Επαναστάτης χωρίς αιτία

Μαζί με το «Α bout de souffle» – το θρυλικό φιλμ του Ζαν Λικ Γκοντάρ «Με
κομμένη την ανάσα» – συνθέτουν το δίδυμο του «Ποτέμκιν» της γαλλικής Nouvelle
Vogue. Μέχρι το 1959 το βλέμμα του ευρωπαϊκού σινεμά ήταν στραμμένο προς τα
μέσα. Από το 1959 και μετά έκανε στροφή 180 μοιρών και άρχισε να κοιτάει προς
τα έξω. Η ληξιαρχική πράξη γέννησης μιας άλλης γραφής, ενός νέου
κινηματογράφου, μιας άλλης οπτικής, και η έφοδος προς την καλλιτεχνική εξουσία
μιας χούφτας διανοουμένων, οπλισμένων με μπόλικη αμερικανική κινηματογραφική
μυθολογία, με άφθονη θεωρία και με αναρχική ιδεολογία…

Εννιά χρόνια αργότερα, ο Μάης παραλίγο να ξεχαρβαλώσει το σύστημα. Δεν το
κατάφερε. Γιατί όσο γρήγορα φούσκωσε η αμφισβήτηση, άλλο τόσο γρήγορα
ξεφούσκωσε η επανάσταση. Οι λόγοι είναι πολλοί – στην πραγματικότητα είναι
ένας. Καθένας έβλεπε τον «κόσμο» μέσα από τον υποκειμενικό του φακό. Έκτοτε, ο
καθένας τράβηξε τον δρόμο του. Ο Τριφό αναδείχθηκε σε πολιτιστικό ατού του
επίσημου γαλλικού κράτους και ο Γκοντάρ παρέμεινε αδιόρθωτος, εκκεντρικός και
γραφικός. Από αυτήν την περιπέτεια ένα πράγμα έμεινε. Η Τέχνη αλλάζει την
Τέχνη, αλλά δεν αλλάζει τον κόσμο.

Ζαν Πιέρ Λεό, ο ιδανικός πιτσιρικάς στη μυθική ταινία της Nouvelle Vogue και του Φρανσουά Τριφό, «Τα 400 χτυπήματα»

Ο Τριφό με τον Γκοντάρ ήταν οι ταγοί αυτής της ανάστασης. Της πιο γόνιμης και
σαρωτικής που συνέβη ποτέ στο γαλλικό σινεμά. Το 1959, μόλις 27 ετών – σε
ηλικία, δηλαδή, που οι δικοί μας υποβάλλουν το πρώτο σεναριάκι τους για την
πρώτη μικρούλα ταινιούλα τους, την εποχή που οι Έλληνες θεατές χαζολογούσαν
απολαμβάνοντας γατούλες και Αλίκες – ο Τριφό υπογράφει το πρώτο του
αριστούργημα, με τον παράξενο τίτλο «Les quatre cents coups» («Τα 400
χτυπήματα»). Επιπλέον, συνυπογράφει το σενάριο της «Κομμένης ανάσας» και
σκηνοθετεί τον Σαρλ Αζναβούρ, σε ένα από τα πιο λυρικά φιλμ νουάρ στην ιστορία
του κινηματογράφου, με τον τίτλο «Πυροβολήστε τον πιανίστα». Το σύνθημα ήταν
ένα: «Αλλαγή εδώ και τώρα». Αληθινή και καθόλου πέτσινη. Ως εκ τούτου, η
αδρεναλίνη του Φρανσουά και του Ζαν Λικ κάλπαζε με τα δέκατα του δευτερολέπτου
και ουχί με τους νεοελληνικούς αιώνες.

Απόδειξη; Ο πιτσιρικάς Ζαν Πιέρ Λεό, ο μικρός αντιήρωας των «400 χτυπημάτων».
Στο ελληνικό μελόδραμα ένα τέτοιο ταλαιπωρημένο πλάσμα θα θριάμβευε στο τέλος
ως γιατρός, με υποτροφία από το Ίδρυμα Ωνάση, και νυμφευμένος με την τυφλή
Μάρθα Βούρτση. Στην αμερικανική οθόνη θα τον αποτελείωνε η καταραμένη του
μοίρα, με τη σφαίρα κάποιου παρανοϊκού μπάτσου. Στον Τριφό είναι τόσο αληθινός
όσο είναι η ίδια η ζωή, του ίδιου του Τριφό. Μεγαλωμένος από
μικροαστικοεργατική οικογένεια, ασυμβίβαστος με το σκουριασμένο σχολικό
σύστημα, τρόφιμος αναμορφωτηρίου και αλανιάρης στους δρόμους, με δίψα για
τέχνη και ποίηση. Ο κόσμος είνα γκρίζος, συμβιβασμένος και κουρδισμένος. Όλα
μπορούν να μας τα πάρουν. Όλα μπορούν να τα ρουφήξουν. Όλα εκτός από ένα: Τα
όνειρά μας.

