ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το πορτ μπαγκάζ

Πώς λειτουργεί στους τηλεθεατές η αναπάντεχη και «εκ του φυσικού» καταγραφή
μιας ακραία βάναυσης συμπεριφοράς;

Ο λόγος για ένα περιστατικό που προβλήθηκε πριν από λίγες ημέρες στην
τηλεόραση κι έγινε γνωστό μόνον και μόνον χάριν ενός ερασιτέχνη που το
κατέγραψε από το μπαλκόνι του σπιτιού του.

Δύο αστυνομικοί τον συνέλαβαν, τον γρονθοκόπησαν και του πέρασαν χειροπέδες.
Συνέχισαν να τον γρονθοκοπούν. Ήταν Αλβανός, μάλλον μεθυσμένος και μάλλον
ταραχοποιός. Τον έσπρωξαν μέσα στο περιπολικό. Χτύπησε με δύναμη το κεφάλι του
στην οροφή του περιπολικού. Πετάχτηκε έξω. «Αφήστε με να πάω στη γυναίκα μου»,
φώναξε. Τον σήκωσαν στα χέρια τους και… τον έχωσαν μέσα στο πορτ μπαγκάζ του
περιπολικού. Έκλεισαν με δύναμη το καπό.

«Μπουπ» ακούστηκε δυνατά ο εκκωφαντικός θόρυβος του καπό.

ΜΠΟΥΠ

Το περιπολικό ξεκίνησε.

Ο άνθρωπος-πράγμα είναι μέσα. Έμψυχο-άψυχο πακέτο. Res. Στα εντόσθια του
περιπολικού.

Τελών εν μέθη ή εν παρανομία ή εν απογνώσει, ο άνθρωπος-πακέτο εξαφανίζεται
από τον τηλεορίζοντα.

Η σκηνή έτυχε αναπάντεχης τηλεοπτικής κάλυψης από τον ερασιτέχνη ρεπόρτερ, που
την κατέγραψε από το μπαλκόνι του σπιτιού του. Βγήκε στον αέρα. Άρα, το συμβάν
συνέβη. Δεν άπτεται της σφαίρας του φανταστικού. Ούτε των υπερβολικών δηλώσεων
γραφικών, περί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, «φιλοαλλοδαπών».

Γεγονός φωτισμένο από τον φακό. Από τη μικρή οθόνη, που σαν τις λέξεις κάνει
τα απόντα πράγματα ωσεί παρόντα.

Τη σκηνή παρακολούθησαν και αυτόπτες μάρτυρες που πάντα αρέσκονται στον χαβαλέ
του σαματά. Χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Οι μεν ζητωκραύγαζαν «μπράβο, ρίξ’ του
κι άλλο του Αλβανού». Ήσαν όμως ελάχιστοι. Οι δε (περισσότεροι; ίσως…) «μη
βαράτε, μη βαράτε βρε. Σταματήστε να βαράτε. Αίσχος». Όχι, η βαναυσότητα δεν
είναι προνόμιο του Έλληνα. Ακόμη και αν οι απλουστευτικές ευρωβαρομετρικές
μετρήσεις μάς αποδίδουν ρατσιστικά πρωτεία.

Τι, αλήθεια, είδαν στην οθόνη τους οι τηλεθεατές;

Δεν είναι άστοχο το ερώτημα, αν σκεφτεί κανείς ότι «Όλος ο κόσμος κοιτά τις
ίδιες εικόνες, αλλά κανείς δεν βλέπει το ίδιο πράγμα».

Όσα μηνύματα εναρμονίζονται με τις απόψεις, στάσεις ζωής και τους ιδεολογικούς
προσανατολισμούς τού τηλεθεατή γίνονται αποδεκτά. Τα άλλα εξοβελίζονται.
Μένουν εκτός συνείδησης. Μια σειρά στρατηγικών ακούσια κινητοποιείται,
προκειμένου να αποκωδικοποιηθούν νοητικά τα μηνύματα. Με άλλα λόγια, δεν
βλέπουμε ως αδρανή, άμορφη μάζα την εικόνα. Επιλέγουμε να εκτεθούμε σε ό,τι
βλέπουμε, με τρόπο που να εναρμονίζεται με αυτό που είμαστε και με αυτό που
ήδη πιστεύουμε. Κι αυτός είναι ο λόγος που με τόση ευκολία καμπάνιες
ενημέρωσης αποτυγχάνουν.

