ΓΚΟΝΘΑΛΟ ΡΟΧΑΣ «Ας μη φοβόμαστε τον φόβο»

«Η μείξη φυλών και πολιτισμών ωθεί τη σκέψη σε πιο ελεύθερα και δημιουργικά πεδία», λέει ο Γκονθάλο Ρόχας. «Η Λατινική Αμερική είναι ένας μιγάς πολιτισμός. Ο αγαπημένος μου ποιητής, ο Περουβιανός Σέσαρ Βαγιέχο, είχε παππούδες Ινδιάνους από την πλευρά της μητέρας του και ιεροκήρυκες από την πλευρά του πατέρα του!»

«Πώς μπορούμε να ζήσουμε χωρίς λέξεις; Παρόλο που σήμερα η εξέλιξη της
τεχνολογίας και της επιστήμης επηρεάζουν καθοριστικά τη φαντασία, παρόλο που η
ζωή είναι γαντζωμένη στην τεχνολογία, ο λόγος, η λέξη, δεν θα εκλείψουν ποτέ»,
λέει στα «ΝΕΑ» ένας από τους μεγαλύτερους εν ζωή Λατινοαμερικανούς ποιητές. Ο
85χρονος Χιλιανός Γκονθάλο Ρόχας που έκανε ταξίδι 12 ωρών για να έρθει στην
Ελλάδα και να παρουσιάσει την ποίησή του ενώπιον του ελληνικού κοινού,
καλεσμένος του Ινστιτούτου Θερβάντες.

Πολλοί είναι εκείνοι που φοβούνται ότι ο κόσμος μας δεν είναι και δεν
θα ξαναγίνει ένας κόσμος της ποίησης και της φαντασίας. Ο Γκονθάλο Ρόχας δεν
συμμερίζεται αυτή την άποψη: «Ο λόγος είναι το πιο επικίνδυνο από τα αγαθά,
έλεγε ο Χέλντερλιν, ο μεγαλύτερος ποιητής της σύγχρονης εποχής. Έλεγε επίσης
ότι ο λόγος μάς εδόθη για να δίνουμε τη μαρτυρία αυτού που είμαστε. Ο φυσικός
Νιλς Μπορ έλεγε ότι ζούμε κρεμασμένοι από τη γλώσσα. Και ο Αντρέ Μπρετόν έλεγε
ότι τα τρία κλειδιά της ζωής είναι ο τρελός έρωτας, η ελευθερία και η
φαντασία. Λοιπόν δεν πρέπει να φοβόμαστε τον φόβο. Ούτε η φαντασία, ούτε ο
έρωτας θα χαθεί».

Ο Γκονθάλο Ρόχας είναι επιφανέστατη προσωπικότητα όχι μόνο για τη Χιλή, αλλά
και για όλη τη Λατινική Αμερική. Πλήρωσε με πολύχρονη εξορία τη φιλία του με
τον Αλιέντε και το θάρρος του να αντιταχθεί στο καθεστώς Πινοσέτ. «Δεν θεωρώ
τον εαυτό μου κομμουνιστή, ούτε σοσιαλιστή. Είμαι… αλιεντιστής», λέει
χαρακτηριστικά για να τονίσει την εκτίμηση που έτρεφε για το πρόσωπο του
Σαλβαντόρ Αλιέντε.

«Όταν ο Αλιέντε ανέβηκε στην εξουσία, το 1970, μου έστειλε μήνυμα: “Αφού σου
αρέσει η Κίνα, δεν θες να πας εκεί ως πολιτιστικός ακόλουθος;”. Έτσι βρέθηκα
στο Πεκίνο. Μου συνέβη μάλιστα να συναντήσω τον Μάο και να μιλήσουμε για
ποίηση! Μπορεί να συμβούν σπουδαία πράγματα στη ζωή ενός ποιητή. Αργότερα με
έστειλε στην Κούβα ως υπεύθυνο της διπλωματικής αποστολής, αρμόδιο για τις
εμπορικές σχέσεις αλλά με θέση πρέσβεως. Ήμουν λοιπόν ο τελευταίος επικεφαλής
διπλωματικής αποστολής στην Αβάνα. Αμέσως μετά τον θάνατο του Αλιέντε, τον
Σεπτέμβριο του 1973, οι Κουβανοί αποφάσισαν τη μετονομασία της λεωφόρου
Καρόλου Γ’ σε λεωφόρο Σαλβαντόρ Αλιέντε και με κάλεσαν να μιλήσω στην τελετή
μετονομασίας.

