης οικονομίας, όσο κι
αν παρουσιάζεται σαν θαυματουργό φάρμακο.

Μια χώρα που υποτιμά το νόμισμά της προσπαθεί να ξεπεράσει το πρόβλημα της
ανταγωνιστικότητάς της με τεχνητό τρόπο, κάνοντας τα προϊόντα της φθηνότερα
στις ξένες αγορές αλλά και τους πολίτες της φτωχότερους. Αντίθετα, σε μια χώρα
με ισχυρό νόμισμα, η περιουσία και τα εισοδήματα των πολιτών είναι ασφαλή.

Η αλήθεια αυτή ισχύει ακόμη και για την περίπτωση του ευρώ, του οποίου η
ισοτιμία ενισχύθηκε, όχι τόσο επειδή οι αγορές πίστεψαν στην ανταγωνιστικότητα
της οικονομίας της ευρωζώνης, αλλά επειδή κλονίστηκε η εμπιστοσύνη τους στην
οικονομία των ΗΠΑ. Σε μια διεθνοποιημένη οικονομία όλα είναι σχετικά. Το
ελλειμματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών των Ηνωμένων Πολιτειών, οι
ανησυχίες για τις λογιστικές πρακτικές που ακολούθησαν οι αμερικανικές
εταιρείες, αλλά και για την κερδοφορία τους, καθώς και η αναθεώρηση προς τα
κάτω των προβλέψεων για την ανάκαμψη της αμερικανικής οικονομίας, δημιούργησαν
ένα εκρηκτικό κοκτέιλ που είχε ως αποτέλεσμα να χάσει το αμερικανικό νόμισμα
το ένα δέκατο της αξίας του σε σύγκριση με τον περασμένο χρόνο.

Εξ αντανακλάσεως, το ευρώ βρέθηκε ενισχυμένο και δικαίωσε όσους υποστήριζαν
ότι η ευρωπαϊκή οικονομία βασίζεται σε υγιή θεμελιώδη δεδομένα και της αξίζει
ένα ισχυρότερο νόμισμα από αυτό που είχε ως τώρα.

Και προβλήματα

Η ιστορία, όμως, δεν τελειώνει εδώ. Η ενίσχυση του νομίσματος της ευρωζώνης
και της Ελλάδας, όσο ευπρόσδεκτη κι αν είναι, φέρνει μαζί της και προβλήματα
και προκαλεί ανησυχίες. Ανησυχίες, που έχουν να κάνουν κυρίως με τον ρυθμό
ανάπτυξης και – άρα – την απασχόληση και την ανεργία.

Οι ανησυχίες αυτές πηγάζουν κυρίως από την εξασθένηση των εξαγωγών. Στην
περίπτωση της Ελλάδας σοβαρή πηγή ανησυχιών αποτελεί επίσης η πιθανή μείωση
του τουρισμού. Με την ισοτιμία του ευρώ να βρίσκεται 10% υψηλότερα από τις
αρχές του έτους, τα ελληνικά προϊόντα γίνονται όλο και λιγότερο ελκυστικά στις
αγορές των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και των Ανατολικοευρωπαϊκών χωρών και της
Μέσης Ανατολής. Αντίστοιχα, ο τουρισμός στην Ελλάδα είναι πλέον ακριβή υπόθεση
για Αμερικανούς και Ιάπωνες τουρίστες, όπως και για κάθε άλλον εκτός ζώνης
ευρώ.

Στο υπουργείο Οικονομίας τα αρμόδια στελέχη δεν κρύβουν τον προβληματισμό τους
για τις εξελίξεις αυτές. «Σίγουρα με το ακριβό ευρώ θα έχουμε κάποιο πρόβλημα
στις εξαγωγές», αναγνωρίζουν. Και πώς θα μπορούσαν να το αρνηθούν, αφού πλέον
οι ελληνικές εξαγωγές κατευθύνονται κατά το ήμισυ περίπου σε χώρες εκτός
ευρωζώνης.

Προς το παρόν, βεβαίως, υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει λόγος να αναθεωρηθούν οι
προβλέψεις του προϋπολογισμού για ρυθμό ανάπτυξης 3,8%. Ωστόσο, προσθέτουν
ότι, αν ο τουρισμός υποστεί πλήγμα – κάτι που φοβούνται – ίσως η εικόνα για
την αύξηση του ΑΕΠ επιδεινωθεί. Και αυτό το φοβούνται, όχι μόνο εξαιτίας του
ακριβότερου ευρώ αλλά και της υποτίμησης της τουρκικής λίρας. Ένας συνδυασμός,
που προσέφερε εξαιρετικό συγκριτικό πλεονέκτημα στον τουρισμό της γειτονικής
χώρας.

Το ευτύχημα είναι ότι η άνοδος του ευρώ δεν ήταν τόσο έντονη έναντι των άλλων
νομισμάτων, όσο ήταν έναντι του δολαρίου. Για παράδειγμα, η άνοδος έναντι της
στερλίνας ήταν μόνο 3,5% και έναντι ενός καλαθιού των βασικότερων άλλων
νομισμάτων ήταν 4,5%.

Αντίδοτο

Επίσης, τις αρνητικές επιπτώσεις στις εξαγωγές της χώρας μπορεί να
αντισταθμίσει εν μέρει η μείωση των τιμών των εισροών και κυρίως των καυσίμων
που χρησιμοποιεί η βιομηχανία. Αφού το κόστος της παραγωγής της μειώνεται, η
βιομηχανία μπορεί να μειώσει και τις τιμές των προϊόντων της.

Μπορεί, ακόμη, η εξαγωγική βιομηχανία και ο τουρισμός να μειώσουν τα περιθώρια
κέρδους τους, για να μη χάσουν τους πελάτες. Και αυτό πρέπει να κάνουν.

Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, αυτό δεν μπορεί να συνεχισθεί. Η ευρωπαϊκή, όπως και η
ελληνική οικονομία, θα κληθούν να επιβεβαιώσουν την υψηλή τους
ανταγωνιστικότητα για να κερδίσουν τις αγορές του εξωτερικού – και τους
τουρίστες των τρίτων χωρών – με την ποιότητα των προϊόντων και των υπηρεσιών
τους και όχι με τις χαμηλές τους τιμές. Αν αυτό για την Ευρώπη είναι δύσκολο,
για την Ελλάδα είναι ένας Γολγοθάς.