Το θαύμα των «400 χτυπημάτων» δεν οφείλεται σε… θαύμα. Είναι αποτέλεσμα
τριών…Π. Με τη σειρά: Πάθος – Πίστη – Παιδεία. Όλα με κεφαλαία. Πάθος για
Σινεμά, Πίστη στα όνειρά «μου» και άφθονη αφομοιωμένη κουλτούρα.

Μεταξύ γέλιου και γελοίου

Γελοία ανθρωπάκια προκαλούν γέλια. Ενίοτε μέχρι δακρύων. Και η μοναδική
διασκεδαστική ανάσα αυτού του επταημέρου φέρει τον τίτλο «Big trouble» («Κακός
μπελάς»).

Μετά την εμπορική επιτυχία του παρανοϊκού «Get shorty» («Πιάστε τον κοντό»), ο
Μπάρι Σόνενφελντ επιστρέφει στον ίδιο καμβά της τρελής κωμωδίας, μπαίνοντας
από την πόρτα τού «Είναι ένας τρελός, τρελός κόσμος» και από το παράθυρο του
«SOS Πεντάγωνο καλεί Μόσχα». Όλα δανεικά, αλλά και όλα κουρδισμένα και
παρανοϊκά οργανωμένα. Η φόρμουλα μιας χαριτωμένης τρελής κωμωδίας αποτελείται
από δύο στοιχεία: Σενάριο και κάστ. Έτσι και έχεις τις απίστευτες ατάκες, τους
απίστευτους τύπους και τους κατάλληλους ηθοποιούς, έχεις πιάσει το δέκα το
καλό. Όπερ και εγένετο. Καμιά εικοσαριά τύποι κρέμονται από το περιεχόμενο
ενός αλουμινένιου μπαούλου τύπου Samsonite. Εντός του μπαούλου έχει
εγκατασταθεί πυρηνική βόμβα ρωσικής προελεύσεως, με κατεύθυνση το Μαϊάμι. Οι
τύποι που συνδέονται τυχαίως ή προσχεδιασμένως με αυτόν τον εκρηκτικό
μηχανισμό «συναρμολογούνται» ανά ζεύγη. Από τη μία μεριά τα ζεύγη των ηλιθίων
που προέρχονται από το κράτος και το παρακράτος και από την άλλη τα ζεύγη των
μικροαστών και των αθώων που προέρχονται από την κοινωνία. Με την εξής
διάταξη: Δύο πανηλίθια κλεφτρόνια, δύο εξίσου πανηλίθιοι Ρώσοι εμιγκρέδες, δύο
το ίδιο πανηλίθιοι πληρωμένοι εκτελεστές, δύο επίσης πανηλίθιοι πράκτορες του
FBI και ένας βλαξ μεγαλοκλητήρας της μαφίας. Από το άλλο στρατόπεδο, έχουμε
και λέμε: Διαζευγμένος δημοσιογράφος με τον γιο του, η σύζυγος του
μεγαλοκλητήρα της μαφίας με την κόρη της και ένας γυρολόγος Χίπι, με χαίτη
μήκους Jesus, με την Κουβανή οικιακή βοηθό του ίδιου μεγαλοκλητήρα της ίδιας
μαφίας. Κατάληξη;

Το χαζοκούτι μεταμορφώνεται σε… τόπι και ο Μπάρι Σόνενφελντ υπογράφει τη μοναδική τρελή… ανάσα του επταημέρου, με τον τίτλο «Κακός μπελάς»

Εδώ αρχίζουν τα γέλια. Ο… Jesus κοιμάται σε δέντρο της οικογένειας του
μαφιόζου, ο οποίος μαφιόζος έχει τη βόμβα. Ο γιος του δημοσιογράφου φλερτάρει
με την κόρη του ίδιου μαφιόζου και η μάνα της φλερτάρει με τον δημοσιογράφο.
Τα όπλα των δύο πληρωμένων δολοφόνων στοχεύουν τον μαφιόζο και τα δύο
πανηλίθια κλεφτρόνια ορμούν στο σπίτι για να αρπάξουν το μπαούλο και να το
μεταφέρουν στις Μπαχάμες, πιστεύοντας πως αντί για βόμβα θα βρουν πολύτιμες
κοτρώνες. Κατάληξη; Η μάνα χάνει το παιδί και το παιδί τη μάνα!