Περίμενα ότι ήταν πιθανό να έρχονταν, ας πούμε, 5.000 άνθρωποι, ήρθαν
όμως 250.000! Ήταν μία από τις ωραιότερες ποιητικές εμπειρίες μου. Ένας
ποιητής να εκφωνεί πολιτικό λόγο σε τόσους ανθρώπους… Η πρώτη φράση μου
ήταν: “Αυτοί οι αλήτες, οι στρατηγοί, δεν έμαθαν ποτέ να διαβάζουν, το μόνο
που έμαθαν είναι να σκοτώνουν”. Ο ποιητής πρέπει να αναλαμβάνει τις ευθύνες
του. Να δείχνει ότι δεν είναι απλώς ένας κύριος που κάθεται και γράφει, αλλά
ότι αντιπροσωπεύει έναν τρόπο ζωής. Το αποτέλεσμα ήταν, βέβαια, η εξορία.
Εγκαταστάθηκα, μάλιστα, στην Ανατολική Γερμανία διότι ήταν η μόνη χώρα που με
δέχτηκε! Έζησα εκεί, αλλά πρέπει να πω πως δεν ήμουν ευτυχής γιατί επρόκειτο
για ένα αστυνομικό κράτος. Όμως δεν με είχε δεχθεί ούτε το Μεξικό, ούτε ο
Καναδάς, ούτε, βέβαια, η Ισπανία, ούτε όμως και η Ιταλία. Ας όψεται η
παντοδύναμη αμερικανική εξουσία», λέει ο Χιλιανός ποιητής του οποίου το έργο
παραμένει σχεδόν άγνωστο στην Ελλάδα.

Για τον Σαλβαντόρ Αλιέντε λέει: «Δεν θέλω να πω πομπώδη λόγια, ότι ήταν
μεγάλη προσωπικότητα και τα σχετικά. Θα πω ότι ήταν άνθρωπος ακέραιος,
έντιμος, εξαιρετικά γενναίος. Υπάρχουν αντιρρήσεις για την οικονομική του
πολιτική, το επιτελείο του δεν ήταν το καλύτερο δυνατό. Η ουσία όμως είναι ότι
ο Κίσινγκερ και ο Νίξον δεν τον ήθελαν».

Ήρθε η ώρα της… «απονερουντοποίησης»

«Θεωρώ τον Ηράκλειτο ως τον πιο σημαντικό Έλληνα ποιητή, κι ας μην έχει γράψει
ποτέ ποίηση», λέει ο Γκονθάλο Ρόχας. «Γιατί η ποίηση είναι πάντα προσέγγιση.
Σχεδόν τα πάντα είναι κάτι άλλο. Είναι αυτό που έλεγε ο Γκαίτε: “Αυτό που σε
καθιστά σπουδαίο είναι το γεγονός ότι δεν μπορείς ποτέ να φτάσεις τον στόχο
σου”. Αποστρέφομαι την ποίηση που είναι προφανής, απλώς μελωδική. Γι’ αυτό και
αν με ρωτήσεις ποιος είναι ο αγαπημένος μου ποιητής, θα βάλω ένα αστεράκι στον
Περουβιανό Σέσαρ Βαγιέχο. Είναι ο πιο εσωτερικός, ο πιο αινιγματικός», εξηγεί.

«Αυτό που θέλω να πω είναι ότι πρέπει να… “απονερουντοποιηθούμε”! Υπάρχουν
ποιήματα του Πάμπλο Νερούντα που είναι πολύ καλά, αλλά πρέπει να αποτινάξουμε
το φάντασμά του. Είχα την τιμή να είμαι στενός του φίλος. Τον είχα
φιλοξενήσει, με είχε φιλοξενήσει. Οι πολιτικές μας απόψεις ήταν κοινές, είχαμε
όμως διαφορές στην ποίηση και στα εκφραστικά μας μέσα. Ο Νερούντα ήταν πολύ
μπαρόκ. Με τρόπο κάποτε αξιοθαύμαστο, κάποτε υπερβολικό. Είναι πολύ σοβαρό το
πρόβλημα του μπαρόκ στη Λατινική Αμερική. Υπάρχει το μπαρόκ των Ισπανών,
υπάρχει και το μπαρόκ των Ινδιάνων. Στην Ελλάδα όλοι ξέρουν το “Κάντο
Χενεράλ”. Θα στενοχωρήσω ίσως τον Μίκη, αλλά είναι πολύ επικό και πομπώδες.
Πιο πολύ μου αρέσει το “Ύψος του Μάτσου Πίτσου” και ιδίως η “Κατοικία στη Γη”.
Ο Νερούντα καλλιεργούσε πολύ τον προσωπικό του μύθο. Ξεκίνησε νέος με πολύ
δυνατά ποιήματα, ήταν κάτι σαν τον Ρεμπό. Κατάφερε να γίνει μυθικό πρόσωπο για
τη Λατινική Αμερική, αλλά υπάρχουν καλύτεροι ποιητές σε πολλές ισπανόφωνες
χώρες. Όμως τέτοιες προσωπικότητες είναι απαραίτητες», λέει.