ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αχθοφόροι ή Άρχοντες;

Ώστε έτσι λοιπόν. Σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα, πολλοί Αθηναίοι, αντί να
αποχωρήσουν ήσυχα από την πόλη τους τον Αύγουστο του 2004, έχουν την πρόθεση,
λέει, να μείνουν και να παρακολουθήσουν το μεγάλο θέαμα. Το ίδιο και οι
κάτοικοι των επαρχιακών πόλεων.

Απ’ ό,τι φαίνεται, η είδηση προκάλεσε έκπληξη και αμηχανία. Ορισμένοι από τους
αρμοδίους για τη διοργάνωση θα έμειναν σκεπτικοί πάνω από τα χαρτιά τους,
αναλογιζόμενοι τον καινούργιο μπελά. Να πρέπει να φιλοξενήσουν στην ίδια
γιορτή τους επίσημους καλεσμένους τους και τους χιλιάδες αυτόκλητους γείτονες.

Μοιάζει – σκέπτονται – με το πρόβλημα που παρουσιαζόταν άλλοτε, σε καιρούς
φτώχειας και αναγκαστικής συγκατοίκησης. Την ώρα που οι οικοδεσπότες,
εγκατεστημένοι από χρόνια στην πρωτεύουσα, ετοιμάζονταν να περιποιηθούν
μερικούς επισκέπτες τους (χρήσιμους στις δουλειές τους, στα προξενιά που
σχεδίαζαν κτλ.), κατέφθαναν απροειδοποίητα οι συγγενείς από το χωριό. Με τα
καλάθια τους, τις φωνές τους, την άγνοιά τους για το τι σημαίνει «κρατάω
απόσταση».

Καμία απόσταση δεν ήταν τότε νοητή. Αλλά το ίδιο ισχύει και σήμερα, με τη
διαφορά πως οι αυθορμητισμοί ονομάζονται πλέον δικαιώματα. Φυσικά και είναι
δικαίωμα του κατοίκου της Ολυμπιακής πόλης να παραμείνει εκεί όπου ζει και
όπου θα διαδραματισθούν γεγονότα εντελώς ασυνήθιστα. Και μόνο που αναγγέλθηκε
αυτό, αρκεί για να πάρει την απόφαση να μη μετακινηθεί.

Όποιοι από τους υπεύθυνους οργανωτές δεν το υπολόγισαν αυτό, θα πρέπει να
έχουν χάσει τη στοιχειώδη επαφή τους με ό,τι συνέβαινε ανέκαθεν γύρω τους.
Ποτέ δεν πρόσεξαν πως στην ελλαδική πόλη η περιέργεια κυκλοφορεί στους δρόμους
ανεξάντλητη; Πως είναι πάντα πόλος έλξης ένα επεισόδιο; Πως μαζεύεται πλήθος
εκεί όπου κυοφορείται δράση με απρόβλεπτες συνέπειες;

Πολλά θα προκύψουν απ’ όλη αυτή την αναταραχή. Δεν τα γνωρίζει ακριβώς ο
κάτοικος, αλλά τουλάχιστον ξέρει πως θα του ήταν ανυπόφορο να μείνει
παρατηρητής από μακριά, σχολιάζοντας εικόνες και φήμες.

Εκδηλώνεται εδώ η επιθυμία να ξεχάσει κανείς τις επίπονες καθημερινές
διεκδικήσεις του και να βρεθεί σ’ ένα μέρος τελετουργικών αλλαγών. Αλλάζει το
νόημα του κόπου, οι σκοποί του. Από την εναγώνια προσπάθεια και τη βιομέριμνα
περνάμε στους Αγώνες. Ανακουφιστικό και διεγερτικό μαζί να παρακολουθεί ο
σύγχρονος Έλληνας την παράσταση αυτή. Να πασχίζουν μερικοί τόσο πολύ για κάτι
και αυτό να μην είναι η επιβίωση, αλλά η διάκριση, η υπεροχή. Ανακουφιστικό
και διεγερτικό μαζί να παραβρίσκεται σε μια φαντασμαγορία που μέχρι τώρα
υπέθετε πως μόνον άλλοι, πολύ πλουσιότεροι και πολύ πιο ισχυροί, μπορούσαν να
επινοήσουν.

Να όμως που ο κύβος ερρίφθη και η χώρα βρέθηκε σε θέση περίοπτη. Πρέπει τώρα
να κινηθεί στην κλίμακα του γοήτρου, δηλαδή της πολυτέλειας. Όχι πια ιδρώτας
που στάζει πάνω στο ψωμί. Η μικρή, στενόχωρη χώρα θέλει να ξεφύγει από τη σκιά
της Ανάγκης με το να δεσμευτεί σε μια νέα επιχείρηση, με το να διασκεδάσει
ψάχνοντας τις ικανότητές της.

Πρώιμη φιλοδοξία; Ανώφελο να κοιτάξει κάποιος τα στοιχεία και τους δείκτες για
να βγάλει συμπέρασμα. Γεγονός είναι ότι οι περισσότεροι αυτό θέλουν, να
γευτούν, επιτέλους, το απρόσιτο, το «επιπλέον».

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει πως ήλθε η ώρα να απολαύσει ο στερημένος τις
υπερβολές που ονειρεύτηκε. Ούτε σημαίνει πως απλώς όπως οι άλλοι (οι Ισπανοί,
οι Αυστραλοί) έτσι κι εμείς θα βρούμε τον τρόπο να φέρουμε εις πέρας μια
υποχρέωση που δεν μας την επέβαλε η τύχη, η συγκυρία ή οι «ξένες δυνάμεις».
Εκουσίως η Αθήνα πήρε την ευθύνη να σηκώσει το βάρος. Δεν αρκεί όμως αυτό για
να της προσδώσει αίγλη.

Το σύνθημα «θα τα καταφέρουμε» είναι επομένως πενιχρό. Είναι αυτό που θα
ψέλλιζε ένας αχθοφόρος, κουβαλώντας το αναπάντεχο προνόμιό του με τον ίδιο
τρόπο που τραβούσε πριν στην ανηφόρα το καρότσι του με τα συμπράγκαλα.
Πολυτέλεια βέβαια δεν είναι αυτό. Είναι να μπορείς να διατρέχεις έναν κίνδυνο
που δεν είναι απαραίτητος. Είναι η βεβαιότητα πως ό,τι και να γίνει η υπόστασή
σου διατηρείται άθικτη. Είναι να μπορείς να παίζεις ένα παιχνίδι πολύ σοβαρά
χωρίς το άγχος που από αυτό εξαρτώνται τα πάντα.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.