Είχε κλίση στα ηλεκτρονικά και τη χημεία

Ήταν ένα σεμνό παπαδοπαίδι που βημάτιζε με το βλέμμα χαμηλωμένο στους
δρόμους που του υποδείκνυε η συντηρητική οικογένειά του, ένα φτωχόπαιδο
μεγαλωμένο με θρησκευτικές αρχές που του περιόριζαν την κοινωνική
δραστηριότητα; Ή ένα φιλόδοξο, εγκλωβισμένο παλικάρι με αστείρευτη
(προ)διάθεση για δράση και περιπέτεια, ο γνωστός φαρσέρ της τάξης, το
πανέξυπνο πειραχτήρι της παρέας;

ΦΛΩΡΙΝΑ

Ο Σάββας Ξηρός (αριστερά) στις μητροπολιτικές κατασκηνώσεις της Πρώτης Φλώρινας το 1978, σε ηλικία 16 ετών

Ο Σάββας Ξηρός ως έφηβος υπήρξε και τα δύο. Παιδί της Εκκλησίας και αγαπητός
«ταραξίας» μαζί. Όπως και τώρα. Αγιογράφος και βομβιστής συγχρόνως.

Στη Φλώρινα λίγοι δέχονται να μιλήσουν για τον Σάββα Ξηρό, για τον
τραυματισμένο άνδρα του «Ευαγγελισμού», για το ντροπαλό παιδί του παπά… Κι
οι περισσότεροι ζητούν να παραμείνουν ανώνυμοι.

Η οικογένεια Ξηρού εγκαθίσταται στη Φλώρινα στα τέλη της δεκαετίας του ’60. Ο
πατέρας αναλαμβάνει καθήκοντα εφημέριου στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής,
ενός επιβλητικού ναού, κτισμένου δίπλα ακριβώς από το στρατόπεδο του 504
Τάγματος Πεζικού.

Η πολύτεκνη οικογένεια αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα, γι’ αυτό και της
παραχωρείται από τη Μητρόπολη της Φλώρινας ένα σπίτι κοντά στην εκκλησία του
Αγίου Γεωργίου. Πολλοί θυμούνται σήμερα πως η γειτονιά βοηθούσε την,
εξαιρετική, όπως τη χαρακτηρίζουν, οικογένεια του παπά, είτε οικονομικά είτε
με την προσφορά ρούχων για τα μικρά της παιδιά.

Στενές σχέσεις με τον Καντιώτη. Ο γέροντας Τριαντάφυλλος, που διατηρεί
στενές σχέσεις με τον ισχυρότατο στην ευρύτερη περιοχή μητροπολίτη Αυγουστίνο
Καντιώτη, και η σύζυγός του Μοσχούλα δίνουν ιδιαίτερο βάρος στον τομέα της
ανατροφής των ανήλικων τότε παιδιών τους. Τα μεγαλώνουν στους κόλπους της
Εκκλησίας και τα αγόρια συμμετέχουν ως παπαδάκια στις λειτουργίες της
Κυριακής.

Ο Σάββας Ξηρός, δευτερότοκος γιος του κληρικού, αρχίζει από πολύ νεαρή ηλικία
να παρακολουθεί το κατηχητικό και να συμμετέχει στις ομάδες των παιδιών που
αναλάμβαναν την προετοιμασία της υποδοχής του Αυγουστίνου Καντιώτη, όπου ο
μητροπολίτης επρόκειτο να εμφανιστεί. Στα εφηβικά του χρόνια εντάσσεται στις
κατασκηνωτικές ομάδες της Εκκλησίας και έτσι τα καλοκαίρια παραθερίζει με τους
φίλους του από το κατηχητικό στις κατασκηνώσεις της Μητρόπολης, στην Πρώτη
Φλώρινας.

Ποτέ του δεν εξεδήλωσε τάσεις αρχηγικές.