Αποτέλεσμα; Η μία σύμπτωση διαδέχεται την άλλη, κάθε επεισόδιο καταλήγει σε
γελοιογραφία και κάθε εμφάνιση μεταμορφώνει τους ήρωες σε καρικατούρες.
Γρήγορο, αστείο και διασκεδαστικό. Με την εξής επιφύλαξη: Το χιούμορ είναι
υπόθεση καθαρά προσωπική.

Ανθυποβαμπίρ και ανθυπο… Κρουζ

Όλα εν τέλει είναι ζήτημα επιπέδου. Ο Νιλ Τζόρνταν από το «The Vampire
Chronicles» της Αν Ράις έκανε μια ταινιάρα με τον τίτλο «Συνέντευξη μ’ έναν
βρικόλακα». Από τα ίδια χρονικά, ο κάποιος Μάικλ Ράιμερ έφτιαξε μία από τις
πιο ρηχές ταινίες στην ιστορία των βαμπίρ και τη βάφτισε με το βαρύγδουπο
όνομα «The queen of the damned» («Η βασίλισσα των καταραμένων»).

Ούτε σενάριο, ούτε στόρι, ούτε χαρακτήρες, ούτε εκπλήξεις, ούτε ανατροπές,
ούτε σασπένς, ούτε τρόμος. Όλο και όλο το εγχείρημα εξαντλείται σε δύο
πράγματα: Στην αποκάλυψη του φιδίσιου κορμιού της μακαρίτισσας Αλάια και στη
σύνδεση του ροκ με τους βρικόλακες. Περιφέρουμε την Αλάια, ηχογραφούμε άσματα
του τραγουδιστή των «KoRn», του Μέριλιν Μάνσον, του Τρίκι, των Deftones και
αλλιεύουμε ψήφους από τα θολά νερά της νεολαίας. Κούνια που τους κούναγε.

Όποιος νομίζει πως υπερβάλλω ας σπεύσει αμέσως· και αν έπειτα από το πρώτο
ημίωρο δεν αρχίζει να βαράει ενέσεις από την πλήξη και τη μονοτονία να μου
τρυπήσει τη μύτη.

Θηλυκός αρχιβαμπίρ και «βασίλισσα των καταραμένων» η πρόωρα χαμένη Αλάια

Το στόρι εξαφανίζεται προτού καν συναρμολογηθεί στο χαρτί. Ο διανοούμενος και
συνειδητοποιημένος βρικόλακας Λεστάτ επανέρχεται από το 1788 στο 2000, με τη
μορφή ενός ροκ σταρ και η γοητεία του αφυπνίζει τη βασίλισσα του σκότους
Ακάσα. Κάπως έτσι αρχίζει το πατιρντί. Στη μία σκηνή κλίνουν το ρήμα «ρουφάω –
ρουφάμε – ρουφάνε» (αίμα). Στην άλλη σκηνή χορεύουν το άσμα «είμαι βρικόλακας
και σας γράφω». Ενδιαμέσως, βρικόλακες αμπελοφιλοσοφούν περί ανέμων και
υδάτων. Κατάληξη; Από την αίθουσα βγαίνεις με όψη βρικόλακα και με απορία
χάνου. Ή εγώ είμαι βλάκας ή οι τύποι με θεωρούν βλάκα. Η αλήθεια; Σε θεωρούν
βλάκα. Διότι όλα και όλοι παριστάνουν και πιθηκίζουν. Ο Μάικλ Ράιμερ τον
σκηνοθέτη, ο Στιούαρτ Τάουνσεντ τον Κρουζ και οι βρικόλακες τους…
βρικόλακες. Βρεγμένη σανίδα που τους χρειάζεται!

Και μη… σκυλότερα

Στο βάθος μάντρα. Κάνεις έτσι και πέφτεις πάνω σε Αμερικανό καραγκιόζη με
σκυλιά, που μιλάει ελληνικά! Βρε, πώς έγινε τέτοιο χάλι; Απλούστατα
μεταγλώττισαν τα «Σκυλομπερδέματα» και τα μετέφεραν στο επίπεδο παιδικής
πρωινής εκπομπής του… Tempo. Ήταν που ήταν, τού ‘δωσαν μία και το γκρέμισαν.

