Καπιταλιστές εναντίον καπιταλισμού

Το οικονομικό σύστημα του καπιταλισμού αναδείχθηκε τους τελευταίους αιώνες σε
αναμφισβήτητο νικητή. Επέζησε σε περιόδους πολέμου, οικονομικών αποκλεισμών,
προστατευτισμού και νίκησε τον σοσιαλισμό. Ακόμη και η τρομοκρατία, που
στόχευε την καρδιά του, δεν κατάφερε να του καταφέρει ένα καίριο πλήγμα. Όμως,
τώρα, ένας χείμαρρος επιχειρηματικών φιάσκων προκαλεί ένα μεγάλο ερώτημα:
μπορεί ο καπιταλισμός να επιζήσει από τα πλήγματα που του καταφέρνουν οι ίδιοι
οι καπιταλιστές;

Αφορούν στελέχη

Τα σκάνδαλα που έχουν συγκλονίσει τον αμερικανικό επιχειρηματικό κόσμο αφορούν
κυρίως επιχειρηματικά στελέχη, τα οποία εξαπατούν την αγορά με στόχο το δικό
τους βραχυπρόθεσμο όφελος. Από την Enron έως και τη WorldCom οι λεπτομέρειες
διαφέρουν, αλλά οι ιστορίες αφορούν το ίδιο θέμα: οι εταιρείες είπαν ψέματα
για την οικονομική τους κατάσταση και οι επενδυτές πλήρωσαν το τίμημα. Το
δάσος όμως πίσω από το δένδρο είναι η δοκιμασία της αξιοπιστίας του συστήματος
ελέγχου των οικονομικών στοιχείων των επιχειρήσεων και κατά συνέπειαν της
πίστης των επενδυτών στις αγορές κεφαλαίων – τον βασικό κινητήρα που οδήγησε
τον καπιταλισμό στην επιτυχία.

Μετά το χρηματιστηριακό κραχ του 1929 αποκαλύφθηκαν δεκάδες σκάνδαλα που
ενέπλεκαν στελέχη επιχειρήσεων σε παραπληροφόρηση των επενδυτών, η οποία
βοηθούσε στο «φούσκωμα» του χρηματιστηρίου.

Βασίζονται στον άνθρωπο

Το παιχνίδι παρέμεινε στη συνέχεια το ίδιο. Μόνο που η κυβέρνηση τοποθέτησε
επιτηρητές στις επιχειρήσεις – τους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Ωστόσο τα πάντα
εξακολουθούν να βασίζονται στον άνθρωπο – την ικανότητα των επικεφαλής των
επιχειρήσεων, την ακεραιότητα των ελεγκτικών εταιρειών και την
αποτελεσματικότητα των κυβερνητικών ελεγκτικών μηχανισμών. Από τα τέλη της
δεκαετίας του ’90, όπως φαίνεται τώρα ξεκάθαρα, η βάση της αξιοπιστίας των
επιχειρήσεων – η προσωπική ακεραιότητα – κλονίζεται από την εύκολη
πραγματοποίηση παράνομων, αλλά εύκολων και γρήγορων κερδών.

«Μαγείρευαν» στοιχεία

Στελέχη επιχειρήσεων, αντιμετωπίζοντας τις πιέσεις των αγορών για καλά
αποτελέσματα και τον πειρασμό να γίνουν πλούσιοι από τα πακέτα μετοχών που
διαθέτουν στο χαρτοφυλάκιό τους, άρχισαν να κρύβουν τις ζημίες των εταιρειών
τους μαγειρεύοντας τα στοιχεία που ανακοίνωναν στους επενδυτές.

Αυτήν τη φορά η κρίση στην εμπιστοσύνη των επενδυτών αποτελεί βασικό στοιχείο
προβληματισμού των ηγετών όλου του ανεπτυγμένου κόσμου – ενός κόσμου που έχει
θεμελιωθεί με βάση το αμερικανικό μοντέλο, αυτό που οι ΗΠΑ επιμένουν ότι
πρέπει να γίνει μπούσουλας για όλους.