Με παρέα από τις μητροπολιτικές κατασκηνώσεις στον «Βράχο της αρκούδας» έξω από τη Φλώρινα. Στη φωτογραφία είναι ο πρώτος πάνω αριστερά

Ήταν κοινωνικός, συγχρόνως όμως ήταν απόμακρος και λιγομίλητος. «Δεν
μοιραζόταν τις σκέψεις του», λέει αδελφικός του φίλος εκείνη την εποχή.
«Συμμετείχε στα αθλήματα, έπαιζε μπάλα, αλλά ποτέ δεν έδειξε ιδιαίτερο
ενδιαφέρον ούτε για το ποδόσφαιρο ούτε για το μπάσκετ. Δεν υποστήριζε καν
κάποια ομάδα», συμπληρώνει. Ο Ξηρός, αν και περιγράφεται ως «κοφτερό μυαλό»,
δεν έδειχνε να ενθουσιάζεται με τα απλά πράγματα που είθισται να αποσπούν
μεγάλο μέρος του χρόνου των αγοριών που βρίσκονται ανάμεσα στα 15 με 18, όπως
το ποδόσφαιρο, η μουσική ή ακόμη και τα κορίτσια. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο
Σάββας έως και την ηλικία των 20 χρόνων δεν είχε δημιουργήσει – ή τουλάχιστον
οι φίλοι του δεν γνώριζαν – κάποια σχέση με κοπέλα, «ούτε του άρεσε να μιλάει
γι’ αυτά», εξομολογείται ένα από τα παιδιά εκείνης της παρέας.

Ξενυχτούσε με την Αγία Γραφή. Ήσυχος και πράος, και «φορώντας» μονίμως
ένα απαλό χαμόγελο, δεν μοιραζόταν τις «προσωπικές του αναζητήσεις». Δεν ήταν
λίγες οι φορές που ξενυχτούσε επιχειρώντας να δώσει τις δικές του ερμηνείες σε
αποσπάσματα της Αγίας Γραφής. Πολύ συχνά δε, αισθανόταν την ανάγκη να
καταφύγει στον προσωπικό του εξομολόγο, τον πατέρα Ιερόθεο, ιερέα της
Μητρόπολης, στον οποίο και αποκάλυπτε τα μυστικά που τον βασάνιζαν εκείνη την
εποχή. Μερικές φορές μάλιστα, κι ενώ ακόμη ζούσε στη Φλώρινα, αναζητούσε
διέξοδο σε μονές του Αγίου Όρους.

Σε γενικές γραμμές ήταν ένα κλειστό παιδί, γεγονός που αποδίδεται στις
επιρροές που δεχόταν από το συντηρητικό οικογενειακό του περιβάλλον και κυρίως
στην «ασφυκτική» παρακολούθηση του πατέρα Τριαντάφυλλου, που επιθυμούσε τα
δικά του παιδιά να μη δίνουν δικαιώματα στην τοπική κοινωνία. Ως εκ τούτου, ο
πολύ αγαπητός σε όλους Σάββας αρνούνταν πάντα με ευγενικό τρόπο να ακολουθήσει
τις συντροφιές του στα καφενεία ή στις μαζώξεις, που είχαν ως σκοπό την από
κοινού ανάγνωση απαγορευμένων περιοδικών ή ακόμη ακόμη στα «ύποπτα» σινεμά που
προτιμούσε η εφηβική παρέα.

Εκείνο που εντυπωσίαζε πραγματικά τους φίλους του και το αναφέρουν με
ενθουσιασμό έπειτα από τόσα χρόνια ήταν η κλίση που έδειχνε ο Σάββας στα
ηλεκτρονικά. «Του άρεσε πολύ να κάνει συνδέσεις. Ήταν απίθανος. Κάποια στιγμή,
γύρω στα 18, έφτιαξε μόνος του έναν πομπό, τελικά όμως δεν μπόρεσε να
λειτουργήσει δικό του πειρατικό ραδιοφωνικό σταθμό…», αναφέρει ένας από τους
φίλους του, εξηγώντας πως κάτι τέτοιο θα θεωρούνταν ανεπίτρεπτο στο σπίτι της
13μελούς οικογένειας Ξηρού.