Η επιχείρηση «παιδική ταινία» έχει αποδειχθεί η πλέον επικερδής για τα
κινηματογραφικά θηρία. Θα πάνε, δεν θα πάνε, η μαμά, ο μπαμπάς και τα παιδιά
στα Village; Θα πάνε. Δεν θα κόψουν τέσσερα εισιτηριάκια; Θα κόψουν. Δεν θα
δουν την όποια ανοησία μάς κατεβάσει; Θα δούν. Ιδού λοιπόν. Προς γνώση και
συμμόρφωση κάποιων ελάχιστων γονέων που εξακολουθούν να πιστεύουν πως η
παιδική ταινία είναι μια πολύ σοβαρή ιστορία για να την εγκαταλείψουμε στα
χέρια ανόητων κερδοσκόπων.

«Σκυλομπερδέματα»: Ο Κούμπα Γκούντινγκ τζούνιορ, πρωταγωνιστής σε ταινία επιπέδου… γαβ, γαβ, γαβ

Οδοντίατρος από το Μαϊάμι παρατάει την πένσα και τον τροχό και καταφθάνει σε
χωριό της Αλάσκας, προκειμένου να φροντίσει την κληρονομιά που του άφησε η
μαμάκα του. Δηλαδή, ένα τσούρμο καθαρόαιμα χάσκι, που τραβάνε το έλκυθρο και
κάνουν πατίνι στο χιόνι. Ε, και; Το και και! Μηδέν εις το πηλίκον. Απλούστατα
ο χαζοχαρούμενος, δείκτη ευφυίας τρέχουν από τον σκούφο, το πρόσωπο και το
σώμα τού Κούπα Γκούντινγκ τζούνιορ, ενός ηθοποιού που σχεδόν έλειψε να
αναδειχτεί στο σπουδαιότερο ερμηνευτικό «εργαλείο» της αφροαμερικανικής
μειονότητας. Καραγκιόζης με τα όλα του.

Άγγελος, διάολος «στο πιάτο»

«Δύο γυναίκες στο πιάτο σας» («No news from God»), σε σκηνοθεσία Αγκιστίν
Ντιάζ Γιάνς, με τη Βικτόρια Αμπρίλ σε ρόλο αγγέλου του Παραδείσου και την
Πενέλοπε Κρουζ ως secret agent του Σατανά.

Δεν το είδα, ως εκ τούτου δεν έχω παρά να αντιγράψω λίγα λόγια από μια ιστορία
που εκ πρώτης όψεως μοιάζει να είναι διασκεδαστική: «Τα τελευταία χρόνια τα
πράγματα δεν πηγαίνουν καλά στον Παράδεισο. Οι υπεύθυνοι είναι απογοητευμένοι
από τη μηδενική προσέλευση ψυχών, ενώ αντιθέτως στην Κόλαση η προσέλευση είναι
τόσο μεγάλη ώστε έχει δημιουργηθεί πρόβλημα χώρου. Με λίγα λόγια, η Κόλαση
έχει κερδίσει τη μάχη ανάμεσα στο Καλό και στο Κακό. Ωστόσο, τη στιγμή που οι
άνθρωποι του Παραδείσου είναι έτοιμοι να καταθέσουν τα όπλα, δέχονται μια
παράκληση από μια μητέρα (Φανί Αρντάν): Να προσπαθήσουν να σώσουν την ψυχή του
γιου της, ενός μποξέρ με ταραγμένο παρελθόν. Ο Παράδεισος λοιπόν στέλνει στη
Γη έναν ταλαντούχο θηλυκό άγγελο με το όνομα Λόλα (Βικτόρια Αμπρίλ), ενώ οι
μυστικές υπηρεσίες της Κόλασης, για να σαμποτάρουν τις ενέργειες του
Παραδείσου, αποστέλλουν στη Γη την κωλοπετσομένη Κάρμεν (Πενέλοπε Κρουζ). Η
μεν πρώτη – ο άγγελος – παριστάνει τη σύζυγο του μποξέρ, ο δε Σατανάς
υποδύεται την ξαδέρφη του ίδιου μποξέρ». Καλό; Για να δούμε.

Τα Oscar της εβδομάδας

Καλύτερης ταινίας: «Τα 400 χτυπήματα»

Σκηνοθεσίας- σεναρίου: Φρανσουά Τριφό

Ανδρικής ερμηνείας: Ο πιτσιρικάς Ζαν Πιέρ Λεό (των… χτυπημάτων)

Γελοιογραφίας: «Κακός μπελάς»

Β’ Ανδρικού ρόλου: Τομ Σάιζμορ, Ντένις Φαρίνα, Στάνλεϊ Τούτσι (του…
μπελά)

Μονομαχίας: Πενέλοπε Κρουζ εναντίον Βικτόρια Αμπρίλ («2 γυναίκες στο
πιάτο σας»)

Σκυλοτροφής: «Σκυλομπερδέματα»