Τι, λοιπόν, είδαν οι τηλεθεατές στην οθόνη τους;

Με βάση τα παραπάνω, τρία υποθετικά σενάρια «ανάγνωσης» αναδύονται.

Σενάριο πρώτο

Είδαν έναν επικίνδυνο αλλοδαπό να εισπράττει αυτό που του άξιζε. «Και λίγα
του κάνουνε. Όχι στο πορτ μπαγκάζ, στη μηχανή να τον
βάλουνε. Αρκετά με αυτούς».

Σενάριο δεύτερο

Είδαν μια δυσάρεστη σκηνή. «Είπαμε. Αλλά όχι κι έτσι. Να
γυρίσει πίσω στον τόπο του, αλλά όχι κακοποιημένος, ας
διατηρήσουμε τα εχέγγυα του ανθρωπισμού μας».

Σενάριο τρίτο

Απροκάλυπτη, άνευ όρων καταγγελία «Ό,τι κι αν έκανε, ό,τι κι αν είναι,
ακόμη και ως ενσάρκωση του απόλυτου σήμερα κακού, μετανάστης,
δηλαδή παράνομος και δίχως χαρτιά και ταραχοποιός, δικαιούται
μεταχείριση ατόμου και όχι πράγματος».

Τρία σενάρια, τρεις αναγνώσεις, τρεις στάσεις ζωής.

Αν τους ετικετάρεις εύκολα τους ονοματίζεις:

Οι ρατσιστές, οι σοφτ ρατσιστές και οι μη-ρατσιστές.

Τρεις αντιδράσεις, τρία υποδείγματα ζωής που θέτουν επί τάπητος το ζήτημα της
κοινωνικής συνοχής, της αλληλεγγύης, της επιείκειας. Σε μια Ευρώπη που με
απελάσεις, φυλακίσεις, περιπολίες και βαναυσότητες κατά των μεταναστών
επιχειρεί σπασμωδικά να αντιμετωπίσει τα ακροδεξιά ρεύματα.

Όχι, καθόλου ευκαταφρόνητος δεν είναι εδώ ο ρόλος της τηλεόρασης. Ναι! μας
αποβλακώνει, ναι! μετατρέπει τον πόνο σε θέαμα, ναι! ευθύνεται εν πολλοίς για
τον κατασκευασμένο φόβο και τον ηθικό πανικό που δημιουργεί έναντι του ξένου.
Κι όμως, όσο αλλοπαρμένη και παραπλανητική κι αν είναι η μικρή οθόνη, εκείνη
είναι που ανέδειξε το γεγονός.

Αν δεν υπήρχε η τηλεόραση δεν θα υπήρχε το γεγονός. Η μικρή οθόνη που
περισώζει τα μικρά και τα μεγάλα της ζωής μας. Τα υψηλά και τα άθλια, τα
ευγενή και τα ποταπά.

Κι αν η πρώτη ομάδα είναι δύσκολο να αλλάξει, η δεύτερη όμως, η δεύτερη είναι
πιο επιρρεπής σε ενδεχόμενες αλλαγές συμπεριφοράς. Η δύναμη της εικόνας είναι
εδώ καθοριστική.

Αξίζει λοιπόν, ναι, περισσότερο παρά ποτέ σήμερα αξίζει, να επιμένουμε να
συλλογιζόμαστε και να επινοούμε τρόπους ανάδειξης της δύναμης καταγγελίας, που
εις μάτην όλων των εποχών, εις μάτην όλων των καιρών, εξακολουθεί η τηλεόραση
να έχει.

Η Φωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.