Εργαστήριο στο σπίτι. Η έφεση που έδειχνε ο Σάββας στα ηλεκτρονικά
επιβεβαιώνεται από έναν ακόμη φίλο και συμμαθητή του, τον άνθρωπο που πέρασε
τα μαθητικά του χρόνια στο ίδιο θρανίο με τον «αλαφροΐσκιωτο» (έτσι τον έλεγαν
τον Ξηρό) της τάξης, στο παλιό Γυμνάσιο Αρρένων της ακριτικής πόλης. Έχοντας
εξέχουσα θέση στην τοπική κοινωνία της Φλώρινας, πράγμα που του επιβάλλει,
όπως λέει, την ανωνυμία, θυμάται, σήμερα, πως ο φίλος του από το σχολείο, αν
και «αδιάφορος μαθητής» (κοντά στο 15), λάτρευε τη χημεία σε τέτοιο βαθμό που
κατάφερε και «έφτιαξε ένα ολόκληρο εργαστήριο στο σπίτι του». Αν και
περιγράφεται ως «αργός» στις κινήσεις του ακόμη και στον λόγο του, ο Ξηρός
παρουσίαζε απίστευτη επιδεξιότητα στις κατασκευές. Δεν είναι τυχαίο, σύμφωνα
πάντα με τη μαρτυρία του συμμαθητή του, πως κατάφερε να φτιάξει μόνος του
αυτοσχέδια μήτρα και να παράγει μαζικά τις γνωστές πλαστικές μάρκες που
χρησιμοποιούνται στα συγκρουόμενα αυτοκινητάκια στα λούνα παρκ. Έπειτα από
αυτήν την επιτυχία όλα τα αγόρια του σχολείου περνούσαν ώρες ατελείωτες στα
συγκρουόμενα, χωρίς να απαιτείται να δώσουν το χαρτζιλίκι τους…

Οι συμμαθητές του Ξηρού μιλούν γι’ αυτόν με τα καλύτερα λόγια! «Τον ανακαλούμε
στη μνήμη μας με αγάπη. Μόλις ακούσαμε το όνομά του, όλοι πιστέψαμε ότι
επρόκειτο για λάθος», λένε περιγράφοντας τον Σάββα, το ψηλόλιγνο μελαχρινό
αγόρι, με το χαρακτηριστικό ριγωτό κόκκινο μπλουζάκι, ως «το καλύτερο παιδί».
Αν και ήταν μεγαλύτερος ηλικιακά από αυτούς – προφανώς είχε χάσει κάποια
σχολική χρονιά ή είχε μείνει στάσιμος στην ίδια τάξη – πολλές φορές γινόταν το
«πειραχτήρι» που με τις φάρσες του ξεσήκωνε ολόκληρο το σχολικό συγκρότημα.
«Ήταν φαρσέρ. Χρησιμοποιούσε μηχανικά μέσα, πρίζες, πόρτες, οτιδήποτε για να
μας καταπλήξει», λένε οι σημερινοί 40άρηδες Φλωρινιώτες.

Ο Σάββας Ξηρός, ο απλός και σεμνός και συνεπής έφηβος της δεκαετίας του ’70,
δεν ασχολήθηκε, όπως αναφέρεται, ποτέ με την πολιτική. Εκείνη την εποχή
άλλωστε, στην περίοδο της μεταπολίτευσης, στο σχολείο της επαρχιακής,
ακριτικής Φλώρινας δεν είχαν συγκροτηθεί καν μαθητικές οργανώσεις και η
νεολαία απέφευγε συνειδητά να εκδηλώνει δημόσια τους ιδεολογικούς της
προσανατολισμούς.

Φιλοτέχνησε το τέμπλο της Αγίας Παρασκευής στη Φλώρινα

Το τέμπλο της Αγίας Παρασκευής στη Φλώρινα. Την αγιογραφία φιλοτέχνησε ο Σάββας Ξηρός το 1984

Τα χρόνια περνούν, ο Ξηρός τελειώνει το σχολείο και με την παρότρυνση του
πατέρα Τριαντάφυλλου σκέπτεται να δώσει εξετάσεις στη Σχολή Καλών Τεχνών. Ο
παπάς τον στέλνει για προετοιμασία και φροντιστηριακά μαθήματα στο εργαστήριο
του πρώτου δασκάλου τού Σάββα, του Τάκη Μπέσα – σημερινού προέδρου του
Παιδαγωγικού Ινστιτούτου – του Τμήματος Καλών Τεχνών του ΑΠΘ, στη Φλώρινα.

