ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αιτήματα και απαντήσεις

Το «εκκρεμές» των πολιτικών συσχετισμών στον ευρωπαϊκό χώρο φαίνεται να
ολοκληρώνει την ταλάντωσή του προς τα «δεξιά», αναδεικνύοντας σε κυρίαρχη
δύναμη την κεντροδεξιά παράταξη.

Μήπως, όμως, στην πραγματικότητα το «πολιτικό εκκρεμές» παραμένει όλη την
τελευταία περίοδο «καρφωμένο» στα «δεξιά», στη «γραμμή» της νεοφιλελεύθερης
στρατηγικής, ενώ στο κεντροαριστερό άκρο φάνταζαν μετέωρες οι υποσχέσεις και
τα «κοινωνικά προγράμματα» των σοσιαλδημοκρατικών κυβερνήσεων;

Όμως, η ευρύτερη κρίση του πολιτικού συστήματος δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί
με την απλή εναλλαγή κομμάτων ή παρατάξεων. Γι’ αυτό και τίθεται ευθέως το
ερώτημα:

Μπορεί η κεντροδεξιά να πετύχει εκεί που απέτυχε η κεντροαριστερά; Μπορεί να
διαχειρισθεί ένα πρότυπο που, άλλωστε, ανταποκρίνεται πλήρως στο πρόγραμμά της
και στις ιδεολογικές της αρχές;

Κι όμως, η απάντηση είναι προφανής. Γιατί έχει να αντιμετωπίσει ένα ιστορικό
«παράδοξο»: Ότι ενώ τα αιτήματα και οι ανάγκες απαιτούν κοινωνικές πολιτικές
και ριζοσπαστικές λύσεις, αντιμετωπίζονται από νεοφιλελεύθερες πολιτικές.

Ενώ δηλαδή τα προβλήματα έρχονται από τα «αριστερά», οι πολιτικές ασκούνται
από τα «δεξιά».

Πράγματι, οι πολιτικές της κεντροδεξιάς κατευθύνονται στην ένταση του
ανταγωνισμού, σε εκτεταμένες ιδιωτικοποιήσεις, στην περαιτέρω αποδυνάμωση του
κράτους πρόνοιας, οδηγούν δηλαδή στην εμβάθυνση των αιτίων και στην ενδυνάμωση
των δομών που παράγουν την υψηλή ανεργία, την περιθωριοποίηση, το φαινόμενο
των νεόπτωχων.

Κατά δεύτερον, τα προβλήματα των μεταναστών, το ιστορικό ζήτημα της εθνικής
ταυτότητας – σε μια Ευρώπη που αδυνατεί να συγκροτήσει την πολιτική της
υπόσταση και αυτονομία -, το πρόβλημα της ανασφάλειας και της αβεβαιότητας,
που βιώνουν οι Ευρωπαίοι πολίτες, είναι βέβαιο ότι θα αντιμετωπισθούν από τα
κεντροδεξιά κόμματα με τη «συνταγή» του «Νόμου και της Τάξης». Θα συνοδευθούν
μάλιστα με έναν εθνικισμό «νέου τύπου», ώστε να ενσωματώσουν και στοιχεία της
ακροδεξιάς, και θα οδηγήσουν στο «πάγωμα» της διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής
Ένωσης.

Εσωστρέφεια, ενδοσκόπηση και ακινησία θα αποτελέσουν το τρίπτυχο της
ευρωπαϊκής στρατηγικής των κυβερνήσεων της κεντροδεξιάς.

Το τρίτο, και πιο κρίσιμο, θέμα αφορά την έκταση και το βάθος της κρίσης του
πολιτικού συστήματος. Πρωταρχικό όρο αντιμετώπισης της κρίσης αυτής αποτελεί η
απεμπλοκή των κομμάτων από τα οικονομικά συμφέροντα, η διεύρυνση των
δημοκρατικών θεσμών και των κοινωνικών δικαιωμάτων των πολιτών και, κυρίως, η
«απελευθέρωση» των ευρωπαϊκών ηγεσιών από την υποταγή τους στις επιλογές των
ΗΠΑ.

Η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει αυτόνομα κόμματα, αυτόνομες πολιτικές ηγεσίες,
αυτόνομη πολιτική υπόσταση. Απαιτείται υψηλός βαθμός πολιτικής αφέλειας για να
πιστέψουμε ότι τα κεντροδεξιά κόμματα είναι διατεθειμένα να προωθήσουν μια
παρόμοια στρατηγική.

Από τη δική τους πλευρά τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα βρίσκονται σ’ ένα κρίσιμο
ιστορικό σταυροδρόμι: Ή θα κατανοήσουν τα αίτια της ήττας τους, παίρνοντας ένα
χρήσιμο ιστορικό μάθημα, ή θα αρκεσθούν σε επιδερμικές αναλύσεις και
αυτάρεσκες δικαιολογίες του τύπου «πετύχαμε, αλλά δεν μας κατάλαβαν», οπότε θα
οδηγηθούν νομοτελειακά στην ιστορική καθήλωση και στη συρρίκνωση.

Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία οφείλει, επιτέλους, να αντιληφθεί ότι το πολιτικο
– ιδεολογικό «ρήγμα» Δεξιάς – Αριστεράς «επιχωματώθηκε» με δική της ευθύνη και
το «ρήγμα» αυτό δεν πρόκειται να ξαναχαραχθεί με διαχειριστικές και
επικοινωνιακού τύπου πολιτικές.

Την τελευταία ιδίως δεκαετία διαμορφώθηκε μέσα από την κυβερνητική εξουσία μια
«ελίτ» της κεντροαριστεράς που συνέκλινε με την αντίστοιχη, παραδοσιακή, ελίτ
της κεντροδεξιάς, μέσα από μια άτυπη συναίνεση στις ασκούμενες νεοφιλελεύθερες
πολιτικές. Και οι δυο αυτές «ελίτ» συγκροτούν σήμερα μια νέα ηγετική πολιτική
τάξη που αρνείται κάθε εναλλακτική λύση και αποδυναμώνει τους δημοκρατικούς
θεσμούς.

Η σοσιαλδημοκρατία πρέπει να σπάσει αυτό το «κέλυφος» που καθηλώνει την
κοινωνία και περιθωριοποιεί την πολιτική. Μπορεί ως κυβερνητική εξουσία να
«κέρδισε» την αγορά, αλλά έχασε την κοινωνία. Όμως, μόνο αν κατανοήσει, και αν
εκφράσει, τις ιστορικές ανάγκες και τα αιτήματα της κοινωνίας αυτής μπορεί να
ξαναβρεί τον αριστερό και προοδευτικό της «βηματισμό». Τώρα άλλωστε, είναι
«καιρός να κλάψεις και να πονέσεις· καιρός να δεις…».

Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης του
Πανεπιστημίου Αθηνών, μέλος της Κ.Ε. του ΠΑΣΟΚ