ΘΑΝΑΣΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ Ελληνικά «χέρια» ώς τον Άρη

Η θεά Αθηνά «έδωσε» το όνομά της στη διαστημοσυσκευή που αναμένεται να πάει στον Άρη το 2003. «Διαλέξαμε το όνομα αυτό γιατί η θεά Αθηνά συμβολίζει τη σοφία, την ανακάλυψη, την έρευνα. Όλα τα βασικά στοιχεία για μια αποστολή στον Άρη!»

Κανείς ίσως από τους κατοίκους του χωριού Ζιάκα στα Γρεβενά δεν θα μπορούσε να
πιστέψει πως το επτάχρονο αγόρι που την εποχή του εμφυλίου βοσκούσε πρόβατα
μαζί με τα μεγαλύτερα αδέρφια του, θα γινόταν κάποτε ένας από τους
σημαντικότερους επιστήμονες στη διαστημική έρευνα. Πριν από λίγα χρόνια, όταν
τα πρωτοσέλιδα όλων των εφημερίδων ασχολούνταν με την εκτόξευση του περίφημου
«Παθφάιντερ» στον Άρη, λίγοι ήταν εκείνοι που ήξεραν ότι ο Θανάσης Οικονόμου
είχε μόνος του σχεδιάσει ένα από τα σημαντικότερα εξερευνητικά όργανα του
μικρού αυτού οχήματος που προχωρούσε και συνέλεγε επί αρκετούς μήνες
πληροφορίες από την επιφάνεια του κόκκινου πλανήτη.

Έτσι λοιπόν, ο σχεδιασμός του οργάνου Alpha Proton Χ-ray Spectometer, το οποίο
ξεκίνησε τον Ιούλιο του 1997 να στέλνει τις πρώτες πληροφορίες στη Γη, χάρισε
στον Θανάση Οικονόμου μια σπουδαία τιμητική διάκριση από τη NASA και φυσικά
άλλη μία, από το μικρό χωριό των Γρεβενών που του έδωσε το χρυσό κλειδί! Ο
Έλληνας επιστήμονας είναι σήμερα ερευνητής στο Εργαστήριο Αστροφυσικής και
Διαστημικών Ερευνών του Ινστιτούτου Ενρίκο Φέρμι του Πανεπιστημίου του Σικάγο.

Πολύ πιο πριν όμως, είχε αναγκαστεί να εγκαταλείψει την Ελλάδα και
ύστερα από ένα μεγάλο ταξίδι να καταλήξει στην Τσεχοσλοβακία. Εκεί πήγε
ουσιαστικά για πρώτη φορά σχολείο και παρά το ότι στην Ελλάδα είχε χάσει λόγω
του πολέμου αρκετά χρόνια μάθησης, κατάφερε να αναπληρώσει όλα του τα κενά και
να σπουδάσει Πυρηνική Φυσική στο Πανεπιστήμιο της Πράγας απ’ όπου αποφοίτησε
με άριστα το 1961.

Τα υπόλοιπα ήρθαν μόνα τους και μαζί η καινούργια πρόκληση μετά το
«Ποθφάιντερ», που ακούει στο όνομα «Αθηνά». «Η “Αθηνά” είναι η καινούργια
ευκαιρία που θα έχουμε για μια νέα πτήση στον Άρη», λέει στα «ΝΕΑ» ο κ.
Οικονόμου. «Πρόκειται ουσιασιαστικά για δύο μικρά οχήματα που θα εκτοξευθούν
προς τον Άρη με διαφορά λίγων ημερών. Είναι μια αποστολή πολύ δύσκολη και
ακριβή, αφού θα στοιχίσει στη NASA περισσότερα από 750 εκατομμύρια δολάρια».

Η αγωνία τώρα του Έλληνα ερευνητή που έχει στα χέρια του την ευθύνη για
την επιτυχία των οργάνων της «Αθηνάς», είναι να μην πάει κάτι στραβά και
αποτύχει η αποστολή, όπως συνέβη το 1999. Τότε η NASA είχε επιχειρήσει να
στείλει δύο διαστημοσυσκευές στον Άρη, μία που θα γυρνούσε γύρω από τον
πλανήτη σαν δορυφόρος και μία που θα προσεδαφιζόταν. Εξαιτίας όμως κάποιων
κακών χειρισμών, χάθηκαν και τα δύο στο Διάστημα.

«Πίσω από κάθε τέτοια αποστολή κρύβονται χιλιάδες εξαρτήματα, τα οποία πρέπει
να συντονιστούν και να λειτουργήσουν ώστε να πάνε όλα καλά», λέει ο κ.
Οικονόμου και προσθέτει: «Ο σκοπός που στέλνουμε την “Αθηνά” στον Άρη είναι
αρχικά επιστημονικός. Η επιθυμία μας είναι να ερευνήσουμε τον πλανήτη όσο πιο
λεπτομερειακά γίνεται και να εξετάσουμε τη γεωλογία και τα ορυκτά του. Τα
συμπεράσματα που θα διαμορφώσουμε από την εξέταση των πληροφοριών θα τα
συγκρίνουμε με αντίστοιχα δεδομένα που έχουμε για τον δικό μας πλανήτη. Αυτή η
διασταύρωση των στοιχείων θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε τις συνθήκες
δημιουργίας των υπόλοιπων πλανητών του ηλιακού μας συστήματος».

Υπάρχει ζωή στον κόκκινο πλανήτη;

Ο Έλληνας καθηγητής λέει στα «ΝΕΑ» ότι από την εξερεύνηση του Άρη περιμένουμε
να λάβουμε απαντήσεις σε δύο μεγάλα ερωτήματα. «Το πρώτο έχει να κάνει με την
ύπαρξη ζωής. Απ’ όλους τους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, ο Άρης είναι
αυτός που μοιάζει περισσότερο με τη Γη. Μοιάζει στο μέγεθος, αλλά και στην
τροχιά που ακολουθεί γύρω από τον Ήλιο. Έχει νερό και ατμόσφαιρα. Τα δύο αυτά
στοιχεία είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη ζωής.

Αν ανακαλύψουμε ότι ο κόκκινος πλανήτης κρύβει ή έκρυβε πάνω του ίχνη ζωής,
τότε θα καταλάβουμε αμέσως ότι η ζωή δεν είναι κάτι σπάνιο στο σύμπαν. Κι
επομένως θα οδηγηθούμε στο συμπέρασμα ότι δεν είμαστε μόνοι μας εκεί έξω. Αν
όμως δεν βρούμε τίποτα, τότε το ερώτημα αυτό θα μείνει αναπάντητο για πολλά
χρόνια ακόμη, αφού ήδη ξέρουμε πως οι πιθανότητες ζωής στους άλλους πλανήτες
του ηλιακού μας συστήματος είναι μηδαμινές».

Το δεύτερο ερώτημα που θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε στέλνοντας την «Αθηνά»
και στη συνέχεια άλλα επανδρωμένα διαστημόπλοια, είναι το τι συνέβη κατά τη…
νεαρή ηλικία του Άρη. Αυτό θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε και την εξέλιξη του
δικού μας πλανήτη. «Στην αρχή, οι καιρικές συνθήκες του Άρη ήταν ίδιες με
αυτές της Γης. Στην πορεία όμως, πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, συνέβη κάτι
τραγικό και ο Άρης έχασε την ατμόσφαιρα και το τρεχούμενο νερό. Όλα πάγωσαν.
Κι από τότε, ελάχιστα πράγματα άλλαξαν στην επιφάνειά του».