«Όταν τον έστειλε ο πατέρας του σε μένα, το 1981, ο Σάββας ήταν ένα σεμνό,
λιτοδίαιτο παιδί, προβληματισμένο θρησκευτικά. Είχε λεπτό χιούμορ, ήταν
ευγενικός, καθαρός, τακτικός, αλλά προπάντων είχε πάρα πολύ καλό χέρι. Ο πατήρ
Τριαντάφυλλος ενδιαφερόταν πάρα πολύ για το παιδί, του αγόραζε τα απαραίτητα
υλικά και τον ενθάρρυνε», αναφέρει ο κ. Μπέσας. Τον περιγράφει μάλιστα ως
«ωραίο παιδί» που ωστόσο δεν είχε ποτέ χρήματα στην τσέπη του, καθώς, όπως
θυμάται, ήταν ο μόνος από τους μαθητές του που «έβγαζε ένα ξεροκόμματο όταν
πεινούσε, σε αντίθεση με τους υπόλοιπους που αγόραζαν σάντουιτς από τη
γειτονιά».

Ήταν μάλιστα τόσο μεγάλη η συμπάθεια του καλλιτέχνη προς τον νεαρό όψιμο
αγιογράφο, που δεν δίστασε να του παραδώσει ένα κλειδί του εργαστηρίου του,
«ώστε να μπαινοβγαίνει όποτε εκείνος ήθελε». Ο Σάββας ήδη είχε αρχίσει «να
συχνάζει σε καλλιτεχνικά στέκια»…

Ο Σάββας δεν πέρασε τελικά στη Σχολή Καλών Τεχνών. Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε
να εγκαταλείψει την πόλη της Φλώρινας και να κατέβει στη Θεσσαλονίκη, όπου οι
μαρτυρίες αναφέρουν ότι απασχολήθηκε περίπου για μία διετία ως βοηθός σ’ ένα
εργαστήριο αγιογραφίας, που βρίσκεται επί της οδού Εγνατία, κοντά στο Βαρδάρη.

Δάσκαλος και μαθητής συναντιούνται εκ νέου το 1984 στη Φλώρινα, όπου ο Ξηρός
επέστρεψε όχι μόνο για να παντρευτεί, αλλά και για επαγγελματικούς λόγους.
Ανέλαβε να αγιογραφήσει το τέμπλο και τον τρούλο του οικείου προς αυτόν ιερού
ναού της Αγίας Παρασκευής. «Παρέμεινε για μεγάλο διάστημα στη Φλώρινα. Η
δουλειά του είναι πράγματι πολύ καλή, θεωρείται από τους καλύτερους
καλλιτέχνες στον νομό», αναφέρει ο καθηγητής κ. Μπέσας.

Για ένα διάστημα, μεγαλύτερο της δεκαετίας, ο καθηγητής έχασε τα ίχνη του
Ξηρού.

Τον ξανασυνάντησε όμως τυχαία, πριν από τέσσερα χρόνια, το 1998, και πάλι στη
Φλώρινα, όπου ο Ξηρός έκανε βόλτα στον πεζόδρομο της πόλης συνοδευόμενος από
μία γυναίκα. «Μου είπε: “Πάω πολύ καλά, γιατί φτιάχνω αγιογραφίες. Κάνω
δουλειές με εκκλησίες”», θυμάται ο καλλιτέχνης.

Πώς πήρε την απαλλαγή από τον Στρατό;

Στη διάρκεια της παντοδυναμίας του Αυγουστίνου στην περιοχή, οι πάντες
επιδίωκαν τις εθιμοτυπικές επισκέψεις στη Μητρόπολη, προκειμένου να επιδώσουν
τα «διαπιστευτήριά» τους. Εκεί συναντήθηκαν πρώτη φορά ο διοικητής του 504
Τάγματος Πεζικού Γιάννης Αλεξάκης, μετέπειτα διοικητής του Α’ Σώματος Στρατού
και αρχηγός της ΕΥΠ, με τον γέροντα Ξηρό. Σήμερα, δεν είναι λίγοι αυτοί που
προσπαθούν να συνδέσουν – έστω και ψιθυριστά – με «καλή γνωριμία» τον τότε
ταγματάρχη και τον παπά. Η πύλη του στρατοπέδου από το προαύλιο της εκκλησίας
της Αγίας Παρασκευής απείχε μόλις 10 μέτρα.

Σε γιορτές και πανηγύρια οι επαφές τους ήταν ανοικτές, λένε όσοι επιμένουν στη
γνωριμία τους κατά την περίοδο 1975 – 1978. Και θέτουν το ερώτημα: Ποιο ήταν
το ισχυρό μέσο που χρησιμοποίησε ο Σάββας Ξηρός για να πάρει απαλλαγή από τον
Στρατό με το αιτιολογικό του βρογχικού άσθματος;

Στα 22 του – με πατρική προτροπή- ο γάμος με τη Σωτηροπούλου

Η τελετή του γάμου του Σάββα Ξηρού, στα 22 του χρόνια, με τη συνομήλική του
Αγγελική Σωτηροπούλου γίνεται στις 27 Απριλίου του 1984 στον ιερό ναό της
Αγίας Παρασκευής με τις ευλογίες του πατρός Τριαντάφυλλου. Ο
παπα-Τριαντάφυλλος ήταν άλλωστε ο άνθρωπος που επέμεινε ιδιαίτερα για την
πραγματοποίηση του γάμου του ζευγαριού που είχε συνδεθεί – κατόπιν των δικών
του παραινέσεων – μόλις έναν χρόνο πριν. Σύμφωνα με πληροφορίες, η Αγγελική
Σωτηροπούλου μεγάλωσε σε ορφανοτροφείο θηλέων της Φλώρινας, όπου της δόθηκε
ανατροφή βασισμένη στα χρηστά θρησκευτικά ήθη. Αν και το ζεύγος έχει χωρίσει,
στα δημοτολόγια της Φλώρινας δεν έχει κατατεθεί έως σήμερα διαζευκτήριο που να
ενημερώνει για την επίσημη λύση του γάμου τους…

ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Ο πατέρας είχε «αποκηρύξει» το 11ο παιδί του

Σύμφωνα με τις έως τώρα πληροφορίες, ο κληρικός Τριαντάφυλλος Ξηρός, που
ιερουργούσε στην Ικαρία, μετακόμισε με την πολυμελή οικογένειά του στη
Φλώρινα, το 1969, για να υπηρετήσει κοντά στον παντοδύναμο μητροπολίτη
Αυγουστίνο Καντιώτη.

Ωστόσο, αυτά τα δεδομένα έρχονται να ανατραπούν από πληροφορίες που αναφέρουν
πως στα δημοτολόγια της Καστοριάς υπάρχουν οι ληξιαρχικές πράξεις γέννησης του
Σάββα Ξηρού (1962) και τουλάχιστον μιας από τις αδελφές του (1964). Εύλογο
είναι λοιπόν το ερώτημα, πώς είναι δυνατόν την ώρα που η οικογένεια είναι
εγκατεστημένη στην Ικαρία, η μάνα (παπαδιά) να γεννάει τα παιδιά της στην πόλη
της Καστοριάς;

Την ίδια ώρα, κι ενώ αξιόπιστες πηγές τονίζουν πως ο Σάββας Ξηρός εξέδωσε
δελτίο Αστυνομικής Ταυτότητας από το Α.Τ. Φλώρινας, σήμερα στο αρχείο της
τοπικής αστυνομίας δεν υπάρχει καρτέλα με το όνομα και τα λοιπά στοιχεία του.

Ο πατήρ Τριαντάφυλλος Ξηρός, πάλι, μολονότι μαζί με τη σύζυγό του έχει
αποκτήσει 11 παιδιά, δήλωνε έως τώρα πως έχει 10 παιδιά. Η αλήθεια είναι ότι ο
ιερέας αναγκάστηκε, πριν από αρκετά χρόνια, βάσει σχετικών υποδείξεων του
μητροπολίτη Καντιώτη, να «αποκηρύξει» τον γιο του Χριστόδουλο, επειδή εκείνος
είχε κατηγορήσει τον τότε ιεράρχη της Φλώρινας πως βοηθούσε στην ανάπτυξη
παραεκκλησιαστικών οργανώσεων. Σύμφωνα με μαρτυρίες Φλωρινιωτών, ο
Χριστόδουλος, που ντυνόταν προκλητικά παρότι γιος παπά (φορούσε στρατιωτικά
άρβυλα, είχε μακριά μαλλιά και πληθωρική προσωπικότητα), δεν δίστασε να
εμφανιστεί σε μία λιτανεία που οργάνωσε ο Καντιώτης κάνοντας δεήσεις για να
βρέξει στην περιοχή, κρατώντας στα χέρια του μία… ομπρέλα.

Για άγνωστους λόγους – αν και ορισμένοι εκτιμούν ότι τον έδιωξε ο μητροπολίτης
γιατί έγινε παλαιοημερολογίτης – ο Τριαντάφυλλος Ξηρός και η οικογένειά του
στα μέσα της δεκαετίας του ’80 εγκαθίστανται στη Θεσσαλονίκη.